I SA/Wa 2080/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku H.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W.K. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 12 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W.K. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Wnioskiem z dnia 13 października 2015 r. skarżący W.K. oraz uczestnik postępowania H.K. wystąpili o sporządzenie i doręczenie im uzasadnienia wyroku. Zarządzeniem z dnia 19 października 2015 r. Przewodnicząca Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwała ww. wnioskodawców do uiszczenia solidarnie opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym i doręczonym na wniosek w kwocie 100 złotych, w terminie 7 dni. W dniu 31 grudnia 2015 r. wpłynął złożony na urzędowym formularzu (PPF) wniosek H.K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w związku z zamiarem wniesienia środka odwoławczego od wyroku z dnia 12 października 2015 r. Powyższy wniosek rozpoznany został odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt. I SA/Wa 2080/15. Niezgadzając się z ww. postanowieniem H.K. wniosła sprzeciw. W związku z powyższym postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2016 r. straciło moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. W oświadczeniu zawartym na urzędowy formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymywane z jednego źródła dochodów – zasiłku emerytalnego w wysokości ok. [...] zł, nie posiada oszczędności, ani majątku innego niż mieszkanie o pow. [...] m2 oraz samochód osobowy o wartości powyżej [...] zł. Strona wyjaśniła, że jej stałe wydatki na utrzymanie obejmują wydatki na energię elektryczną, wodę, wywóz odpadów komunalnych, ogrzewanie, zakup leków. Zły stan zdrowia, uzasadniający pozostawanie pod stałą opieką lekarską oraz ponoszenie wydatków na leczenie, H.K. udokumentowała kserokopiami zaświadczeń lekarskich wystawionych w latach 2012-2015. Do wniosku strona załączyła ponadto: kopię odpisu postanowienia referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. V SA/Wa 2087/15, o przyznaniu wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz zawiadomienie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2015 r. informujące, iż w związku z zajęciem części świadczenia, wysokość świadczenia do wypłaty od 6 listopada 2015 r. wynosić będzie [...] zł. W związku z wątpliwościami powziętymi w odniesieniu do deklarowanej przez stronę sytuacji majątkowej, zarządzeniem z dnia 18 stycznia 2016 r., na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) powoływana dalej jako: "p.p.s.a.", referendarz wezwał H.K. do uzupełnienia wniosku, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem odmowy uwzględnienia wniosku w związku z niewykazaniem przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, poprzez przedłożenie: odpisów wszystkich zeznań podatkowych z ostatnich dwóch lat, wyciągu z wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych i lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy; szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie konieczne (np. czynsz wydatki na leczenie, koszty eksploatacji samochodu) wraz z określeniem ich wysokości, w tym także przedstawienie dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ich opłacenie. W zakreślonym terminie wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego z wymaganych dokumentów. W piśmie z dnia 8 lutego 2016 r., stanowiącym odpowiedź na ww. wezwanie wyjaśniła, że nie posiada innego dochodu niż z tytułu zasiłku emerytalnego, zaś ponoszone wydatki są kosztami niezbędnymi utrzymania mieszkania oraz leczenia. Jednocześnie strona wskazała, że fakt toczącego się przeciwko niej postępowania egzekucyjnego uwzględniony został w toku postępowań dotyczących przyznania jej prawa pomocy w sprawach prowadzonych pod sygn. akt V SA/Wa 2087/15 oraz V SA/Wa 790/14. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca stwierdziła, że Sąd błędnie ogranicza i minimalizuje wydatki związane z zaskarżeniem orzeczenia. Podniosła, że skarga kasacyjna to nie tylko wpis sądowy w kwocie 100 zł, ale przede wszystkim poniesienie kosztów zastępstwa procesowego, w tym opłacenie kosztów podróży pełnomocnika z miejsca jej zamieszkania – [...] (woj. [...]) do Warszawy. Wyraziła obawę, że koszty te pochłoną całą emeryturę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1). Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analizując przedmiotowy stan faktyczny, stwierdzić należy, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, bowiem H.K. – mimo wezwania, jak również w złożonym sprzeciwie – nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową. Wprawdzie wnioskodawczyni zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tych oświadczeń. W ocenie Sądu skoro udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi - jak już wspomniano na wstępie - wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). Już tylko na marginesie stwierdzić należy, że przyznanie stronie prawa pomocy w innym postępowaniu nie oznacza automatycznie, że musi ona uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt II GZ 791/15). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 260 (w brzmieniu obowiązującym przed zmianą dokonaną przez ustawę z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658)) p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.