I SA/Wa 2004/23
WyrokWSA w Warszawie2024-07-17
Skład orzekający: Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Marta Kołtun-Kulik, Marek Maliński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na podstawie art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami może zostać uwzględniony, jeśli został złożony po terminie określonym w tym przepisie (31 grudnia 1988 r.), mimo że inne przesłanki mogłyby być spełnione?Ratio decidendi
Sąd uznał, że złożenie wniosku o zwrot nieruchomości w trybie art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami w terminie do 31 grudnia 1988 r. jest warunkiem koniecznym pozytywnego rozstrzygnięcia. Ponieważ wniosek został złożony po tym terminie, organy prawidłowo odmówiły jego uwzględnienia, bez potrzeby badania pozostałych przesłanek, gdyż wszystkie muszą być spełnione kumulatywnie.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości, który został złożony przez spadkobierców dawnych właścicieli. Organy administracji odmówiły przyznania tego prawa, wskazując na złożenie wniosku po terminie określonym w art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Strony skarżące zarzuciły naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędne zastosowanie prawa materialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargi.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargi.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik asesor WSA Marek Maliński (spr.) Protokolant stażysta referent Magdalena Biadoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skarg M.G, M.W i K. P na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2023 r. nr KOC/4565/Go/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego oddala skargi.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako: "SKO", "Kolegium" lub "organ") decyzją z dnia 17 sierpnia 2023 r. nr KOC/4565/Go/23, po rozpatrzeniu odwołań M. W., M. G. i K. P. (dalej łącznie: "Skarżący" lub "Strony") od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...], na mocy której odmówiono ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka o nr ew. [...] z obr. [...], pochodzącej z dawnej nieruchomości hipotecznej [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Jak wynika z akt sprawy, właścicielkami nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] były W. S. w 11/12 częściach oraz J. S. i H. A. w 1/12 części (por. pismo komornika sądowego Sądu Grodzkiego [...] z dnia [...] marca 1947 r.). Powyższe potwierdził Sąd Wojewódzki w [...] wyrokiem z dnia [...] października 1992 r. sygn. akt [...] . Następnie orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] maja 1954 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] odmówiło dotychczasowemu właścicielowi przyznania prawa własności do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. hip. [...] , z uwagi na niezłożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.
W. S. zmarła w dniu [...] grudnia 1952 r. Spadek po niej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział III Cywilny z dnia [...] czerwca 1991 r. sygn. akt [...] , nabyły córki J. S. i H. A. po 1/2 części każda z nich. Na mocy tego samego postanowienia, spadek po J. S., zmarłej w dniu [...] stycznia 1985 r., nabyła córka K. P. w całości. H. A. zmarła w dniu [...] lutego 1988 r. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział III Cywilny z dnia [...] kwietnia 1988 r. sygn. akt [...] , spadek po niej nabyła na mocy testamentu prawnuczka siostry M. W. w całości.
Następnie K. P. i M. W. wystąpiły do Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1954 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa - decyzją z dnia [...] czerwca 1996 r. nr [...] - odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 stycznia 2001 r. sygn. akt I SA 1703/99 odrzucił skargę na decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] czerwca 1996 r.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2001 r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przywrócił termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] czerwca 1996 r. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] : 1) uchylił decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] czerwca 1996 r. nr [...] w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej obecnie własność gminy i w tej części umorzył postępowanie organu I instancji w tym zakresie; 2) w pozostałej zaś części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia [...] czerwca 1996 r.
SKO - decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] - po rozpatrzeniu wniosku K. P. i M. W. w części dotyczącej gruntu stanowiącego własność [...] (dz. ew. nr [...] z obr. [...] ) orzekło o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 1954 r. Prezydium Rady Narodowej w [...]. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosły K. P. i M. W.. Po jego rozpatrzeniu, Kolegium decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 września 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 984/08 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na skierowanie decyzji do osoby zmarłej. Kolegium – decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. [...] - po ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją Kolegium z dnia [...] listopada 2003 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 441/09 oddalił skargę na decyzję SKO z dnia [...] stycznia 2009 r.
Pismem z dnia 15 grudnia 1990 r. adw. R. D., działający w imieniu K. P., wniósł o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy-ul. [...], ozn. hip; [...] .-Pismem z dnia 30 listopada 2009 r. M. W. wniosła o rozpoznanie wniosku K. P. w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip [...]. K. P. zmarła w dniu [...] maja 2006 r. Spadek po niej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] Wydział II Cywilny z dnia [...] października 2006 r. sygn. akt [...] nabyli: córka M. W. z domu P. oraz syn K. P. po 1/2 części spadku każde z nich. Z odpisu skróconego aktu małżeństwa nr [...] , wydanego przez Kierownika Urzędu stanu cywilnego [...] wynika, iż dnia [...] lutego 2002 r. w [...] ([...] ), został zawarty związek małżeński miedzy M. W. oraz T. G.. Stosownie do w/w aktu M. W. przyjęła po zawarciu małżeństwa nazwisko męża – G.,
Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r., Prezydent [...] odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka o nr ew. [...] z obr. [...] , pochodzącej z dawnej nieruchomości hipotecznej [...]. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że wniosek, o którym mowa w art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r. poz. 344 ze zm.; zwanej dalej "u.g.n,"), został złożony po terminie wynikającym z przepisów ustawy, zatem należało odmówić ustanowienia użytkowania wieczystego.
W wyniku rozpoznania odwołań M. W., M. G. i K. K. – decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że art. 214 u.g.n. obejmuje poprzednich właścicieli, których prawa do odszkodowania wygasły, jeżeli zgłosili wnioski do dnia 31 grudnia 1988 r. Złożenie wniosków w terminie określonym w komentowanym przepisie jest - zdaniem SKO – warunkiem koniecznym pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia. Drugim koniecznym warunkiem jest zabudowanie nieruchomości jednym z budynków wymienionych w art. 214 u.g.n. Zdaniem Kolegium oba te warunki muszą być spełnione łącznie, a spełnienie tylko jednego z nich lub niespełnienie żadnego spowoduje nieuwzględnienie wniosku.
Zdaniem SKO dawne właścicielki przedmiotowej nieruchomości, położonej przy ul. [...], nie złożyły wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279; dalej: "dekret"), a podejmowane przez jej spadkobierców działania wyczerpały możliwość uzyskania prawa użytkowania wieczystego do tej nieruchomości. W tej sytuacji, jedyną drogą do odzyskania nieruchomości stało się – zdaniem Kolegium - złożenie wniosku w trybie art. 214 u.g.n.
Jak podkreśliło Kolegium wniosek dekretowy nie został w przedmiotowej sprawie złożony. W aktach postępowania wniosku takiego nie odnaleziono, a jego brak stał się podstawą odmowy przyznania prawa własności czasowej w orzeczeniu administracyjnym z 1954 r. SKO podkreśliło, że w prowadzonym zarówno przez Ministra Budownictwa i Gospodarki Przestrzennej (a później Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa) oraz SKO postępowaniu nadzorczym wobec orzeczenia dekretowego z dnia [...] maja 1954 r. oba organy stwierdziły, że w sprawie nieruchomości przy ul. [...] nie został złożony wniosek dekretowy, w związku z czym odmówiono stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia. Dodatkowo decyzja SKO z dnia [...] stycznia 2009 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 30 lipca 2009 r. oddalił skargę na przedmiotową decyzję. Powyższe – zdaniem SKO - oznacza, że kwestia braku wniosku dekretowego została już ostatecznie przesądzona. W konsekwencji Kolegium uznało za niezasadne prowadzenie dalszych rozważań co do tego, czy wniosek taki istniał, czy został złożony po terminie wynikającym z dekretu i jaka mogłaby być jego treść. Kolegium podkreśliło również, że żadne inne przesłanki, poza wskazanymi w ustawie, nie mogą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku złożonego w trybie art. 214 u.g.n. Skoro wniosek w tej sprawie został złożony w 1990 r. zatem oczywiste jest, że nie został – zdaniem SKO - spełniony jeden z warunków wskazanych w przywołanym wyżej przepisie, a w konsekwencji, należało uznać, że nie jest możliwe ustanowienie użytkowania wieczystego do nieruchomości przy ul. [...] z uwagi na niedotrzymanie terminu, o którym mowa w art. 214 u.g.n.
Skargi na decyzję SKO z dnia 17 sierpnia 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zostały wniesione przez M. G., K. P. oraz M. W..
M. G. w skardze wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...]z dnia [...] czerwca 2023 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, względnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ II instancji.
Zaskarżonej decyzji M. G. zarzuciła naruszenie art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") poprzez orzekanie przez organ II instancji w warunkach braku dostępu do całości posiadanych przez organ I instancji akt sprawy. Dodatkowo M. G. zarzuciła naruszenie art. 64 Konstytucji RP z uwagi na fakt rażącego pogwałcenia praw spadkobierców spornej nieruchomości. W ocenie Skarżącej z punktu widzenia praworządności, przywróconej do życia na mocy obecnie obowiązujących reguł, nie jest do utrzymania decyzja organów państwowych, która arbitralnie, przy popełnionych błędach proceduralnych, pozbawiła uprawnionych prawa własności do nieruchomości przy ul. [...] w [...].
W następnej kolejności M. G. zarzuciła naruszenie prawa procesowego, w postaci naczelnych zasad postępowania, w sposób mający wpływ na wynik sprawy:
• art. 14 § 1 k.p.a. poprzez odstąpienie od obowiązku posiadania pełnych akt postępowania w zakresie prowadzonego postępowania;
• art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady bezpośredniości, odnoszącej się do konieczności zetknięcia osób prowadzących postępowanie bezpośrednio z materiałem dowodowym sprawy;
• art. 7 k.p.a. poprzez dokonanie rozstrzygnięcia bez dostępu do całości akt postępowania;
• art. 8 k.p.a., a wiec zasady prowadzenia postępowania administracyjnego w sposób wzbudzający zaufanie do organów administracji publicznej, bowiem sama świadomość u strony postępowania, że orzeczenie zostało przyjęte bez znajomości stanu faktycznego sprawy i tylko w oparciu o wnioski wskazane przez organ I instancji, może budzić u strony postępowania konsternację i prowadzić do przekonania lekceważenia i przyjmowania przez organ orzekający z góry upatrzonego rozstrzygnięcia;
• art. 10 k.p.a. poprzez umożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu w postaci przynajmniej możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, gdyż zdaniem Skarżącej organ orzekający nawet nie dał sobie szansy, aby względem strony umożliwić wypowiedzenie się w przedmiocie całości materiału dowodowego, bowiem tego materiału nie posiadał;
• art. 6 k.p.a., a więc naruszenie zasady praworządności, bowiem we wszystkich wskazanych wyżej przypadkach naruszenia przez organ orzekający naczelnych zasad postępowania administracyjnego prowadzi do naruszenia podstawowej normy prawnej zgodnie z którą organ administracji publicznej działa wyłącznie na podstawie i w granicach prawa, co oznacza również zastosowanie się do obowiązków wynikających z całości postanowień Kodeksu postępowania administracyjnego.
Następnie M. G. zarzuciła naruszenie prawa procesowego w sposób mający wpływ na wynik sprawy:
• art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a polegające na niewyjaśnieniu wszystkich faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, poprzez odstąpienie od ustalenia okoliczności, w jakich nastąpiło wydanie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1954 r., a w szczególności odnoszących się do strony/stron postępowania, trybu, w jakim organ orzekający procedował sprawę, braku skierowania rozstrzygnięcia do określonego podmiotu (co z kolei miało wpływ na naruszenie prawa strony/stron do wniesienia odwołania);
• art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na przyjęciu błędnych wniosków z okoliczności sprawy, które bezsprzecznie zostały ustalone, poprzez uznanie, że złożony w imieniu W. S. przez Naczelnika Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego w [...] wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomości przy ul. [...] w [...] nie odpowiada dekretowym przesłankom stosownego wniosku właścicielki, co jest w sprawie istotne, bowiem strona zmarła przed wydaniem orzeczenia odmownego, zatem w sprawie należało wezwać do udziału jej spadkobierców, czego w postępowaniu nie uczyniono;
• art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez odstąpienie od wezwania do złożenia stosownego oświadczenia spadkobierców W. S., bowiem, jak wskazano wyżej, w okolicznościach sprawy organ orzekający w sprawie orzeczenia odmownego nie miał świadomości dokonanego pomiędzy 1949 a 1952 rokiem następstwa prawnego, w związku z czym wydawał orzeczenie odmowne wobec osoby, która w postępowaniu uczestniczyć już nie mogła, a pominął osoby, które w postępowaniu powinny uczestniczyć;
• art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania strony o zakończonych czynnościach procesowych w sprawie i uprawnieniu do zapoznania się z aktami postępowania oraz prawie do składania wniosków lub wyjaśnień, co w okolicznościach sprawy spowodowało, że organ orzekający pozbawił się sam istotnych elementów wiedzy co do przedmiotu postępowania oraz ograniczył stronie możliwość czynnego w nim udziału;
• art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie skutków następstw prawnych, jakie miały miejsce w stanie prawnym sprawy od roku 1952, bowiem organ orzekający jakkolwiek odnosi się do tej kwestii w uzasadnieniu swojego orzeczenia, to poprzestaje jedynie na wskazaniu, że takie okoliczności miały miejsce, z poniechaniem rozważań, czy pociągały one skutki prawne lub procesowe w zakresie uprawnień następców prawnych właścicieli pozbawionych prawa własności.
Skarżąca M. G. dodatkowo zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego:
• art. 7 ust. 1 dekretu poprzez błędne ustalenie strony/stron postępowania i odstąpienie od wydania stosownego orzeczenia względem rzeczywistych stron, bowiem jak wskazano wyżej z przyczyn własnych zaniechań organ orzekający nie był świadom wobec jakich podmiotów wydaje orzeczenie odmowne, uznając, że uprawnione podmioty stosownego wniosku nie złożyły;
• art. 7 ust. 1 dekretu poprzez uznanie, że jego regulacje powinny odnosić się do nieruchomości, które nie były zniszczone, nie były opuszczone i nie były konieczne do zagospodarowania na potrzeby rozwoju miasta;
• art. 214 u.g.n. poprzez błędne uznanie, że strona nie spełnia przesłanek do ustanowienia na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego.
M. W., w skardze wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2023 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, względnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ II instancji.
Skarżąca M. W. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa procesowego w sposób mający wpływ na wynik sprawy:
• błędne zastosowanie przepisów art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, poprzez odstąpienie od ustalenia okoliczności, w jakich nastąpiło wydanie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1954 r., a w szczególności odnoszących się do strony/stron postępowania, trybu, w jakim organ orzekający procedował sprawę, braku skierowania rozstrzygnięcia do określonego podmiotu (co z kolei miało wpływ na naruszenie prawa strony/stron do wniesienia odwołania);
• błędne zastosowanie przepisów art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na przyjęciu błędnych wniosków z okoliczności sprawy, które bezsprzecznie zostały ustalone, poprzez uznanie, że złożony w imieniu W. S. przez Naczelnika Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego w [...] wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomości przy ul. [...] w [...] nie odpowiada dekretowym przesłankom stosownego wniosku właścicielki, co jest w sprawie istotne, bowiem strona zmarła przed wydaniem orzeczenia odmownego, zatem w sprawie należało wezwać do udziału jej spadkobierców, czego w postępowaniu nie uczyniono;
• błędne zastosowanie przepisów art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez odstąpienie od wezwania do złożenia stosownego oświadczenia spadkobierców W. S., bowiem, jak wskazano wyżej, w okolicznościach sprawy organ orzekający w sprawie orzeczenia odmownego nie miał świadomości dokonanego pomiędzy 1949 a 1952 rokiem następstwa prawnego, w związku z czym wydawał orzeczenie odmowne wobec osoby, która w postępowaniu uczestniczyć już nie mogła, a pominął osoby, które w postępowaniu powinny uczestniczyć;
• art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania strony o zakończonych czynnościach procesowych w sprawie i uprawnieniu do zapoznania się z aktami postępowania oraz prawie do składania wniosków lub wyjaśnień, co w okolicznościach sprawy spowodowało, że organ orzekający pozbawił się sam istotnych elementów wiedzy co do przedmiotu postępowania oraz ograniczył stronie możliwość czynnego w nim udziału.
Dodatkowo Skarżąca M. W. zarzuciła naruszenie prawa materialnego:
• art. 7 ust. 1 dekretu poprzez błędne ustalenie strony/stron postępowania i odstąpienie od wydania stosownego orzeczenia względem rzeczywistych stron, bowiem jak wskazano wyżej z przyczyn własnych zaniechań organ orzekający nie był świadom wobec jakich podmiotów wydaje orzeczenie odmowne, uznając, że uprawnione podmioty stosownego wniosku nie złożyły;
• art. 214 u.g.n. poprzez błędne uznanie, że strona nie spełnia przesłanek do ustanowienia na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego.
K. P., w skardze wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2023 r. oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Skarżący K. P. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa procesowego w sposób mający wpływ na wynik sprawy:
• błędne zastosowanie przepisów art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, poprzez odstąpienie od ustalenia okoliczności, w jakich nastąpiło wydanie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1954 r., a w szczególności odnoszących się do strony/stron postępowania, trybu, w jakim organ orzekający procedował sprawę, braku skierowania rozstrzygnięcia do określonego podmiotu (co z kolei miało wpływ na naruszenie prawa strony/stron do wniesienia odwołania);
• błędne zastosowanie przepisów art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na przyjęciu błędnych wniosków z okoliczności sprawy, które bezsprzecznie zostały ustalone, poprzez uznanie, że złożony w imieniu W. S. przez Naczelnika Rejonowego Urzędu Likwidacyjnego w [...] wniosek o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomości przy ul. [...] w [...] nie odpowiada dekretowym przesłankom stosownego wniosku właścicielki, co jest w sprawie istotne, bowiem strona zmarła przed wydaniem orzeczenia odmownego, zatem w sprawie należało wezwać do udziału jej spadkobierców, czego w postępowaniu nie uczyniono;
• błędne zastosowanie przepisów art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez odstąpienie od wezwania do złożenia stosownego oświadczenia spadkobierców W. S., bowiem, jak wskazano wyżej, w okolicznościach sprawy organ orzekający w sprawie orzeczenia odmownego nie miał świadomości dokonanego pomiędzy 1949 a 1952 rokiem następstwa prawnego, w związku z czym wydawał orzeczenie odmowne wobec osoby, która w postępowaniu uczestniczyć już nie mogła, a pominął osoby, które w postępowaniu powinny uczestniczyć;
• art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie poinformowania strony o zakończonych czynnościach procesowych w sprawie i uprawnieniu do zapoznania się z aktami postępowania oraz prawie do składania wniosków lub wyjaśnień, co w okolicznościach sprawy spowodowało, że organ orzekający pozbawił się sam istotnych elementów wiedzy co do przedmiotu postępowania oraz ograniczył stronie możliwość czynnego w nim udziału.
Dodatkowo Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego:
• art. 7 ust. 1 dekretu poprzez błędne ustalenie strony/stron postępowania i odstąpienie od wydania stosownego orzeczenia względem rzeczywistych stron, bowiem jak wskazano wyżej z przyczyn własnych zaniechań organ orzekający nie był świadom wobec jakich podmiotów wydaje orzeczenie odmowne, uznając, że uprawnione podmioty stosownego wniosku nie złożyły;
• art. 214 u.g.n. poprzez błędne uznanie, że strona nie spełnia przesłanek do ustanowienia na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 grudnia 2023 r. sygn. akt I Sa/Wa 2004/23 postanowił na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a. połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 2004/23 ze skargi M. G., I SA/Wa 2005/23 ze skargi K. P. i I SA/Wa 2006/23 ze skargi M. W. oraz prowadzić je pod sygn. akt I Sa/Wa 2004/23.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargi za niezasadne.
Podstawę prawną decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2023 r. utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie stanowi przepis art. 214 u.g.n. Zgodnie z treścią przepisu art. 214 ust. 1 u.g.n., poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość. Zgodnie zaś z art. 214 ust. 2 u.g.n. zwrot nieruchomości, o którym mowa w ust. 1 przysługuje poprzednim właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20 oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych.
Podstawowym warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku na podstawie art. 214 u.g.n. jest złożenie go w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. Skoro zatem wniosek o zwrot nieruchomości złożony został pismem z dnia 15 grudnia 1990 r. (k-43 teczka pierwsza akt administracyjnych), a więc po upływie tego terminu, należy uznać, że niemożliwy jest zwrot nieruchomości następcom prawnym dawnego właściciela, choćby nawet spełnione zostały pozostałe, wymienione w omawianym przepisie przesłanki, albowiem wszystkie one muszą zostać spełnione kumulatywnie.
Złożenie wniosku w terminie określonym w tym przepisie, tj. do 31 grudnia 1988 r. jest warunkiem koniecznym pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, oczywiście pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów wskazanych w przepisie (zabudowanie nieruchomości jednym z budynków wymienionych w art. 214 u.g.n.). Warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie tylko jednego z nich powoduje nieuwzględnienie wniosku. Wobec powyższego prawidłowo organy odmówiły ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, bez badania pozostałych przesłanek z art. 214 ustawy, gdyż jak wyżej wskazano, przesłanki z tego przepisu muszą być spełnione łącznie. Skoro zatem wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości został złożony z uchybieniem terminu ustawowego, zasadnie organy orzekające odmówiły jego ustanowienia. W tym świetle za bezzasadne należy uznać zarzuty naruszenia art. 64 Konstytucji RP, art. 214 u.g.n. oraz art. 6 k.p.a.
Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez Skarżących zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, organy orzekające prawidłowo uznały, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone wnikliwie i zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone zostało zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.
Za bezzasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. Zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. może być skuteczny tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane naruszenie lub uchybienie uniemożliwiało jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, w konsekwencji zaś, miało wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Istotne znaczenie dla podjętego w sprawie rozstrzygnięcia było ustalenie bowiem przez organy, że wniosek w trybie art. 214 u.g.n. został złożony po terminie wynikającym z przepisów ustawy, tj. po dniu 31 grudnia 1988 r.
Końcowo należy podkreślić, że za bezzasadne należy uznać zarzuty skargi dążące do zakwestionowania orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1954 r. (k-84 teczka pierwsza akt administracyjnych) odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do spornej nieruchomości. Jak prawidłowo stwierdziło SKO w zaskarżonej decyzji w prowadzonym zarówno przez Ministra Budownictwa i Gospodarki Przestrzennej (a później Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa) oraz SKO postępowaniu nadzorczym wobec orzeczenia dekretowego z dnia [...] maja 1954 r. oba organy stwierdziły, że w sprawie nieruchomości przy ul. [...] nie został złożony wniosek dekretowy, w związku z czym odmówiono stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia.
Dodatkowo – jak wynika z akt sprawy - decyzja SKO z dnia [...] stycznia 2009 r. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 441/09 oddalił skargę na przedmiotową decyzję. Wobec powyższego za prawidłowe należy uznać stanowisko SKO, w świetle którego niezasadne jest prowadzenie dalszych rozważań co do tego, czy wniosek taki istniał, czy został złożony po terminie wynikającym z dekretu. Podkreślić należy, że w przedmiotowym postępowaniu organy nie były uprawnione do weryfikacji zgodności z prawem orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1954 r. W związku z powyższym Sąd za bezzasadne uznał formułowane w skargach zarzuty naruszenia art. 7 ust. 1 dekretu, art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 14 § 1 k.p.a.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło