I SA/Wa 2160/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) Sędzia NSA Marek Stojanowski Protokolant Rafał Puścian po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2006r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz A. M. kwotę 362 (trzysta sześćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...] orzekającą o odmowie potwierdzenia A. M. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2005 r. organ wskazał, że Wojewoda [...], działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnym granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 39 ze zm.), zasadnie orzekł o odmowie potwierdzenia A. M. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego przez M. G., gdyż, jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy, właścicielka pozostawionego mienia powróciła do kraju latem 1942 r., a zatem nie repatriowała się w trybie żadnego z układów republikańskich, w związku z czym nie spełnia przesłanek określonych w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Skargę na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. M., zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, prawa materialnego i Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, wnosząc o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej według stanu faktycznego i prawnego na dzień jej wydania. Stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zastosowany przez organy przepis art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), stanowi, że ustawa określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w: 1) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski; 2) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium USRR i ludności ukraińskiej z terytorium Polski; 3) układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski; 4) umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR. Przepis art. 2 ust. 1 powołanej ustawy stanowi natomiast, że prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje właścicielom tych nieruchomości, jeżeli spełniają łącznie następujące warunki: 1) zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., 2) posiadają obywatelstwo polskie. Z kolei art. 2 ust 2 określa warunki dotyczące spadkobierców właścicieli. Z przywołanego brzmienia art. 1 wynika jednoznacznie, że dotyczy on kwestii określenia rodzaju mienia, którego utrata może rodzić prawo do rekompensaty w formie przewidzianego w ustawie zaliczenia. W treści tego artykułu brak jest natomiast odniesień do podmiotowego zakresu działania ustawy, a więc do kręgu osób uprawnionych do przewidzianego ustawą zaliczenia. Zakres podmiotowy omówiony jest wyczerpująco dopiero w art. 2. Zwrócić przy tym należy uwagę na fakt, że (wbrew odmiennemu stanowisku prezentowanemu przez organy rozpatrujące sprawę) ani w art. 1, ani w art. 2, ani w żadnym innym przepisie tej ustawy ustawodawca nie zawarł warunku, aby jedynie osoby, które podlegały procedurze repatriacji, przewidzianej przywołanymi porozumieniami międzynarodowymi, były osobami uprawnionymi do uzyskania zaliczenia. Wprost przeciwnie, w art. 2 zawarto różne warunki, jakie musiała spełniać osoba ubiegająca się o tzw. rekompensatę za mienie zabużańskie. Między innymi warunek, że właściciele pozostawionych nieruchomości "zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Wymienienie w art. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 r. określonych układów "republikańskich" ma dla jej treści jedynie takie znaczenie, że ogranicza przedmiotowy zakres ustawy do nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w tych porozumieniach. Sąd uznał, że w ramach powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. ustawodawca stworzył warunki dalszej realizacji świadczeń przyrzeczonych aktami prawa międzynarodowego, jak i świadczeń dla innych osób, znajdujących się w podobnej sytuacji. Podkreślić należy, że przedstawiona powyżej analiza treści przepisów art. 1 ustawy znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w szczególności w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1990 r. (sygn. akt III CZP 1/90, publ. OSNC 1990/10-11/129) oraz 10 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97). Sąd podziela zwłaszcza stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego III CZP 1/90 z 30 maja 1990 r. (OSNC 1990/10-11/129). W powyższej uchwale uznano, że "na równi z osobami, które powróciły do kraju na podstawie umów zawartych w latach 1944 – 1957, powinny być traktowane osoby, które nie mogły się poddać "procedurze" określonej w tych umowach, zwłaszcza zaś w układach "republikańskich", gdyż w tym okresie z przyczyn od siebie niezależnych nie przebywały w ZSRR, a w przypadku pozostawania na terytorium tego państwa nie mogły skorzystać z prawa do ewakuacji czy repatriacji skorzystać. Dotyczyło to osób, które pozostawiły swoje mienie nieruchome na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, zamieszkiwały na tych terenach przed dniem 1 września 1939 r. i opuściły ZSRR przed rozpoczęciem ewakuacji – zbiegły na obecne terytorium Polski z obawy przed deportacjami, zsyłkami czy wręcz likwidacją, zostały wywiezione na roboty przymusowe do Niemiec – skąd powróciły do kraju, wreszcie przybyły do Polski w szeregach wojska". Rozumienie art. 1 ustawy przez organy administracji wywarło wpływ na postępowanie wyjaśniające, które miało zbyt wąski zakres, zaś środki dowodowe potrzebne do należytego ustalenia stanu sprawy, nie były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. Koronnym dowodem w sprawie organ uczynił oświadczenie A. M. z dnia 6 kwietnia 2005 r., które stało się podstawą odmowy uwzględnienia wniosku. Z oświadczenia skarżącego wynika tylko to, że właścicielka pozostawionego majątku M. G. przybyła do Polski, do R., w lecie 1942 r. Dokument ten sam w sobie, wobec nie zgromadzenia innych dowodów, nie wskazuje jednoznacznie, czy M. G. nie opuściła swojej nieruchomości w związku z wojną. Z akt sprawy wynika ponadto, że pismem z dnia 3 marca 2005 r. organ pierwszej instancji zwrócił się do Archiwum Akt Nowych w W. z zapytaniem, czy w zbiorach Archiwum znajduje się dokument potwierdzający repatriację do Polski M. G.. Pismem z dnia 17 czerwca 2005 r. Archiwum udzieliło odpowiedzi, że nie posiada wnioskowanego dokumentu, jednocześnie wskazując, aby w tym przedmiocie zwrócić się do Instytutu Pamięci Narodowej Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w W., czego organy już nie uczyniły. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organy obu instancji poprzez ograniczenie postępowania do ustalenia, że była właścicielka nie była poddana ewakuacji o jakiej mowa w art. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 roku - nie zebrały, nie wyjaśniły i nie rozpatrzyły dokładnie całego materiału dowodowego. Tym samym przedstawiona sprawa nie została przez organ dostatecznie zbadana. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisu art. 1 cytowanej wyżej ustawy z 12 grudnia 2003 roku oraz przepisów art. 6, 7 i 77 § 1, 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec zmiany powyższej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Wojewoda [...] rozpozna ponownie sprawę już na podstawie przepisów nowej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz.1418) - co wynika z treści art. 27 tejże ustawy. Mając na względzie powyższe, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.