I SA/Wa 2080/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: 1) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) umorzyć postępowanie w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 22 września 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ sądowy wskazał na brak możliwości dokonania merytorycznej oceny sytuacji majątkowej skarżącego z uwagi na to, że przedstawione przez niego informacje odwołujące się do posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów i sytuacji osobistej mają charakter fragmentaryczny, zaś ich niepełność nie została wyeliminowana po wezwaniu strony do uzupełnienia złożonego wniosku (art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Referendarz sądowy wskazał, że brak możliwości ocenienia zasadniczych okoliczności stanowiących podstawę orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy, wynikał przede wszystkim z nieustalenia faktycznych źródeł utrzymania skarżącego. Za niewystarczające do uprawdopodobnienia niemożności poniesienia przez składającego wniosek kosztów postępowania organ sądowy uznał ogólne stwierdzenie, że skarżący od 2002 r. nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Zawyżywszy, że skarżący ponosi określone koszty utrzymania (koszty zakupu wyżywienia, odzieży, przebywania w określonym miejscu (zamieszkania), przemieszczania się, czy też kierowania do Sądu korespondencji), których źródło pokrycia pozostało w sprawie niewyjaśnione, referendarz sądowy uznał, iż skarżący w rzeczywistości posiada określone dochody, których nie ujawnił w postępowaniu lub też jego potrzeby finansowe są pokrywane przez inny (nieustalony) podmiot. Od postanowienia z [...] września 2014 r. skarżący nie wniósł sprzeciwu. Skarżący uiścił zarazem należny wpis od skargi w wysokości [...] zł – k. 44. Wyrokiem z dnia 12 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżącego na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Pismem z dnia 2 listopada 2015 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie go od opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia uzasadnienia sporządzonym i doręczonym na wniosek skarżącego. Od wyroku z 12 października 2015 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata ustanowionego z wyboru, wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, uiszczając należny od niej wpis sądowy w wysokości 100 zł (k. 207). Wnioskiem z dnia 26 stycznia 2016 r. skarżący ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. We wniosku podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, źródeł dochodu ani środków na utrzymanie, w związku z czym nie ma też środków niezbędnych na poniesienie kosztów postępowania. W. K. wskazał, że posiada zobowiązania w postaci spłaty zaległych kredytów oraz z tytułu dzierżawy oraz oświadczył, że w wyniku klęski żywiołowej utracił plony, zaś w drodze egzekucji odebrano mu gospodarstwo rolne. Do wniosku skarżący dołączył postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2015 r., sygn., II OZ 1161/15 uchylające postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 19 października 2015 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym (k. 217 –218), postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] lipca 2015 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu nieściągalności zadłużenia (k. 219) oraz postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 24 listopada 2015 r. na mocy którego skarżącego zwolniono od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na czynności komornika (k. 220). Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Wobec stwierdzenia, że rozpoznawany obecnie wniosek W. K. z 26 stycznia 2016 r. jest kolejnym, tj. drugim, wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, złożonym po odmowie przyznania skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 września 2014 r., od którego skarżący nie wniósł sprzeciwu, zasadność uwzględnienia wyrażonego w nim żądania zwolnienia od kosztów sądowych podległa ocenie w odniesieniu do treści art. 165 p.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Analiza informacji i oświadczeń podanych w rozpoznawanym wniosku o prawo pomocy wskazuje, że są one tożsame z danymi zawartymi w poprzednio złożonym wniosku o prawo pomocy, na podstawie których w uprzednio prowadzonym postępowaniu wpadkowym w sprawie prawa pomocy odmówiono skarżącemu przyznania tego prawa w zakresie całkowitym. Poprzednie rozstrzygnięcie w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy opierało się na stwierdzeniu przez organ sądowy rozpoznający wniosek braku możliwości dokonania prawidłowej oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego z uwagi na uchylenie się przez wnioskodawcę od przedłożenia – w trybie art. 255 p.p.s.a. – żądanych przez referendarza sądowego oświadczeń oraz dokumentów dotyczących tak zasadniczej dla prawidłowego rozpoznania wniosku o prawo pomocy okoliczności, jak źródeł czerpania przez skarżącego – deklarującego prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego i nieposiadającego majątku oraz nieosiągającego dochodu - środków na utrzymanie się. Informacje podane przez skarżącego w rozpoznawanym wniosku nie pozwalają przyjąć, że sytuacja materialna wnioskodawcy uległa jakiejkolwiek zmianie w sposób, który uzasadniałby uchylenie i zmianę postanowienia z 22 września 2014 r. o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Tożsamość okoliczności faktycznych stanowiących podstawę rozpoznawanego wniosku z okolicznościami wskazanymi w poprzednio rozpoznawanym wniosku (brak majątku, dochodów i jakichkolwiek środków umożliwiających poniesienie kosztów postępowania), których skarżący, pomimo otrzymanego wezwania sądowego z dnia 29 sierpnia 2014 r. (k.29), nie uprawdopodobnił przedstawiając wymagane oświadczenia oraz dokumenty, uzasadniała odstąpienie od powtórnego wezwania wnioskodawcy do przedstawienia materiałów źródłowych potwierdzającej zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy. W związku z doręczonym skarżącemu postanowieniem z 22 września 2014 r. (k. 43) należało bowiem przyjąć, że wnioskodawca posiada świadomość, które z udzielonych przez niego informacji uznane zostały za niewiarygodne i niewystarczające dla stwierdzenia istnienia uprawnionych podstaw do uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. W sytuacji, gdy skarżący był już bezskutecznie wzywany do przedłożenia dokumentów potwierdzających deklarowaną przez niego kondycję finansową, nieuprawnione byłoby oczekiwanie, że kolejno złożony wniosek, oparty na tych samych podstawach, co wniosek którego dotyczyło wezwanie, zostanie pozytywnie rozpoznany pomimo braku wyjaśnienia przez stronę ujawnionych jej wątpliwości organu sądowego dotyczących pozyskiwania przez skarżącego środków na utrzymanie jego jednoosobowego gospodarstwa domowego. Okoliczność, że pomimo deklaracji braku osiągania jakichkolwiek dochodów oraz nieposiadania majątku skarżący uiścił tak wpis od skargi, jak również ustanowił w sprawie pełnomocnika procesowego – adwokata oraz wywiązał się z obowiązku zapłaty wpisu należnego od wniesionej skargi kasacyjnej dodatkowo wskazuje na brak podstaw do stwierdzenia, że skarżący wykazał zmianę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę postanowienia z 22 września 2014 r., która uzasadniałyby wydanie rozstrzygnięcia o odmiennej treści, tj. zwalniającego skarżącego od kosztów sądowych. Na marginesie należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania koszty te sprowadzają się wyłącznie do kosztu opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł, zaś obowiązek uiszczenia tej opłaty spoczywa na skarżącym solidarnie z H. K. (zarządzenie z 19 października 2015 r., k. 136). Odnosząc się do wniosku ustanowienia pełnomocnika z urzędu (adwokata) należało stwierdzić, że pozytywne dla strony rozstrzygnięcie jest wyłączone w tym zakresie ze względu na treść art. 246 § 3 p.p.s.a., zgodnie z którym adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Przepis ten nie dotyczy jedynie tych profesjonalnych pełnomocników, których ustanowiono na podstawie przepisów o prawie pomocy. W rozważanym przypadku załączone do akt sprawy pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego adwokatowi M. S., obejmujące upoważnienie do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 12 października 2015 r., II SA/Wa 2080/14 oraz reprezentacji skarżącego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (k. 176) każe przyjąć, że wbrew podpisanemu przez skarżącemu oświadczeniu, iż nie zatrudnia on i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem (k.216 verte), nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych sprawy, polegająca na zajściu przesłanki z art. 246 § 3 p.p.s.a., wyłączająca możliwość rozpoznania wniosku o ustanowienie adwokata. W okolicznościach faktycznych sprawy, odnoszonych do normy wyrażonej w art. 246 § 3 p.p.s.a., prowadzenie postępowania w zakresie dotyczącym wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata należało zatem umorzyć, gdyż w opisanej powyżej sytuacji skarżącego jego prowadzenie w tym zakresie stało się zbędne (art. 249 a p.p.s.a.). Mając powyższe na względzie, wobec stwierdzenia braku podstaw do zmiany postanowienia z 22 września 2014 r. w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 2, art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w zakresie, w jakim dotyczyło ono ustanowienia adwokata, podjęto na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 249a p.p.s.a.