I SA/Wa 1871/17

Starszy referendarz sądowy - Justyna Wtulich – Gruszczyńska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconej kwoty pieniężnej za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne postanawia I. odmówić H. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, II. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. H. B. zwana dalej wnioskodawczynią, w dniu [...] października 2017 r. nadesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] wraz z dołączonym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy. W nadesłanym formularzu wnioskodawczyni wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawczynią pozostaje [...] - letni syn i [...] – letnia córka. Wnioskodawczyni jako źródło dochodu podała rentę w wysokości [...] zł netto miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jej sytuacja finansowa i rodzinna jest bardzo ciężka, gdyż w 2014 r. zmarł jej mąż. Wnioskodawczyni oświadczyła, że zarówno ona, jak i syn mają znaczne problemy ze zdrowiem. Podała, że posiada dom oraz [...] hektar działki rolnej. Oznajmiła, że nie posiada mieszkania i innej nieruchomości. Dodała, że syn jest uczniem [...], a córka jest jej opiekunem. Jako stałe zobowiązania i wydatki wskazała zakup leków w wysokości [...] zł miesięcznie, wyżywienia w wysokości [...] zł oraz inne wydatki w wysokości [...] zł, co w sumie daje kwotę [...] zł miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 15 listopada 2017 r. wezwano wnioskodawczynię do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie, czy posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce, jeśli tak, należało podać wartość w złotych polskich lub innej walucie, gdyż tą rubrykę formularza wnioskodawczyni pozostawiła niewypełnioną. Zapytano, czy wnioskodawczyni posiada papiery wartościowe i inne prawa majątkowe, np. udziały, polisy inwestycyjne, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych jeśli tak, należało podać rodzaj i wartość nominalną lub szacunkową, gdyż tą rubrykę formularza wnioskodawczyni także pozostawiła niewypełnioną. Wezwano wnioskodawczynię do udzielenia informacji, czy posiada wierzytelności jeśli tak, należało podać rodzaj, wartość w złotych polskich lub innej walucie, gdyż tą rubrykę formularza wnioskodawczyni pozostawiła również niewypełnioną. Zwrócono się do wnioskodawczyni z zapytaniem, czy córka mającą [...] lat jest zatrudniona, a jeśli tak, należało podać wysokość uzyskiwanego przez nią miesięcznie dochodu oraz wskazać na podstawie jakiej umowy jest zatrudniona (umowy o pracę, o dzieło, zlecenia, inne). Zapytano, czy córka wnioskodawczyni podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, jeśli tak, należało wskazać wysokość uzyskiwanego dochodu oraz tytuł prawny z którego dochód ten jest uzyskiwany. Zwrócono się do wnioskodawczyni z zapytaniem, jakie ponosi miesięcznie koszty związane z nauką syna w [...] (np. na zakup podręczników, przyborów szkolnych, odzieży, korepetycje, itp.) oraz jego zamieszkiwaniem w internacie, wyżywieniem i skąd posiada na to środki. Wezwano wnioskodawczynię do wskazania jakie ponosi miesięcznie koszty związane ze stałymi opłatami, np. za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, itp.), oraz czy posiada jakieś zadłużenia, pożyczki, kredyty, jeśli tak, należało wskazać u kogo (bank, osoby fizyczne), w jakiej wysokości oraz na jaki cel zostały wzięte i w jaki sposób wnioskodawczyni zamierza je oddać lub spłacić. Zapytano wnioskodawczynię czy otrzymuje jakąkolwiek pomoc od instytucji społecznych lub państwowych, rodziny, znajomych, jeśli tak, należało wskazać od kogo, w jakiej wysokości lub formie. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni nie odebrała ww. wezwania, pomimo dwukrotnego awizowania przesyłki. Z uwagi na to, że nie zastano wnioskodawczyni zastosowano doręczenie w trybie przewidzianym w art. 73 P.p.s.a. Doręczenie uważa się zatem za dokonane z upływem ostatniego okresu czternastodniowego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej. Wezwanie do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy uważa się zatem za skutecznie doręczone w dniu 8 grudnia 2017 r., a zatem termin do jego wykonania upłynął z dniem 15 grudnia 2017 r. Z akt sprawy wynika, że pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawczyni nie nadesłała dodatkowych wyjaśnień. W niniejszej sprawie zważono, co następuje : Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 t.j.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Podkreślić należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia – na co wskazuje użyty w art. 246 p.p.s.a zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W sytuacji gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W ocenie orzekającego dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niepełne i niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni. Z tego też względu, zarządzeniem z dnia 15 listopada 2017 r. wezwano wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o stosowne oświadczenia i wyjaśnienia. Z uwagi na to, że nie zastano wnioskodawczyni w sprawie zastosowano doręczenie w trybie przewidzianym w art. 73 P.p.s.a. Stosownie do treści art. 73 P.p.s.a. w razie, gdy nie jest możliwe ani doręczenie właściwe, ani zastępcze pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym wraz z informacją o możliwości odbioru pisma w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa powyżej, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się zatem za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu czternastodniowego. Z akt sprawy wynika, że wezwanie zostało skutecznie doręczone wnioskodawczyni w 8 grudnia 2017r., a zatem termin do jego wykonania upłynął z dniem 15 grudnia 2017 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawczyni nie nadesłała dodatkowych wyjaśnień. W szczególności nie podała, czy posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce, papiery wartościowe i inne prawa majątkowe, np. udziały, polisy inwestycyjne, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych oraz wierzytelności. Nie wyjaśniła, czy córka wnioskodawczyni mającą [...] lat jest zatrudniona, czy podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, a jeśli tak, to czy uzyskuje jakikolwiek z nich dochód i w jakiej wysokości. Nie wiadomo jakie wnioskodawczyni ponosi miesięcznie koszty związane z nauką syna w Technikum (np. na zakup podręczników, przyborów szkolnych, odzieży, korepetycje, itp.) oraz jego mieszkaniem w internacie, wyżywieniem i skąd posiada na to środki. Wnioskodawczyni nie podała także wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych ze stałymi opłatami, (np. za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, itp.). Nie wiadomo, czy wnioskodawczyni posiada jakieś zadłużenia, pożyczki, kredyty, a jeśli tak, to u kogo (bank, osoby fizyczne) i w jaki sposób zamierza je spłacić lub oddać. Nie wskazała, czy otrzymuje jakąkolwiek pomoc od instytucji społecznych lub państwowych, rodziny czy znajomych, a jeśli tak, to od kogo, w jakiej wysokości lub formie. Celem wezwania było natomiast ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni poprzez zestawienie wysokości posiadanego dochodu z wysokością ponoszonych wydatków, jak również wyjaśnienie, czy dorosła córka wnioskodawczyni zarabia i uzyskuje dochód, a jeśli tak, to czy partycypuje w kosztach utrzymania domu i rodziny. Wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń miało wyjaśnić czy wnioskodawczyni uzyskuje jakąkolwiek pomoc od osób fizycznych lub instytucji społecznych czy państwowych, a także ustalić, czy posiada jakieś zobowiązania i zadłużenia wobec osób fizycznych czy banków. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie nadsyłając dodatkowych informacji tym samym nie wyjaśniła wyczerpująco istotnych przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy kwestii wskazanych powyżej. Uzyskanie powyższych danych w ocenie orzekającego było kluczowe dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Zauważyć bowiem należy, że wnioskodawczyni podała kwotę 1.667,01 zł jako dochód z którego się utrzymuje oraz kwotę [...] zł ([...]), jako wysokość ponoszonych stałych wydatków na zakup leków, żywności i innych wydatków, a zatem wskazana przez wnioskodawczynię wysokość ponoszonych wydatków przewyższa wysokość uzyskiwanego dochodu. Wskazać należy, że niepełne, ogólnikowe i niespójne wyjaśnienia co do sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy strona wnosi o przyznanie prawa pomocy powinna na podstawie obiektywnych danych wykazać zasadność tego wniosku. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W sprawach o przyznanie prawa pomocy orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane uniemożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego, nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r. sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010r., sygn. akt I GZ 371/10). Przyznanie prawa pomocy jest zatem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o pełne dane dotyczące, sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Reasumując stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie przedstawiła wyczerpujących informacji na podstawie których orzekający mógłby ocenić jej rzeczywiste możliwości finansowe. Nie sposób pozytywnie rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy opierając się na niepełnych danych podanych przez wnioskodawczynię. Z powyższych względów, uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Jednocześnie ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawczyni, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zbędne stało się rozpoznawanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 249 a P.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Z tego względu, umorzono postępowanie w zakresie wniosku wnioskodawczyni o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 249 a i art. 246 § 1 pkt 2 i w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.