I SA/Wa 2076/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2018 r. sprawy ze skargi O. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2017 r., nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na K. C. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Marszałek Województwa [...] decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] przyznał O. W. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem D. P. w kwocie [...]. w okresie od [...] marca 2016 r. do [...] marca 2016 r., w kwocie [...] miesięcznie w okresie od [...] kwietnia 2016 r. do [...] grudnia 2016 r. oraz w kwocie [...]. miesięcznie w okresie od [...] stycznia 2017 r. do [...] stycznia 2018 r. Następnie O. W. złożyła w dniu [...] lipca 2017 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na syna K. C. - urodzonego [...] czerwca 2017 r. Po rozpoznaniu tego wniosku Prezydent [...] decyzją z [...] lipca 2017 r., nr [...] - działając m.in. na podstawie art 17c, art 24, art 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) - odmówił świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na K. C.. W uzasadnieniu podniósł, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania świadczenia rodzicielskiego, gdyż nastąpił zbieg uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 27 ust 5 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego - przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Od powyższej decyzji O. W. złożyła odwołanie, kwestionując zapadłe rozstrzygnięcie. Stwierdziła, iż zbieg uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego ma miejsce tylko wtedy, gdy dotyczy tego samego dziecka. Zasiłek pielęgnacyjny przyznany na syna D. P. ma zaspokajać potrzeby dziecka niepełnosprawnego i tylko tego dziecka. Nie można zatem pozbawiać drugiego dziecka możliwości zaspokojenia jego potrzeb. Decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2017 r., nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że O. W. w dniu [...] czerwca 2017 r. urodziła syna - K. C.. Z tego tytułu nie otrzymuje zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego. Ponadto od dnia [...] marca 2016 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad swym niepełnosprawnym, starszym synem - D. P.. Następnie organ przytoczył treść przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia i stwierdził, iż w jego ocenie nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania przepis art. 17c ust. 9 pkt 4 ww. ustawy, który ogranicza prawo do świadczenia rodzicielskiego z powodu zbiegu wyszczególnionych świadczeń rodzinnych, ale tylko w związku z wychowaniem, czy sprawowaniem opieki nad tym samym dzieckiem. Jednakże art. 27 ust. 5 powołanego aktu stanowi: "W przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.". Z tego względu - z uwagi na pobieranie przez wnioskodawczynię świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad starszym dzieckiem D. P. i złożeniem obecnie rozpatrzonego wniosku - dochodzi do zbiegu uprawnień do świadczeń, tj. rodzicielskiego i pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego - w rozumieniu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 ww. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. W takim przypadku przysługuje tylko jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami (art. 27 ust. 5 in fine). Skoro zatem stronie ustalone zostało już prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na jej starszego syna, to nie można jej przyznać prawa do świadczenia rodzicielskiego na młodsze dziecko. Wnioskującej przysługuje prawo do jednego z tych świadczeń i to niezależnie, czy dotyczy ono tego samego dziecka, czy też różnych dzieci. Na zakończenie Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni może zawsze dokonać wyboru jednego z należnych jej świadczeń - składając stosowny wniosek do organu I instancji. O. W. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - wnosząc o uwzględnienie skargi i zmianę zaskarżonej decyzji. Zarzuciła jej rażące naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 27 ust 5 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez zastosowanie go w wersji nieistniejącej i nieobowiązującej w dniu [...] czerwca 2017 r., kiedy powstało uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego na rzecz syna K. C. oraz niezastosowanie art 17c ust. 1 pkt 1 tejże ustawy mimo, iż nie mamy do czynienia z sytuacją wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem - czego wymaga cytowany wyżej przepis. Nie zachodzi zatem zbieg uprawnień do świadczeń, bo dotyczy różnych dzieci. Skarżąca podniosła, że odmowę przyznania świadczenia rodzicielskiego uważa za sprzeczną z obowiązującymi przepisami. Kolegium powołuje się na nieistniejący w chwili urodzenia syna K. C., jak i w chwili wydawania decyzji przez organ I instancji, przepis art. 27 ust. 5 pkt 5 ustawy - w brzmieniu ustalonym ustawą z lipca 2017 r., która weszła w życie z dniem 1 sierpnia 2017r., a więc nie dotyczy osób urodzonych przed tą datą i nie może być stosowany do stanu faktycznego z dnia [...] czerwca 2017 r. - a z tą datą powstaje uprawnienie. Prawo nie działa wstecz. Zarówno w dacie powstania obowiązku wypłaty świadczenia, jak i w dacie wydania decyzji organu I instancji ([...] lipca 2017 r.) brzmienie przepisu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 w sposób jednoznaczny obligowało MOPS do uwzględnienia wniosku. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna, a zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa. Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] września 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] lipca 2017 r. odmawiającą przyznania O. W. prawa do świadczenia rodzicielskiego na jej młodszego syna K. C. - z uwagi na zbieg świadczeń, bowiem stronie przyznano już świadczenie pielęgnacyjne na drugie, starsze dziecko. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy skarżącej, której uprzednio zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad starszym synem, przysługuje jednocześnie uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego na młodszego syna. Sporna jest kwestia interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzicielskich, zwłaszcza art. 27 ust. 5 regulującego kwestię zbiegu uprawnień do wymienionych w nich świadczeń. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.), dalej jako "ustawa". W dniu urodzenia K. C. ([...] czerwca 2017 r.) oraz w dniu wydania decyzji przez organ I instancji ( [...] lipca 2017 r.) obowiązywała ww. ustawa w następującej wersji. Art. 17 c ust. 9 stanowił, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Natomiast art. 27 ust. 5 stanowił: że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Orzecznictwo sądowe dotyczące zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na różne dzieci było niejednolite. Sąd orzekający w niniejszej sprawie przychyla się do stanowiska uznającego, że katalog negatywnych przesłanek pozbawiających prawa do świadczenia rodzicielskiego został wymieniony wyczerpująco w ww. art. 17c ust. 9 ustawy, który jasno określa, w jakich przypadkach świadczenie rodzicielskie nie przysługuje. W odniesieniu do rozpatrywanej sytuacji istotne znaczenie ma pkt 4 tego przepisu, który wyraźnie stanowi o braku możliwości przyznania świadczenia rodzicielskiego wówczas, gdy wnioskodawcy zostało już ustalone prawo m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazana regulacja ma zastosowanie wówczas, gdy te dwa świadczenia mają przysługiwać w związku z wychowaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką sprawowaną nad tym samym dzieckiem. Natomiast art. 27 ust. 5 ustawy wskazuje na możliwość wyboru przez osobę uprawnioną jednego z dwóch przysługujących danej osobie świadczeń, m.in. na możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem rodzicielskim i świadczeniem pielęgnacyjnym, w zależności od preferencji osoby uprawnionej do pobierania tych dwóch świadczeń. Z zestawienia treści art. 17c ust. 9 pkt 4 oraz art. 27 ust. 5 należy wywnioskować, że możliwość wyboru jednego z tych świadczeń nie dotyczy osoby ubiegającej się o oba te świadczenia w związku z wychowywaniem tego samego dziecka, ponieważ wówczas nie przysługuje z woli ustawodawcy prawo do pobierania świadczenia rodzicielskiego. Prowadzi to do wniosku, że stosownie do art. 27 ust. 5 "zbieg uprawnień do świadczeń", o którym mowa w tym przepisie dotyczy sytuacji, gdy dana osoba uprawniona jest do pobierania obu tych świadczeń z tytułu wychowywania różnych dzieci. Reasumując, świadczenie rodzicielskie w ogóle nie przysługuje w przypadku ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wychowywaniem tego samego dziecka (art. 17c ust. 5), natomiast prawo wyboru jednego z tych świadczeń jest możliwe w przypadku przysługiwania obu tych świadczeń w związku z wychowywaniem różnych dzieci (art. 27 ust. 5). Gdyby przyjąć, tak jak skarżąca, że art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy sytuacji, w której występuje tożsamość podmiotowa, zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i co do osoby wymagającej opieki, to byłby on przepisem martwym, nie wnoszącym żadnej treści normatywnej, skoro z art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy wyraźnie wynika brak prawa do równoczesnego pobierania obu świadczeń w powyższej sytuacji. Ponieważ występowały wątpliwości, dotyczące wykładni omawianego przepisu, dlatego też ustawą nowelizującą z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428) ustawodawca po słowach: "przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną" dodał zwrot: "także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami" (art. 6 pkt 17 ustawy nowelizującej). Zatem wszelkie rozbieżności dotyczące interpretacji tego przepisu usuwa treść art. 27 ust. 5 ustawy w jej obecnym brzmieniu - obowiązująca od dnia 1 sierpnia 2017 r. (w dacie wydania decyzji organu II instancji). Z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. wynika, że nowelizując art. 27 ust. 5 ustawodawca nie tyle zmieniał jego dotychczasową treść, co ją jedynie doprecyzował, tłumacząc, iż uczynił to: "w celu zapewnienia jednolitości stosowania przepisów ustawy przez organy właściwe i jednoznacznego wskazania, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej, spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny" (Sejm RP VIII kadencji nr druku 1625). Należy bowiem zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne i świadczenie rodzicielskie nie mają na celu zaspakajanie potrzeb dzieci - jak uważa skarżąca - lecz mają za zadanie zapewnienie środków utrzymania rodzicowi (opiekunowi) w okresie, w którym nie pracuje on zawodowo z powodu sprawowania opieki, czyli są świadczeniami zastępującymi wynagrodzenie. Ponadto przyjęcie poglądu, iż osoba sprawująca opiekę nad dwojgiem dzieci miałaby prawo do pobierania dwóch różnych świadczeń, z których każde, stanowiąc namiastkę wynagrodzenia za pracę, ma na celu dostarczenie jej (a nie podopiecznym) środków utrzymania, stawiałoby taką osobę w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do osób, które - niezależnie od ilości posiadanych dzieci - pozostając w zatrudnieniu, otrzymują tylko jedno wynagrodzenie za pracę. Analogiczne stanowisko w kwestii zbiegu prawa do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego zostało wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1543/17, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie całkowicie podziela. Podsumowując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo, na podstawie obowiązującego przepisu prawa, z wnikliwym i wszechstronnym uwzględnieniem całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, a przesłanki, jakimi kierowało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], szczegółowo i przekonująco omówione zostały w uzasadnieniu orzeczenia, które spełnia wymogi formalne, określone przepisem art. 107 § 3 kpa i które zyskało całkowitą aprobatę Sądu. Mając powyższe na względzie i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.