I SA/Wa 1876/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2009 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia wznowionego postępowania administracyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. [...] Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania I. W. (dalej powoływana jako skarżąca) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. znak [...] umarzającą wznowione postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez P. [...] w C. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w C. i składającego się z szeregu działek wymienionych w decyzji, w tym działki nr [...], oraz nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wojewoda [...], działając na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.; dalej powoływana jako ugn), powołaną decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. stwierdził nabycie przez P. w C. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w C. i składającego się z szeregu działek wymienionych w decyzji, w tym działki nr [...], oraz nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie. Pismem z dnia 21 lutego 2005 r. I. W. jako następczyni prawna poprzednich właścicieli wniosła o wznowienie postępowania uwłaszczeniowego, w odniesieniu do działki nr [...] – wskazując, że jako strona postępowania bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. wznowił postępowanie i decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] uchylił powołaną decyzję uwłaszczeniową w części dotyczącej przedmiotowej działki nr [...]. Minister Budownictwa, po rozpatrzeniu odwołania P. w C., uchylił powyższą decyzję wojewody i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2008 r. umorzył wznowione postępowanie z uwagi na to, że skarżąca nie posiada przymiotu strony. Od tej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Minister Infrastruktury utrzymując w mocy decyzję organu wojewódzkiego stwierdził, że kluczowe znaczenie dla sprawy ma to, że do dnia zakończenia postępowania uwłaszczeniowego decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nie został zgłoszony wniosek o zwrot działki nr [...], wywodzącej się z działki nr [...], wywłaszczonej w latach [...]. Wniosek o zwrot tej działki został złożony pismem z dnia 7 grudnia 2004 roku. Skoro roszczenie o zwrot zostało zgłoszone już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej, oznacza to, że w dniu wydania tej decyzji wnioskodawca (b. właściciel lub jego następca prawny) nie mógł być stroną postępowania uwłaszczeniowego, a więc w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. akt I SA 484/02 z dnia 17.11.2003 r. uznał, że tylko fakt złożenia wniosku o zwrot przed datą decyzji o uwłaszczeniu dawałby (b. właścicielom lub ich następcom prawnym) status strony w postępowaniach administracyjnych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi I. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucono naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, pox. 464 ze zm.). art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7, 8, 28, 145 § 1 pkt 4 i 151 § 1 Kpa. Skarżąca stwierdziła, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mają interes prawny w uczestniczeniu w każdym postępowaniu administracyjnym, które dotyczy nieruchomości wywłaszczonej. W szczególności od chwili, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia osoba taka jest stroną wszelkich postępowań dotyczących wywłaszczonej nieruchomości, a więc w szczególności postępowania uwłaszczeniowego. Ponadto wskazano, że w sprawie właściwy organ nie zawiadomił o zamiarze wykorzystania nieruchomości na inny cel. Zdaniem skarżącej do czasu upływu 3 miesięcznego terminu określonego w art. 136 ust. 5 ugn poprzedni właściciel lub jego następca prawny posiada prawo, które jest nadrzędne wobec prawa do uwłaszczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona i podlegała oddaleniu. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia czy przysługujące skarżącej roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości - art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a przed dniem 1 stycznia 1998 r. - art. 69 ustawy z 29 kwietnia 1995 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) mimo jego niezgłoszenia do dnia wydania przez Wojewodę [...] o decyzji uwłaszczeniowej, stanowi negatywną przesłankę uwłaszczenia, z uwagi na "naruszenie praw osób trzecich" w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej. Należy stwierdzić, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości funkcjonuje w obrocie prawnym dopiero od chwili złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Nie można zatem mówić o pominięciu w postępowaniu uwłaszczeniowym prawa osoby trzeciej w postaci roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeśli żądanie zwrotu nie zostało zgłoszone. Skutkiem takiego poglądu jest stanowisko, zgodnie z którym zakaz naruszenia praw osób trzecich do nieruchomości nie jest dochowany, gdy przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej został złożony wniosek o zwrot nieruchomości (por. uchwała SN z dnia 27 stycznia 2000 r., sygn. akt III ZP 14/99, OSNP 2000/8/294; wyroki NSA: z dnia 28 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1652/06, z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1733/06, z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 43/07, niepublikowane, treść [w:] Baza Orzeczeń NSA - orzeczenia.nsa.gov.pl). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd Ministra Infrastruktury, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, że uprawnienia dawnych właścicieli do uzyskania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na jej zbędność na cel wywłaszczenia, o ile nie zostaną zgłoszone do dnia wydania ostatecznej decyzji uwłaszczeniowej, nie stanowią negatywnej przesłanki uwłaszczenia określonej w art. 200 ust. 4 ugn. Zawarta w tym przepisie klauzula "nie może naruszać praw osób trzecich" nie odnosi się, jak trafnie podniósł Minister, do hipotetycznych praw, ale do praw ujawnionych (skonkretyzowanych). Zatem w przypadku gdy ich źródłem mają być roszczenia byłych właścicieli o zwrot nieruchomości oznacza to konieczność wystąpienia przez osoby uprawnione w tym przedmiocie ze stosowny wnioskiem najpóźniej do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej. Zważyć przy tym należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych, wbrew temu co twierdzi skarżąca, powszechnie przyjmuje się, że dopiero złożenie wniosku osób uprawnionych (byłego właściciela lub jego spadkobierców) o zwrot, ujawniało roszczenia osób trzecich w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1990 r. (por. uchwała SN z 27.01.2000 r. sygn. III ZP 14/99, Lex nr 38852; wyroki NSA: z 10.10.2001 r., sygn. akt I S.A. 2394/99, Lex nr 75559; z 28.11.2007 r., sygn. I OSK 1652/06, Lex nr 417167; z 1.02.2008 r., sygn. I OSK 43/07, Lex 456493). Zatem, naruszenie praw osób trzecich w rozumieniu ww. przepisu będzie miało miejsce tylko wówczas gdy do czasu wydania decyzji uwłaszczeniowej skarżąca zgłosiła w jakikolwiek sposób roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, której część wchodzi w skład działki podlegającej uwłaszczeniu. Wbrew stanowisku skarżącej, organ orzekający w sprawie uwłaszczenia nie ma prawnego obowiązku badania, czy pozostający w zarządzie państwowej osoby prawnej wywłaszczony grunt, spełnia przesłanki do zwrotu na rzecz dawnego właściciela, co oznacza, że nie bada on również sposobu użycia tej nieruchomości w kontekście celu wywłaszczenia. Postępowanie o zwrot nieruchomości jest bowiem postępowaniem odrębnym. Organ ten jest zobowiązany jedynie w sytuacji, gdy poweźmie wiadomość, że został złożony przez osobę uprawnioną wniosek o zwrot nieruchomości, uwzględnić tę okoliczność w prowadzonym przez siebie postępowaniu i wydać postanowienie o zawieszeniu postępowania o uwłaszczenie do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodziła, gdyż wniosek o zwrot nieruchomości skarżąca złożyła dopiero po zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego. Nie mogła być zatem uznana za stronę postępowania uwłaszczeniowego, która bez własnej winy nie brała w nim udziału. Sam fakt uprzedniego wywłaszczenia nie oznacza, że zawsze w postępowaniu uwłaszczeniowym muszą brać udział poprzedni właściciele albo ich spadkobiercy. Minister Infrastruktury zasadnie więc uznał, że postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. nie mogło być wszczęte na wniosek skarżącej. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.