I SA/Wa 2001/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. L, J. L., A. Z. i E, Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2014r. odmawiającą ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] w przy ulicy [...], stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o pow. [..] m2, zajętą pod drogę publiczną. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelny Sąd Administracyjny orzeczeniem z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt I OSK 895/12 oddalił skargę kasacyjną M.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administraczjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1745/11 oddalającego skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez gminę z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości położonej w [...] w przy ulicy [...], stanowiąceją działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2. Pismami z dnia 28 października 2013 r. J. i M. L. oraz E. i A. Z. wystąpili do Prezydenta [...] z wnioskiem złożonym w trybie art. 73 ust. 3 ustawy z dnia 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną o ustalenie i wypłatę odszkodowania za w/w nieruchomość, w związaku z zajęciem jej pod drogę publiczną. Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r. Prezydent [...] odmówił uwzględnienia złożonego wniosku wskazując, że został on złożony po terminie określonym w art. 73 § 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Od powyższej decyzji M.L. i J.L. złożyli odwołanie. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2014r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż złożony wniosek odszkodowawczy nie może być uwzględniony w uwagi na upływ ustawowego terminu do jego wniesienia. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 73 ust. 1 w/w ustawy z dnia 13 października 1998r., nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Zgodnie zaś z art. 73 ust. 4 ww. ustawy odszkodowanie o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Wojewoda podkreślił, że w przedmiotowej sprawie J. i M. L. oraz E. i A. Z. złożyli wnioski odszkodowawcze pismami z dnia 28 października 2013 r., a zatem po terminie określonym w omawianym artykule, którego to terminu przepisy ustawy nie przewidują możliwości przywrócenia. Organ zaznaczył również, że art. 73 ust. 4 ww. ustawy był wielokrotnie przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, w związku pytaniami prawnymi, wnioskami i skargami konstytucyjnym, w których wskazywano na niezgodność tego przepisu z Konstytucją. W żadnej z prowadzonych spraw Trybunał Konstytucyjne nie zakwestionował konstytucyjności tegoż przepisu. Skargę na powyższą decyzję złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.L. J. L. , A.Z. i E.Z. wnoszą o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji strony zarzuciły naruszenie art. 73 ust. 1, 3 i 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zw. art. 2, art. 7, art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji, a także art. 1 Protokołu Nr 1 i Nr 4 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ponadto naruszenie art. 6, art. 7 w zw. z art. 77, art. 8, art. 75 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Kpa) poprzez naruszenie podstawowych zasad postępowania i pominięcie stanu władania na dzień określony w ww ustawie, w tym pominięcia daty dowiedzenia się przez wnioskodawców o przejęciu własności nieruchomości po 31 grudnia 2005 r. i braku przeprowadzenia postępowania dowodowego na tę okoliczność. Ponadto skarżący wskazali na naruszenie art. 107 § 3 Kpa poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu do stanu faktycznego działki objętej wnioskiem oraz brak odniesienia się do zarzutów wnioskodawców w tej sprawie w sposób merytoryczny. Skarżący podkreślili, że nie mieli podstaw do uznania, że ich działka jest elementem drogi publicznej skoro nie została w żaden sposób urządzona i obejmowała jedynie trawniki znajdujące się pomiędzy zjazdami do posesji. Na ich terenie nie było chodnika. Nikt też nie korzystał z przejścia wzdłuż ulicy, gdyż z uwagi na brak utwardzenia było to niemożliwe. Wprawdzie decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa, prawa własności działki nr [...], jednakże do dzisiaj nie dokonano zmian w prowadzonej dla nieruchomości księdze wieczystej. Skarżący informację o przejęciu własności przedmiotowej działki uzyskali marcu 2011 r., a więc po upływie terminu do wystąpienia z wnioskiem, co uniemożliwiło im dochodzenie słusznego odszkodowania. Strony podkreśliły, również że wielokrotnie w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego wskazywano, że przepisy nacjonalizacyjne/wywłaszczeniowe należy formułować i stosować ściśle, by nie naruszyć jednego z filarów demokratycznego państwa wolnorynkowego, jakim jest prawo własności. Ponadto wbrew twierdzeniom organu Trybunał Konstytucyjny nie zajmował się kwestią poinformowania właścicieli działki o zamiarze przejęcia tej działki w trybie art. 73 ust. 1 ustawy oraz relacją konieczności przekazania tej informacji z datą wygaśnięcia roszczeń odszkodowawczych. W związaku z czym skarżący wnieśli o skierowanie przez Sąd sprawy do Trybunału Konstytucyjnego celm zbadania konstytucyjności tej kwestii. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm – dalej ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Stosownie do treści art. 119 pkt 2 powołanej ustawy, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli jedna ze stron zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a pozostałe strony nie zażądają przeprowadzenia rozprawy w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Przechodząc do oceny merytorycznej wniesionej skargi w pierwszej kolejności wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie podstawę materialno - prawną stanowi art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.), który w § 1 stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Z przepisów ww. art. 73 wynika, że na instytucję stwierdzenia nabycia mienia składają się dwie sprawy administracyjne. W ramach pierwszej z nich właściwy wojewoda wydaje decyzję, na podstawie art. 73 ust. 1. ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. Ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie mienia stanowi wówczas wyłączny dowód nabycia przez odpowiedni podmiot publicznoprawny z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności konkretnej nieruchomości - wyodrębnionej geodezyjnie działki o określonej powierzchni i granicach. Natomiast w drugiej sprawie decyzja o ustaleniu odszkodowania za nabyte przez jednostkę samorządu terytorialnego lub Skarb Państwa mienie wydawana jest przez właściwego starostę (prezydenta miasta na prawach powiatu), pod warunkiem, że spełnione zostały przesłanki z art. 73 ust. 4 i 5 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. oraz wynikające ze stosowanych odpowiednio przepisów o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości. Zgodnie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r., odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Ustanowiony w tym przepisie termin na złożenie wniosku o odszkodowanie jest terminem zawitym prawa materialnego, co oznacza, że przed rozpoczęciem biegu tego terminu roszczenie nie istnieje, natomiast po jego upływie wygasa (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 394/06 -Lex nr 348011). Skuteczność wniesienia żądania skarżących podlegała zatem ocenie organu w świetle wymagań określonych w art. 73 ust. 4 ustawy. W szczególności sprawdzenia wymagało, czy wniosek został złożony w terminie określonym w ustawie (od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r.). W przedmiotowej sprawie zgodzić się trzeba ze stanowiskiem organów administracji, że wniosek skarżących wymogowi temu nie odpowiadał, gdyż wnioski odszkodowawcze złożone zostały pismami z dnia 28 października 2013 r. (data wpływu do organu 4 listopada 2013 r.). Skoro zatem skarżący terminu nie dochowali - ich wniosek słusznie przez organy uznany został za bezskuteczny. Wobec czego prawidłowo organy orzekły o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz wnioskodawców. Przechodząc do oceny zarzutów skarżących, w pierwszej kolejności Sąd chce wskazać, że nie znalazł podstaw prawnych dla których powinien zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego, w zakresie w jakim domaga się tego strona skarżąca, w szczególności w zakresie w jakim ustawodawca nieuregulował konieczności informowania właścicieli nieruchomości o faktycznym przejęciu nieruchomości w trybie art. 73 ust. 1 ww. ustawy. Po pierwsze przedmiotem niniejszego postępowanie nie jest kwestia dotycząca stwierdzenia nabycia z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności przedmiotowej nieruchomości, gdyż sprawa ta została już zakończona wyrokiem Naczelnego Sąd Administracyjny z dnia 2 października 2013 r. sygn. akt I OSK 895/12. Po drugie kwestie konstytucyjności art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. była już wielokrotnie przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 20 lipca 2004r. (sygn. akt: SK 11/02, OTK-A 2004/7/66) Trybunał orzekł, że art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. – jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku z dnia 15 września 2009r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 33/07 (OTK-A 2009/8/123) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Podobinie kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania z tego tytułu również została uznana za zgodną z Konstytucją na mocy wcześniejszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 11/02 ( OTKZU nr 7/A/2004, poz. 66). Trybunał Konstytucyjny kontrolując konstytucyjność art. 73 ust. 4 w wyroku z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt K 20/09 (OTK-A 2011/4/35) również uznał, że przepis ten jest zgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Trybunału wskazany w tym przepisie termin do dochodzenia roszczeń, przy zachowaniu odpowiedniej vacatio legis, nie może zostać uznane za nadmierne obciążenie. Każdy bowiem właściciel nieruchomości zajętej pod drogę publiczną powinien we własnym zakresie zadbać o swoje interesy. Trybunał stwierdził, że stworzenie szczególnej procedury wywłaszczeniowej w odniesieniu do takich nieruchomości było rozwiązaniem legitymowanym w demokratycznym państwie prawnym, gdyż służyło realizacji i zabezpieczeniu dobra wspólnego. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że wprowadzenie 5-letniego okresu, w którym możliwe było dochodzenie roszczenia odszkodowawczego, przy jednoczesnych minimalnych wymogach proceduralnych, nie niweczy istoty prawa do słusznego odszkodowania. Kształtując taki a nie inny sposób dochodzenia roszczenia odszkodowawczego ustawodawca po pierwsze - odsunął w czasie możliwość jego zgłoszenia dając uprawnionym podmiotom dwa lata na uzyskanie informacji o przyjętym rozwiązaniu legislacyjnym i przygotowanie niezbędnych dokumentów, a po drugie - wyznaczył stosunkowo długi - bo 5-letni termin na wystąpienie z wnioskiem o odszkodowanie. Konkludując Trybunał stwierdził, że art. 73 ust. 4 jest zgodny z zasadą dopuszczalnych i proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Sąd nie widzi również podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wprowadzenie przez ustawodawcę określonego terminu na wystąpienie z wnioskami odszkodowawczymi nie może być przez Sąd w niniejszej sprawie uznane za nieuprawnioną ingerencję w prawo własności, czy też nie zachowanie właściwej równowagi między wymaganiami interesu ogólnego społeczności i ochrony prawa skarżących do poszanowania mienia. Przypomnieć należy, że skarżący mieli 5 lat na wystąpienie z wnioskiem o ustalenie odszkodowania. W kontekście powyższych rozważań oraz przytoczonego orzecznictwa, Sąd uznał zarzuty strony skarżącej o nieinformowaniu uprawnionych do dnia 31 grudnia 2005 r., o możliwości ubiegania się odszkodowanie za niezasadne. Tym bardziej, że upływ przewidzianego w art. 73 ust. 4 ustawy terminu nie jest uzależniony od faktu, czy uprawniony do dochodzenia odszkodowania o tym terminie wiedział, a jeżeli nie wiedział to z jakich powodów. Przypomnieć należy, że ustawa regulująca kwestię odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne uchwalona została w dniu 13 października 1998 r., a wnioski mogły być składane od dnia 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Kwestia ta została uregulowana w akcie prawnym o randze ustawowej w sposób czytelny i zrozumiały poprzez określenie wprost terminu do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie. Powołany powyżej akt normatywny został opublikowany i ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto warto zauważyć, że na organie administracji publicznej nie spoczywa obowiązek indywidualnego powiadomienia obywateli o obowiązujących przepisach prawa, które ogłaszane są w ogólnodostępnych publikatorach. Obowiązkiem każdego obywatela jest zapoznanie się z obowiązującym porządkiem prawnym i w myśl zasady ignorantia iuris nocet nikt nie może zasłaniać się nieznajomością przepisów prawa. Również dla zachowania prawa do wypłaty odszkodowania nie mają znaczenia fakty "nieurządzenia drogi" oraz brak stosownego wpisu w księdze wieczystej. W przedmiotowej sprawie wydana została bowiem ostateczna przesądzająca fakt nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa, prawa własności działki nr [...]. Ponadto z żadnego przepisu ustawy z 13 października 1998 roku - nie wynika, aby ustawodawca uzależniał przeprowadzenie postępowania o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną od wpisu prawa własności do księgi wieczystej. Na zakończenie powyższych rozważań należy jedynie dodać, że nie zasługują również na uwzględnienie zarzut skarżących, dotyczące naruszenia przez organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu w prawidłowy sposób organ uznał, że ma do czynienia z wnioskiem złożonym po upływie ustawowego terminu i słusznie odmówił przyznania odszkodowania. Sąd nie widzi także przesłanek do stwierdzenia, że podstawa prawna została wskazana w sposób nieprawidłowy. Również uzasadnienie jest jednoznaczne i czytelne dla Sądu w związku z czym nie narusza art. 107 § 3 Kpa. Z tych wszystkich względów skarga nie mogła odnieść skutku. Zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującym prawem, zaś sądowa kontrola administracji sprawowana jest wyłącznie w aspekcie legalności. W związku z powyższym, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 ppsa, Sąd orzekł o oddaleniu skargi.