I SA/Wa 2199/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. K., L. W., U.T., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. znak : [...] w przedmiocie : stwierdzenia nieważności decyzji postanawia : odmówić J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie wnioskodawca reprezentowany przez r.pr. A. R. wnioskiem z dnia 13 grudnia 2013 r., uzupełnionym pismem z dnia 18 lutego 2014 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedstawionych przez wnioskodawcę wyjaśnień wynika, że prowadzi on dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz żoną. Środki utrzymania wnioskodawca uzyskuje z otrzymywanej emerytury ([...]zł netto), świadczenia emerytalnego żony ([...] netto), a także prac zleconych ([...] zł). Łączny miesięczny dochód wnioskodawcy i jego żony wynosi [...] zł. Przeciętne miesięczne wydatki na utrzymanie wnioskodawca określił na kwotę [...] zł, z czego kwota [...] zł odnosi się do wysokości raty miesięcznej zaciągniętego kredytu. Wnioskodawca podał, że posiada mieszkanie o pow. [...] m ², obciążone kredytem hipotecznym oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o pow. [...] m ², przeznaczone, jak oświadczył składający wniosek, dla córki. Wnioskodawca zaznaczył, że jest uczestnikiem wielu postępowań administracyjnych, sądowoadministracyjnych i cywilnych, w których został obciążony obowiązkiem uiszczenia opłat w wysokości ok. [...] zł. Wnioskodawca oświadczył jednocześnie, że w przypadku jakichkolwiek wątpliwości odnoszących się do podanych informacji, zobowiązuje się do przedstawienia źródłowych dokumentów finansowych. W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy zarządzeniem z dnia 14 marca 2014r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w terminie 7 dni, od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca został wezwany do nadesłania kopii zeznań podatkowych składanych przez niego oraz małżonkę z ostatnich dwóch lat, wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę rachunków bankowych i lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ponoszenie wydatków na konieczne utrzymanie w wysokości szczegółowo określonej w formularzu PPF. Ponadto, wnioskodawca został wezwany do złożenia wyjaśnienia odnośnie przyczyn wyłączających traktowanie posiadanego mieszkania niewykorzystywanego na cele mieszkaniowe jako źródła dochodu (wynajem/sprzedaż) w sytuacji nieposiadania środków na konieczne utrzymanie skutkującej zaciąganiem pożyczek od osób trzecich, dokumentów potwierdzających zaciąganie przez wnioskodawcę pożyczek i ich wysokość, wyjaśnienia powodów ponoszenia wydatków na zakup żywności ([...] zł) w wysokości znacznie przekraczającej wysokość średnich wydatków tego rodzaju w innych gospodarstwach domowych składających się z dwóch osób wraz z przedstawieniem dokumentów potwierdzających tę okoliczność, zestawienia obejmującego uiszczone opłaty sądowe w postępowaniach przed organami państwowymi, w których wnioskodawca uczestniczy(ł) w ostatnim półroczu. Na powyższe zarządzenie wnioskodawca wniósł zażalenie wskazując, że stan zdrowia nie pozwala mu na skompletowanie dokumentów, do których został wezwany, w terminie 7 dni, od daty doręczenia wezwania. Wobec nieprzedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 14 marca 2014 r., uwzględniając jego oświadczenie dotyczące przyczyn nie wywiązania się z wcześniej skierowanego do niego wezwania, zarządzeniem z dnia 17 listopada 2014 r. wnioskodawca został ponownie wezwany do złożenia wyjaśnień i nadesłania ww. dokumentów. Powyższe zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi wnioskodawcy r. pr. A. R. w dniu 5 grudnia 2014 r. W wyznaczonym terminie wnioskodawca nie odpowiedział jednak na powyższe wezwanie. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Pismem z dnia 20 lutego 2015 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W złożonym sprzeciwie podniósł, że ograniczył w znacznym stopniu spożycie przez swoją rodzinę żywności, co znacząco zmienia jego sytuację majątkową i rodzinną. Podkreślić należy, że w złożonym sprzeciwie wnioskodawca nadal nie wyjaśnił okoliczności do wyjaśnienia których został wezwany w zarządzeniu z dnia 14 marca 2014 r. oraz z dnia 17 listopada 2014 r., jak również nie nadesłał żądanych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Mając na uwadze, iż zgodnie z art. 260 p.p.s.a. wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, postanowienie to traci moc, Sąd rozpoznając sprawę ponownie, zważył co następuje : Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W nadesłanym formularzu wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika jedynie, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona oraz że łączny dochód rodziny wynosi [...] zł netto miesięcznie. Przeciętne miesięczne wydatki ponoszone przez wnioskodawcę wynoszą [...] zł, z czego kwota [...] zł odnosi się do wysokości raty miesięcznej zaciągniętego kredytu. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia wynika, że posiada mieszkanie o pow. [...] m ², obciążone kredytem hipotecznym oraz spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o pow. [...] m ², przeznaczone dla córki. Mając na uwadze, że przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie mogło budzić wątpliwości pod kątem określenia na ile sytuacja materialna wnioskodawcy wynika z jego subiektywnego nastawienia do swoich zdolności płatniczych, a na ile zaś znajduje swoje uzasadnienie w obiektywnie postrzeganych okolicznościach faktycznych, wnioskodawca został wezwany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień, stosownie do dyspozycji art. 255 p.p.s.a. Wyjaśnienia te miały na celu z jednej strony uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W sytuacji bowiem, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Z tego względu, zarządzeniem z dnia 14 marca 2014 r. wnioskodawca został wezwany do nadesłania dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów, co miało na celu ustalenie w sposób bezsprzeczny jego faktycznych możliwości finansowych. Podkreślić należy, że przyczyny, które uniemożliwiały wnioskodawcy wypełnienie nałożonego na niego obowiązku w pierwotnym terminie wynikającym z zarządzenia z dnia 14 marca 2014 r. zostały uznane za usprawiedliwione, co skutkowało ponownym skierowaniem do wnioskodawcy wezwania z dnia 17 listopada 2014 r. wraz z określeniem kolejnego terminu na wywiązanie się z zobowiązania do przedłożenia dokumentów źródłowych. Wnioskodawca nie odpowiedział na powtórnie skierowane do niego wezwanie, nie wskazał również przyczyn, z powodu których odstąpił od wyjaśnienia kwestii wymienionych w zarządzeniu z dnia 14 marca 2014 r., które nie wymagały przedstawienia dokumentów źródłowych na poparcie składanego oświadczenia o trudnej sytuacji materialnej (m.in. wyjaśnienie dotyczące posiadanych mieszkań, z których tylko jedno służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych, wyjaśnienie dotyczące wysokich kosztów zakupu żywności). Powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, wnioskodawca powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jego rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 p.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4 lipca 2014 r. sygn. I OZ 530/14). W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów wnioskodawcy, gdyż nie nadesłał kopii zeznań podatkowych składanych przez siebie oraz małżonkę z dwóch ostatnich lat, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych i lokat z historią dokonanych na nich operacji z trzech ostatnich miesięcy. Nieustalone pozostały również okoliczności związane z dopuszczalnością kwalifikowania wszystkich wydatków przedstawionych przez wnioskodawcę w oświadczeniu jako wydatków koniecznych. Wnioskodawca nie nadesłał także kopii dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ponoszenie wydatków na konieczne utrzymanie w wysokości szczegółowo określonej w formularzu PPF, nie wyjaśnił także powodów ponoszenia wydatków na zakup żywności w wysokości znacznie przekraczającej wysokość średnich wydatków tego rodzaju w innych gospodarstwach domowych składających się z dwóch osób wraz z przedstawieniem dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Zaznaczona kwestia miała istotny wpływ na kierunek rozpoznania wniosku o prawo pomocy, jeżeli się uwzględni, że do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem nie można zaliczyć tych zobowiązań, które są kreowane nie tyle w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, ale ich zaciąganie wynika z innych powodów (np. inwestycyjnych). W skład majątku wnioskodawcy wchodzą dwa lokale mieszkalne, a zaciągnięcie kredytu na zakup większego lokalu mieszkalnego, w sytuacji, gdy potrzeby mieszkaniowe rodziny mogły być zrealizowane bez konieczności zaciągania takiego kredytu, może budzić uzasadnione wątpliwości. Kredyt zaciągnięty przez składającego wniosek o prawo pomocy nie może być traktowany przy tym priorytetowo w stosunku do innych zobowiązań publicznoprawnych, w szczególności obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 4 marca 2014 r. sygn. I OZ 140/14). Wprawdzie w złożonym sprzeciwie wnioskodawca oświadczył, że ograniczył w znacznym stopniu spożycie przez swoją rodzinę żywności, co znacząco zmienia jego sytuację materialną i rodzinną, jednak jest to tylko ogólnikowe stwierdzenie bez pierwotnie, a obecnie na zakup żywności. Ponadto, okoliczność ta w sytuacji gdy wnioskodawca nie nadesłał wyjaśnień oraz dokumentów do nadesłania których był dwukrotnie wzywany nie ma znaczenia dla sprawy, a wręcz świadczy o tym, że wnioskodawca jest w stanie ograniczyć niektóre wydatki niebędące niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Stwierdzono zatem, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku bowiem dane zawarte w formularzu są niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Nie nadsyłając żądanych dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących nadesłanego wniosku wnioskodawca tym samym nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.