I SA/Wa 1879/16

WyrokWSA w Warszawie2017-06-29

Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Agnieszka Miernik, Dariusz Pirogowicz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość, która w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, znajdowała się w faktycznym władaniu przedsiębiorstwa państwowego, ale bez udokumentowanego tytułu prawnego (np. decyzji o ustanowieniu zarządu), podlega komunalizacji z mocy prawa?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że samo faktyczne władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe, bez udokumentowanego tytułu prawnego w postaci decyzji o ustanowieniu zarządu lub innego dokumentu potwierdzającego prawo do nieruchomości, nie wyklucza komunalizacji z mocy prawa. Nieruchomość taka, w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała nabyciu przez gminę. Decyzja komunalizacyjna ma charakter deklaratoryjny.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej utrzymującej w mocy decyzję Wojewody o stwierdzeniu nieodpłatnego nabycia z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości. Przedsiębiorstwo P. S.A. kwestionowało tę decyzję, twierdząc, że nieruchomość nie należała do terenowych organów administracji państwowej, lecz do niego, i zarzucało naruszenie przepisów dotyczących komunalizacji. Skarżące przedsiębiorstwo podnosiło, że posiadało tytuł prawny do nieruchomości lub przynajmniej prawo zarządu, które wyłączałoby komunalizację.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie WSA Agnieszka Miernik WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi P. K. P. S.A. w [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie nabycia nieruchomości z mocy prawa przez gminę oddala skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. w [...] Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w [...] od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], w części stwierdzającej nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasta [...] prawo własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], Wydział [...] Ksiąg Wieczystych, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzje w zakresie działki nr [...]. Decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2016 r., nr [...], wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wojewoda [...] zawiadomieniem z [...] 23 czerwca 2010 r., nr [...], wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w trybie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 32, poz. 191 z późn. zm.), w sprawie stwierdzenia nabycia przez Gminę [...] z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., prawa własności nieruchomości położonych w jednostce ewidencyjnej [...], obr. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha – obj. księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], Wydział [...] Ksiąg Wieczystych. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...), stwierdził nabycie z mocy prawa, z dniem 27 maja 1990 r., nieodpłatnie, prawo własności nieruchomości, położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne: nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha – obj. księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], Wydział [...] Ksiąg Wieczystych. Wojewoda [...] w uzasadnieniu podniósł, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że nie zostało ustanowione w formie prawem przewidzianej, prawo zarządu do przedmiotowego gruntu na rzecz przedsiębiorstwa państwowego P. Ponadto działka nr [...] w wyniku podziału zmieniła oznaczenie m.in. na działki ewidencyjne nr: [...] oraz [...]. Zmiana oznaczeń ewidencyjnych nieruchomości, która została dokonana po dniu 27 maja 1990 r., nie powoduje zmiany stanu prawnego tej nieruchomości, a tym samym nie oznacza, że nieruchomość taka traci status mienia podlegającego komunalizacji w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...). Wojewoda [...] z uwagi na wskazane wyżej okoliczności stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej stanowiła własność Skarbu Państwa i należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, do którego należały uprawnienia władcze wynikające z przepisów obowiązującej w tym dniu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. P. S.A. pismem z dnia [...] maja 2015 r. wniosły odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], w zakresie działki nr [...]. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] października 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], w części stwierdzającej nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasta [...] prawo własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w [...], Wydział [...] Ksiąg Wieczystych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w zakresie działki nr [...]. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w uzasadnieniu do decyzji podniosła, że sformułowanie "należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego" oznacza przynależność mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie tylko w sensie faktycznym. Ponadto akty prawne regulujące status prawny przedsiębiorstwa P. oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mając charakter ogólnych aktów normatywnych, nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidulanych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego. Tym samym prawa zarządu czy też prawa użytkowania P. nie można wywieźć z przepisów ustaw regulujących utworzenie i funkcjonowanie tego przedsiębiorstwa. Udowodnienie prawa zarządu lub prawa użytkowania nieruchomości wymagało zatem potwierdzenia danej okoliczności stosownym dokumentem. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała, że jedynie istniejący po stronie przedsiębiorstwa państwowego P. tytuł prawny świadczyłby, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 29 maja 1990 r. nie należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i z tego względu nie podlega komunalizacji. P. S.A. pismem z dnia [...] listopada 2016 r. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2016 r., nr [...], zarzucając jej naruszenie: 1. błędną wykładnię, a w konsekwencji błędne zastosowanie przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...) w zw. z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomościami w brzemieniu obowiązującym w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, – polegające na błędnym przyjęciu, że komunalizowana nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji o komunalizacji, wydanej mimo braku przesłanek komunalizacji; – w zw. z art. 6 ustawy o gospodarce gruntami (...) w brzemieniu obowiązującym w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, polegające na błędnym przyjęciu, że komunalizowana nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji o komunalizacji, wydanej mimo braku przesłanek komunalizacji; – polegające na błędnym przyjęciu, że komunalizacja nie następuje tylko w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo państwowe posiadało tytuł prawny do nieruchomości w postaci decyzji administracyjnej, co oznacza, że brak dokumentu o zarządzie skutkuje komunalizacją mienia, – polegające na błędnym przyjęciu, że podlega komunalizacji mienie przedsiębiorstwa państwowego wykonującego zadania o charakterze ogólnonarodowym, o znaczeniu ponadwojewódzkim, podlegało organom administracji centralnej; 2. błędne zastosowanie przepisu art. 5 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...) polegające na niezastosowaniu i błędnym przyjęciu, że nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa "należy do" terenowego organu administracji publicznej stopnia podstawowego; 3. błędne zastosowanie przepisu art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...) polegające na niezastosowaniu i błędnym przyjęciu, że nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie tej ustawy "nie należała do" P. K. P. przedsiębiorstwa państwowego; 4. błędne zastosowanie polegające na niezastosowaniu przepisu art. 34 i art. 34a ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Przepisy te zawierają bezwzględną przesłankę wyłączającą komunalizację z mocy prawa i pomimo że znajdują się poza ogólnym aktem prawnym określającym przesłanki komunalizacji, to stanowią niezbędny element normy prawnej, której treść sąd powinien zrekonstruować i zastosować; 5. błędne zastosowanie art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym P., polegającym na jego niezastosowaniu i uznaniu, że jedynie konkretny dokument stwierdzający przyznanie zarządu jest podstawą do uznania, że przedmiotowy grunt był w zarządzie P., podczas gdy przepis ten stanowi generalną normę, będącą podstawą przekazania gruntów PKP, bez tytułu prawnego do konkretnego gruntu: "mienie P. stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy (to jest 9 grudnia 1989 r.); 6. błędne zastosowanie art. 80 (pierwotnie 87) ustawy o gospodarce gruntami (...) polegające na jego niezastosowaniu, gdyż przepis ten stawił, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek, a tej ewentualnej podstawy nabycia przez P. prawa zarządu z mocy prawa organ w ogóle nie badał. A ponadto zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie dowodów nieadekwatnych wobec przedmiotu sprawy indywidualnej – w szczególności zupełne pominięcie dowodu na okoliczność, czy przed wejściem w życie Rozporządzenia o P. linie kolejowe były w zarządzie Ministra Komunikacji, czy też czy grunty "pozostawały w dyspozycji" P. w dniu wejścia w życie ustawy o P. oraz czy były "w jego użytkowaniu" na podstawie art. 80 ustawy o gospodarce gruntami (...) i zatrzymanie się na analizie przesłanek należenia gruntu do P. na mocy art. 6 ustawy o gospodarce gruntami (...), jak również błędnej wykładni Rozporządzenia o P. i (ciężarze dowodu, który spoczywa w całości na organie), co doprowadziło do sprzecznego z ustawą wymogu legitymowania się przez P. zindywidualizowanym w postaci decyzji tytułem prawnym, jak również poprzez naruszenie zasady oficjalizmu w zbieraniu dowodów i przeniesienie ciężaru dowodu istotnych w sprawie okoliczności na stronę postępowania, co jest wyrazem zasady prawdy formalnej, która w postępowaniu administracyjnym nie ma zastosowania. 2. art. 75 w zw. z art. 80 § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, polegające na przyjęciu legalnej teorii dowodowej co do dowodu na okoliczność posiadania przez P. tytułu prawnego do przedmiotowego gruntu, podczas gdy na gruncie polskiej ustawy procesowej obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów, z której wynika, że daną okoliczność można udowadniać wszelkimi środkami dowodowymi. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w odpowiedzi na skargę wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów skargę należało uznać za niezasadną. Przedmiotem niniejszego postępowania była ocena legalności decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] października 2016 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...], w części stwierdzającej nieodpłatne nabycie z mocy praw z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasta [...] prawo własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obręb [...], oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w T., Wydział [...] Ksiąg Wieczystych. Nabycie własności przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...). Zgodnie z jego treścią, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Wyjaśnienia wymaga, że użyte w tym przepisie przez prawodawcę pojęcie "należeć do" jest terminem normatywnym, oznaczającym przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym. Interpretacja pojęcia "należenia do" wiąże się z regulacją zawartą w art. 6 ustawy o gospodarce gruntami (...), w myśl którego terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, a więc w tej sytuacji należały do organu administracji państwowej. W konsekwencji za nieruchomość "nienależącą" do terenowego organu administracji państwowej można uznać tylko taką nieruchomość, która w dniu 27 maja 1990 r. była w sposób prawem przewidziany oddana w zarząd lub użytkowanie państwowej jednostce organizacyjnej. W tym stanie rzeczy władanie faktyczne nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 następowała z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r. Wydawana w tym przedmiocie przez wojewodę decyzja komunalizacyjna miała bowiem jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzała przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę. Podstawowym zatem zagadnieniem istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie, czy w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo państwowe P. dysponowało tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości, co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez nie było jedynie władztwem faktycznym. W ocenie Sądu, organy obu instancji trafnie uznały, że w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...) przedmiotowa nieruchomość nie była przedmiotem zarządu. Okoliczność taka wynika z braku aktu administracyjnego, który kreowałby takie prawo przedsiębiorstwa państwowego P. do przedmiotowej działki przed dniem 27 maja 1990 r. Dla sądu administracyjnego rozważającego ad casum powyższą okoliczność, decydujące znaczenie odgrywa okoliczność, czy przedsiębiorstwo legitymowało się w stosunku do przedmiotowego mienia decyzją o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania). Jedynie bowiem istniejący po stronie przedsiębiorstwa tego rodzaju tytuł prawny świadczyłby, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej i z tego powodu nie podlegałaby komunalizacji z mocy prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/17, stwierdził, że "brak udokumentowanego tytułu prawnego w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. nr 22, poz. 99 ze zm.) wyklucza uznanie, że nieruchomość pozostawała we władaniu przedsiębiorstwa P., a co za tym idzie, brak możliwości wykazania tytułu władania gruntem prowadzi do wniosku, że nieruchomość ta należała na dzień 27 maja 1990 r. do rad narodowych i organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 32, poz. 191 ze zm.) i jako taka podlegała ustawowej komunalizacji, to jest nabyciu przez gminę prawa własności na podstawie cyt. art. 5 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy". Podkreślić należy, że zarząd (dziś trwały zarząd), to prawne formy, które uprawniają do władania nieruchomością. W związku z czym sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo państwowe P. z nieruchomości, czy też posadowienia na niej elementów infrastruktury kolejowej, co do zasady prawa zarządu nie kreuje. Istotne znaczenie bowiem dla oceny kwestii istnienia zarządu (jako przeszkody komunalizacji) mają dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy z dnia 27 maja 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że określone mienie należało wówczas do przedsiębiorstw państwowych. Obowiązująca wówczas ustawa o gospodarce gruntami (...) przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. W myśl art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Zgodnie natomiast z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia prawa zarządu nie można domniemywać (por. m.in. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1295/05). Istotne jest również, że decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej. Zarząd, w rozumieniu przepisów prawno-administracyjnych, musi mieć dla swego powstania podstawę i to podstawę istniejącą przez cały okres trwania zarządu. Zarząd, jako szczególna forma władania nieruchomością, może powstać albo z mocy samego prawa (ex lege), albo na skutek wydania ustawowego upoważnienia decyzji administracyjnej ustanawiającej takie prawo na rzecz osoby trzeciej. Prawo zarządu ustanowione, w drodze czynności administracyjnej, trwa tak długo, jak długo w obrocie prawnym istnieje decyzja statuująca powstanie prawa. W wypadku wyeliminowanie decyzji z obrotu prawo zarządu wygasa. W sytuacji natomiast, kiedy zarząd przyznany zostaje oznaczonemu podmiotowi przez ustawę, wówczas uprawnienie do władania gruntem, jak również i określenie zakresu takiego władania powstaje ex lege, bez potrzeby orzekania w tej materii przez jakikolwiek organ administracyjny. Przy czym w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dysponowanie czy zarządzenie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na konkluzję, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Pojęcie "dysponowania" i "zarządzania" nie są bowiem tożsame z pojęciem "należy do", które w swym semantycznym zakresie wskazuje na aspekt prawnorzeczowy. Ugruntowany jest również pogląd, że akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa państwowego oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić postawę do podejmowania aktów indywidulanych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 187/07) Udowodnienie prawa zarządu przedmiotowej nieruchomości wymagało potwierdzenia powyższej okoliczności dokumentem, o którym mowa w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami (...), z którego wynikałby dla poprzednika prawnego przedsiębiorstwa państwowego P. określony tytuł prawny (zarząd, zarząd powierniczy, użytkowanie, użytkowanie wieczyste). Istnienie takich dokumentów nie został potwierdzone w toku postępowania administracyjnego, a w szczególności dokumenty wskazujące na istnienie zarządu nie zostały przedstawione przez przedsiębiorstwo. Brak tytułu prawnego przedsiębiorstwa państwowego P. w dniu 27 maja 1990 r. do spornej nieruchomości oznacza, że należała ona wówczas w rozumieniu art. 5 ust. 1 z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...) do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawa o gospodarce gruntami (...), w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. To natomiast, że terenowym organem administracji państwowej, o którym mowa w tym przepisie jest organ stopnia podstawowego, przesądza art. 3 ust. 2 przywołanej ustawy stanowiąc, że ilekroć w ustawi jest mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami. W tym stanie rzeczy spełnione zostały wszystkie materialoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa. Reasumując poczynione rozważania należy podkreślić, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa państwowego P. bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami (...) oznacza, że nieruchomość należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...). Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, oparty na kwestionowaniu "należenia" przedmiotowej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. do terenowego organu administracji stopnia podstawowego, uznać należy za całkowicie chybiony. Natomiast zarzut naruszenia art. 87 (późniejszy art. 80) ustawy o gospodarce gruntami (...) jest nieuzasadniony, ponieważ przepisy te nie mają znaczenia dla ustalenia w niniejszej sprawie istnienia zarządu przedmiotową nieruchomością. Przepis ten w ust. 1 dotyczy bowiem państwowych jednostek organizacyjnych, które przed dniem wejścia w życie tej ustawy (a więc przed dniem 1 sierpnia 1985 r.) legitymowały się dokumentem potwierdzającym prawo użytkowania, czego P., jak już wyżej podniesiono, nie uczyniło. Jeżeli zaś chodzi o ust. 2 tego artykułu, który przewiduje przekazanie w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, ich posiadaczom, którzy nie legitymują się dokumentami o ich przekazaniu w formie prawem przewidzianej, to zauważyć należy, że przedsiębiorstwo państwowe P. nie dysponuje decyzją o przekazaniu mu w tym trybie gruntu. Wymóg legitymowania się dokumentem potwierdzającym prawo zarządu, jest konsekwencją obowiązujących w dacie wejścia w życie ustawy dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...) przepisów określających tryb ustanawiania zarządu (użytkowania) gruntów, a konkretnie powołanego art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami (...). Z tego względu podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 75 w zw. z art. 80 k.p.a. nie ma usprawiedliwionych podstaw. Ponadto Sąd nie dopatrzył się, wbrew zarzutom skargi, naruszenia przez organu obu instancji przepisów art. 7, 77, 107 § 3 k.p.a. Organy obu instancji bowiem w sposób wyczerpujący rozpatrzyły całokształt materiału dowodowego oraz dokonały prawidłowej oceny przesłanek komunalizacji w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, jednocześnie należycie uzasadniając zaprezentowane stanowisko. Z uwagi na niezaistnienie po stronie orzekających w sprawie organów administracji publicznej naruszeń prawa materialnego lub przepisów postępowania skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło