I SA/Wa 1990/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Małgorzata Miron Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi Gminy B. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej Gminy B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 1990/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267, dalej jako "k.p.a."), stwierdził niedopuszczalność odwołania Gminy B. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...]. Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Orzeczeniem z dnia [...] r. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. stwierdzono, na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), że nieruchomość ziemska położona w granicach administracyjnych miasta B., w dzielnicach [...] i [...], stanowiąca własność R. W., podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Orzeczeniem z dnia [...] r. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. uzupełnił ww. orzeczenie z dnia [...] r. stwierdzając, iż przejęciu na cele reformy rolnej podlegała także nieruchomość położona w dzielnicy [...], stanowiąca własność R. W. W dniu [...] r. sporządzony został protokół przejęcia majątku R. W. pn. [...], [...] i [...], o powierzchni [...] ha. Orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa utrzymał w mocy ww. orzeczenia Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] i [...] r. W celu jednoznacznego określenia powierzchni majątku ziemskiego, Wojewoda B. zlecił w dniu [...] r. uprawnionemu geodecie sporządzenie dokumentacji geodezyjno-prawnej przedmiotowej nieruchomości wg jej stanu prawnego i faktycznego na dzień [...] r. i na dzień [...] r. W wyniku sporządzonej dokumentacji jednoznacznie ustalono, że powierzchnia majątku ziemskiego, stanowiącego własność R. W., była mniejsza niż [...] ha użytków rolnych. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] r. oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] i [...] r. w odniesieniu do części działek wchodzących w skład przejętego majątku pn. [...],[...] i [...], a w pozostałej części stwierdził wydanie ww. orzeczeń z naruszeniem prawa, nie stwierdzając ich nieważności w tym zakresie z uwagi na nieodwracalne skutki prawne. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r., uzupełniając jednocześnie pkt 1 tej decyzji w zakresie 2 kolejnych działek położonych w B. Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2001 r., sygn. akt IV SA 1011/00, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ją decyzji Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] r. wskazując, że zostały one wydane z naruszeniem prawa, albowiem organ odwoławczy powinien był uchylić w całości lub w części decyzję organu I instancji, nie mógł zaś dokonać jej uzupełnienia. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] r. oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] i [...] r. w odniesieniu do części działek wchodzących w skład przejętego majątku pn. [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, a w pozostałej części działek o powierzchni [...] ha stwierdził wydanie ww. orzeczeń z naruszeniem prawa, nie stwierdzając ich nieważności w tym zakresie z uwagi na nieodwracalne skutki prawne. W skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił decyzję własną z dnia [...] r. oraz orzekł o nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] r. oraz utrzymanych nim w mocy orzeczeń Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] i [...] r. w odniesieniu do części działek wchodzących w skład przejętego majątku pn. [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, oznaczonych aktualnymi numerami działek: w obrębie nr [...] ark. [...] – nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, w sumie o łącznej powierzchni [...] ha; w obrębie nr [...] art. [...] – części działki nr [...] o pow. [...] ha (wg. wersji roboczej oznaczonej dz. nr [...]), nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, tj. o łącznej powierzchni [...] ha; w obrębie nr [...] art. [...] – działka nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, tj. o łącznej powierzchni [...] ha oraz w obrębie nr [...] ([...]) – części działki oznaczonej nr [...] o pow. [...]. Jednocześnie w pkt 2 decyzji w pozostałej części działek o powierzchni [...] ha stwierdził wydanie ww. orzeczeń z naruszeniem prawa nie stwierdzając ich nieważności w tym zakresie z uwagi na nieodwracalne skutki prawne. Wyrokiem z dnia 12 lutego 2004 r., sygn. akt IV SA 4470-4472/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. K., J. K., A. O., Miasta B. oraz Parafii [...] w B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. nr [...]. Wyrokiem z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt OSK 1773/04 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Miasta B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2004 r., sygn. akt IV SA 4470-4472/02. Pismem z dnia [...] r. M. K. i Z. Z. wniosły o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stwierdzającej, że nieruchomość położona w B., aktualnie oznaczona jako działki ewidencyjne nr [...] oraz [...] , uregulowane w księdze wieczystej KW Nr [...], stanowiąca część majątku ziemskiego należącego do R. W. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Równocześnie M. K. i Z. Z. pismami z dnia [...] r., [...] r., [...] r., [...] r. i [...] r. wystąpiły do Wojewody Podlaskiego o wydanie na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania (dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) decyzji stwierdzającej, że działki oznaczone w ewidencji gruntów numerami [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] (podzielona postanowieniem z dn. [...]r., sygn. akt [...] na działki oznaczone Nr [...],[...],[...]),[...],[...],[...],[...] (podzielona decyzją Prezydenta Miasta B. z dn. [...] r., Nr [...] na działki oznaczone Nr geod. [...] i [...]),[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] (w części dot. dawnej działki [...]),[...],[...] (w częściach dot. dawnych działek [...] i [...]),[...] ( w częściach dot. dawnych działek [...] i [...]), [...] (w części dot. dawnej działki [...]), [...], [...] (stanowiąca część działki [...]),[...],[...],[...] (podzielona decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r., Nr [...], na działki oznaczone Nr geod. [...] i [...]),[...] (podzielona decyzją Prezydenta Miasta B. z dn. [...] r. Nr [...], na działki [...] i [...]),[...] (podzielona decyzją Prezydenta Miasta B. z dn. [...] r., Nr [...], na działki [...],[...],[...],[...]),[...],[...] oraz [...], stanowiące część nieruchomości ziemskiej należącej przed przejęciem na własność Skarbu Państwa do R. W., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł, że objęte zakresem żądania wnioskodawców części nieruchomości ziemskiej, stanowiącej byłą własność R. W., aktualnie oznaczone jako działki ewidencyjne nr [...] oraz [...], nie podpadają pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji stwierdził, że skoro cała nieruchomość ziemska, należąca do R. W. nie podlegała nacjonalizacji w trybie dekretu o reformie rolnej ze względu na niespełnienie normy obszarowej z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, o czym świadczy treść ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r., Nr [...], stwierdzającej w części nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] r., [...] i utrzymanych nim w mocy orzeczeń Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] i [...] r., to także wchodzące w jej skład poszczególne działki nie podlegają przepisom dekretu o reformie rolnej. Od decyzji Wojewody [...] odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosła Gmina B., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania ze względu na uniemożliwienie zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie i dopuszczeniu dowodu z ustaleń dokonywanych bez udziału strony oraz skierowaniu decyzji bezpośrednio do strony, mimo ustanowionego pełnomocnika. Zarzucono także naruszenie przepisów materialnych, w tym art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz rozporządzenia wykonawczego do w/w dekretu. Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2534/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że kategoryczne brzmienie art. 40 § 2 k.p.a. - doręczanie pism, decyzji, a więc i informowanie o przebiegu sprawy jedynie strony, gdy ustanowiła ona pełnomocnika, stanowi naruszenie procedury administracyjnej, w szczególności prawa do aktywnego udziału w sprawie, które stanowi przesłankę uchylenia decyzji kwestionowanej w trybie instancyjnym. W świetle powyższego Sąd zaniechał kontroli merytorycznej decyzji jako przedwczesnej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł, że działki oznaczone nr geodezyjnymi [...] i [...], wchodzące w skład majątku ziemskiego, położonego w B. w dzielnicach [...],[...] i [...], stanowiącego własność R. W., nie podpadały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Gmina B. podnosząc szereg zarzutów w odniesieniu do postępowania dowodowego, zastosowania przepisu § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej jednocześnie podnosząc, że w wyniku podjęcia decyzji o rozłączeniu niniejszej sprawy tj. sprawy majątku ziemskiego stanowiącego własność R. W. na 11 odrębnych spraw, pozbawiono Gminę B. i Skarb Państwa możliwości obrony swoich praw, albowiem w każdej z tych 11 spraw ustalono krąg stron ograniczając go do wnioskodawczyń oraz osób fizycznych i prawnych, które na dzień orzekania mają prawa do poszczególnych działek. Tymczasem zarówno Gmina B., jak i Skarb Państwa mają interes prawny we wszystkich tych sprawach, albowiem dotyczą one ich majątku, lub też w przypadku jego rozdysponowania na rzecz osób trzecich roszczeń odszkodowawczych. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził niedopuszczalność odwołania Gminy B. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. W uzasadnieniu wskazał, że Gmina B. nie ma interesu prawnego, a tym samym nie może być uznana za stronę postępowania. Minister wskazał, że Gmina B. nie ma tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowych działek, a fakt, iż kiedyś była ich właścicielem a następnie rozdysponowała je na rzecz osób fizycznych nie może przesądzać o istnieniu interesu prawnego i uznaniu jej za stronę. Skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. wniosła Gmina B.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 134 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie poprzez wydanie postanowienia o niedopuszczalności odwołania zamiast decyzji oraz naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, że Gmina B. nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji, podczas gdy dotychczas Gmina B. posiadała status strony, co nie było kwestionowane ani przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ani też przez Naczelny Sąd Administracyjny. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012, poz. 270). Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania Gminy B. z dnia [...] r. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. narusza przepis art. 134 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia na wstępie wymaga, że za podstawę prawną zaskarżonego postanowienia organ przyjął art. 134 k.p.a. stwierdzając niedopuszczalność odwołania. Niedopuszczalność odwołania może wynikać z przesłanek o charakterze przedmiotowym albo podmiotowym. Pogląd taki jest również przedstawiany przez orzecznictwo (NSA wyrok z dnia 10 marca 2009r. sygn. akt II OSK 316/08). Do przesłanek niedopuszczalności odwołania o charakterze podmiotowym zalicza się obok niezdolności odwołującego się do czynności prawnych również oczywisty brak legitymacji odwoławczej tzn. brak, który ma charakter obiektywny i jego ustalenie nie wiąże się z oceną interesu prawnego. Jeżeli ze złożonego odwołania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że wnoszący nie ma w sprawie interesu prawnego, organ odwoławczy w formie postanowienia stwierdza niedopuszczalność odwołania. W razie jednak gdy ustalenie interesu prawnego wymaga podjęcia czynności dowodowych w postępowaniu wyjaśniającym, nie można przyjąć, że organ tych ustaleń będzie dokonywał poza formami postępowania administracyjnego, bez zapewnienia udziału jednostki powołującej się na własny interes prawny. W takim przypadku organ odwoławczy obowiązany jest podjąć postępowanie odwoławcze, a w razie gdy ustali, że jednostka wnosząca odwołanie nie ma interesu prawnego, zakończy postępowanie odwoławcze w formie decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego i decyzja ta rozstrzyga tylko co do legitymacji wnoszącego odwołanie. Innymi słowy stwierdzenie, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu przepisu art.28 k.p.a. następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego w trybie art.138 §1 pkt 3 k.p.a. (patrz komentarz Kodeks postępowania administracyjnego pod redakcją prof. dr hab. Marka Wierzbowskiego i prof. dr hab. Aleksandry Wiktorowskiej , Warszawa 2011,str.746-751, str.776) Wobec powyższych rozważań za uzasadniony zdaniem Sądu uznać należy zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisu art. 134 k.p.a. Organ odwoławczy winien przy ponownym rozstrzyganiu przedmiotowej sprawy rozważyć i wziąć pod uwagę również okoliczność wskazaną w odwołaniu Gminy B., a obecnie w skardze, że brała ona udział w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r. WSA w Warszawie sygn. akt I SA/Wa 2534/12., na skutek wniesionej przez nią skargi a wcześniej odwołania, w wyniku którego organ II instancji uchylił rozstrzygnięcie Wojewody [...] z dnia [...] r. Niniejsze postępowanie jest bowiem, choć jedynie w zakresie dotyczącym działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] i [...] - wchodzących w skład majątku ziemskiego położonego w B. w dzielnicach [...],[...] i [...] stanowiącego byłą własność R. W., kontynuacją postępowania wszczętego na skutek wniosków następców prawnych w/w . Zdaniem Sądu zważywszy w szczególności na wadliwą formę wydanego przez organ II instancji rozstrzygnięcia, która naruszyła przepis art.134 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem organ zobowiązany był do zbadania czy Gmina B. ma przymiot strony w toku niniejszego postępowania, czego nie uczynił poprzez brak odniesienia się do wszystkich okoliczności sprawy – w tym podniesionych powyżej. Zachodzi zatem zdaniem Sądu konieczność wyjaśnienia takiego zakresu sprawy, który ma wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wobec powyższego zarzut naruszenia przepisu art. 28 k.p.a. przez organ II instancji wskazany w skardze okazał się być o tyle uzasadniony, że organ nie przeprowadził na tę okoliczność wyczerpującego postępowania wyjaśniającego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji winien przeanalizować kwestię istnienia bądź braku interesu prawnego po stronie Gminy B. w przedmiotowym postępowaniu, a następnie wydać w prawidłowej formie orzeczenie, które wyczerpująco powinno zostać uzasadnione. Wobec powyższego, skoro doszło do naruszenia do naruszenia przepisów procedury administracyjnej art.7 i 77 k.p.a. a w szczególności art. 134 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w trybie przepisu145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (Dz. U. z 2012, poz. 270).