I SA/Wa 206/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 29 listopada 2022 r. nr SKO/4111/760/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 listopada 2022 r. nr SKO/4111/760/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako organ/SKO) działające na zasadzie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 127 § 2 w związku z art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej jako kpa) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy B. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 23 września 2022 r., nr [...] w przedmiocie przyznania S. B. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tyt. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką O. B. W decyzji wskazano, że na skutek wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 01.02.2022 roku (uprawomocnienie 24.03.2022r) córce skarżącej został przyznany stopień znaczny niepełnosprawności od dnia 01.09.2020r., jednak z uwagi na złożenie przez skarżącą oświadczenia w KRUS o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym męża – termin wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego jest stricte związany z datą ww oświadczenia o zaprzestaniu pracy a nie z datą złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności córki. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na treść art. 3 pkt 21 lit. a, art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 3-3d, ust. 5, art. 17b ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 23 ust. 2a, art. 24 ust. 2, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: ustawa). SKO podało, że w oświadczeniu z dnia 15 grudnia 2022 r., pouczona o treści art. 233 § 1 k.k., złożonym do KRUS P/T w W., skarżąca oświadczyła, że od 1 września 2020 r. pracuje w gospodarstwie męża i z tego tyt. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonka rolnika od 1 września 2020 r. do nadal. Wobec tego organ uznał, że oświadczenie skarżącej złożone do akt, a dotyczące zaprzestania i niewykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, nie zostało potwierdzone - na skutek weryfikacji organu za okres poprzedzający złożenie wniosku o przyznanie świadczenia. W wyniku powyższego dopiero oświadczenie z dnia 25 września 2022 r. o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym zostało uznane jako złożone po raz pierwszy, stąd w okresie od 1 września 2020 r. do 31 marca 2022 r. nie została spełniona przesłanka z art. 17b ust. 1 pkt 2 ustawy, ponieważ wg oficjalnych dokumentów skarżąca pracowała w gospodarstwie męża i z tego tyt. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonka rolnika. W skardze na decyzję SKO, skarżąca zarzuciła, że jej córka O. B. urodzona dnia [...].08.2004r. w dniu [...].12.2015 roku oraz [...].01.2016 roku przeszła operację usunięcia guza okolicy [...] i już w 2015 roku została uznana za osobę niepełnosprawną. W dniu [...].08.2020r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. zaliczył córkę do stopnia umiarkowanego, od czego złożyła odwołanie, a Sąd Rejonowy w O. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 01.02.2022r. [...] zmienił ww decyzję w ten sposób, że ustalił znaczny stopień niepełnosprawności od dnia 04.08.2020r., co wg skarżącej powinno skutkować przyznaniem jej świadczenia już od tej daty, gdyż 25.04.2022r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w B. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką O. B. Wg skarżącej nie jest zasadna odmowa wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego od 01.09.2020 do 31.03.2022r. oparta wyłącznie o pismo z KRUS-u i o okres ubezpieczenia. Skarżąca wywodzi, że jej ubezpieczenie w dniach od 01.09.2020 do 25.04.2022 nie oznacza, że pracowała w gospodarstwie rolnym, ponieważ podleganie małżonka rolnika pod ubezpieczenie rolne wynika z mocy ustawy. Skarżąca zarzuciła, że warunkiem objęcia ubezpieczenia przez KRUS było złożenie oświadczenia o pracy w gospodarstwie oraz że innej możliwości ubezpieczenia w KRUS nie ma, a na czas procesu w Sądzie nie mogła pozbawić się ubezpieczenia. Jednocześnie skarżąca podniosła, że w ustawie o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, jak i w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie wprowadzono definicji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego ani definicji wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, ani nie odesłano w tym zakresie do innych aktów prawnych. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z w całości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestią niesporną w niniejszej sprawie jest niepełnosprawność córki skarżącej, sprawowana nad nią opieka i prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Sporny jest okres przyznania ww świadczenia, a w szczególności zasadność odmowy skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką za okres poprzedzający złożenie wniosku o ustalenie ww prawa do świadczenia rodzinnego przed datą złożenia w KRUS oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym małżonka. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c (art. 24 ust. 1 ustawy). Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ustawy). Jeśli chodzi o kwestię ustalenia daty zaniechania pracy zarobkowej, to zasadnie organ przyjął, że wg orzecznictwa ciężar dowodu – w tym przypadku wykazania faktu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej - ciąży na rolniku, a jego oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 ustawy podlega ocenie jako dowód na zasadach ogólnych. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego jest utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 lutego 2022 r. sygn. II SA/Bd 1588/21, LEX nr 3335666; wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 marca 2022 r., sygn. II SA/Lu 99/22, LEX nr 334659; wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r., sygn. I OSK 1273/20, LEX nr 3090598). Jak wynika z akt sprawy, oświadczenie skarżącej o zaprzestaniu pracy zarobkowej zostało zweryfikowane przez organ w KRUS, a z pozyskanych dokumentów wynika, że w okresie, w jakim skarżąca domaga się spornych świadczeń rodzinnych – w KRUS składała oświadczenie o pracy w gospodarstwie rolnym. Z dokumentów wynika, że S. B. w okresie od 1 września 2020 r. do 25 kwietnia 2022 r. podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w KRUS w okresach od 7 lutego 2022 do 31 grudnia 2022 r., od 9 października 2010 do 17 grudnia 2015 r. oraz od 1 września 2020 do nadal. Uwzględniając zatem, że wg dokumentów KRUS skarżąca w okresie od 1 września 2020 do 31 marca 2022 r. pracowała w gospodarstwie rolnym męża, to zasadnie organ przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 24 ust. 2a ustawy. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego organ zasadnie ustalił począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek (data wpływu wniosku 25 kwietnia 2022 r.) z prawidłowo wypełnionymi dokumentami na podstawie art. 24 ust. 2 ustawy, czyli od 1 kwietnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. (art. 24 ust. 4 ustawy), gdyż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydano na czas określony, tj. do dnia 31 sierpnia 2022 r. – przy czym skarżąca, jak oświadczyła skorzystała z przepisów przedłużających ww termin w związku z pandemią covid19. Nie ma wątpliwości, że stosunek pracy podlega pewnej formalizacji. Ustawodawca określił, czym jest utrata zatrudnienia czy podjęcie zatrudnienia wskazując choćby na pozarolniczą działalność gospodarczą. Jednocześnie wg orzecznictwa, prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika (bądź jego małżonka) stanowi negatywną przesłankę do przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jeśli chodzi o rolników, to ustawodawca wprowadził do ustawy z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów - przepis art. 3, którego ust. 1 stanowi, że "w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym." (por. wyrok NSA I OSK 3108/15, LEX nr 2323502). Ww ustawa z 2014r. nie ma bezpośredniego zastosowania w kontrolowanej sprawie, jednak wyznacza zasady weryfikacji oświadczeń rolników o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Praca w gospodarstwie, jak każda inna praca, w kwestii ubezpieczenia i przysługujących z tego tytułu świadczeń - wymaga formalizacji, co w przypadku rolników i ich rodzin dokonuje się poprzez stosowne oświadczenia składane w KRUS (por. wyrok NSA z 9 października 2015 r. w sprawie I OSK 652/14, LEX nr 1985957 i uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12). Skutkowało to oddaleniem skargi na podstawie art. 151 ppsa.