I SA/Wa 2211/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] października 2017 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. C. (dalej jako "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2017 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], rejon [...], województwo [...]. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący wnioskiem z 12 września 2014 r. (data prezentaty organu 22 września 2014 r.) wystąpił do [...] Urzędu [...] w [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty za grunt o pow. [...] ha i zabudowania, w tym pałac w miejscowości [...], zaś pismem z 5 listopada 2014 r. wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia powyższego wniosku. Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2015 r. nr [...] odmówił skarżącemu potwierdzenia prawa do rekompensaty ze względu na uchybienie terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r. poz. 195). Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] listopada 2015 r. nr [...] uchylił powyższą decyzję i wskazał, że organ pierwszej instancji przedwcześnie zakwalifikował wniosek skarżącego, jako wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty za pozostawione mienie. Jak wynika bowiem z korespondencji złożonej w toku postępowania, intencją strony było przywrócenie terminu do złożenia ww. wniosku. Wojewoda nie podjął również czynności zmierzających do ustalenia właściwości organu pierwszej instancji, jak i rzeczywistej woli strony oraz stanu faktycznego sprawy pozwalającego na wydanie decyzji zgodnej z przepisami prawa. Skarżący w piśmie z 23 lutego 2016 r. wyjaśnił, że jego wniosek należy traktować jako wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty za przedmiotowe mienie oraz o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2017 r. ponownie odmówił skarżącemu potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w "dodatkowym" terminie określonym w ust. 1, tj. 27 sierpnia 2014 r. osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2097), powoływanej dalej jako "ustawa z 8 lipca 2005 r.", tj. do 31 grudnia 2008 r., mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zamiany dokonane niniejszą ustawą. Terminy na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty są przy tym terminami zawitymi, których przywrócenie przez organ nie jest możliwe. Złożenie zatem wniosku po terminie powoduje bezskuteczność dokonanej czynności i tym samym wygaśnięcie prawa. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony został w dniu 22 września 2014 r., a zatem z uchybieniem ustawowego terminu. Organ wskazał dalej, że hipoteza normy prawnej uprawniającej do przyznania rekompensaty, zawarta w art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., przewiduje rekompensatę "z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...) w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Zakres przedmiotowy potwierdzenia prawa do rekompensaty obejmuje zatem tereny II Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach przed wybuchem II wojny światowej, nie odnosi się natomiast do majątków pozostawionych na terenach, które nie wchodziły w skład przedwojennego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Skoro zatem przedmiotowa nieruchomość położona była na terenie Republiki [...], tj. poza terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej w granicach z roku 1939 (i nigdy na terytorium tym się nie znajdowała), to niedopuszczalne jest przyznanie za tę nieruchomość prawa do rekompensaty w trybie ustawy z 8 lipca 2005 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] października 2017 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2017 r. W ocenie organu odwoławczego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że skarżący wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożył w dniu 22 września 2014 r., a zatem po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Termin ten jest przy tym terminem prawa materialnego, a zatem jego wygaśnięcie powoduje wygaśnięcie praw i obowiązków o charakterze materialnym. Termin taki podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy możliwość taką przewidują przepisy określające dany termin. W tej sytuacji zasadnie organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawcy prawa do rekompensaty za pozostawione mienie. Organ ten prawidłowo ustalił również, że przedmiotowe mienie nie znajdowało się w granicach II Rzeczypospolitej Polskiej, a tylko za takie rekompensata przysługiwałaby. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie i uznanie, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty złożony został w terminie. Skarżący podniósł również, że skoro jego rodzina została pozbawiona przedmiotowego majątku, należy jej się jego zwrot lub przynajmniej rekompensata. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Stosownie natomiast do treści art. 3 ust. 2 tej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (...). W niniejszej sprawie poza sporem jest, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez jego ojca – J. C. w miejscowości [...], rejon [...], województwo [...] złożony został w siedzibie [...] Urzędu [...] w [...] w dniu 22 września 2014 r., a zatem po upływie terminu ustawowego, przewidzianego w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. W takiej sytuacji Wojewoda [...] musiał zastosować się do art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., który - w przypadku niespełnienia wymogu z art. 5 ust. 1 (niezachowania terminu) – zobowiązywał organ do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Rację ma przy tym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty po terminie skutkuje definitywną utratą prawa do ubiegania się o rekompensatę, a żadne, nawet wyjątkowe, okoliczności, w tym dotyczące sytuacji osobistej strony, nie mogą spowodować przedłużenia tego terminu bądź jego przywrócenia. Organy prawidłowo również uznały, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 1 września 1939 r. nie wchodziła w skład terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. wynika, że zarówno wypędzenie (ust. 1), jak i opuszczenie (ust. 2) ma mieć związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a więc i terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z którego nastąpiło wypędzenie lub które zostało opuszczone, odnosi się do granic z 1939 r. "Podkreślić należy, że Państwo Polskie we wszystkich wcześniejszych aktach prawnych również zobowiązywało się tylko do zaliczania wartości mienia pozostawionego na terenach, które nie weszły w skład obecnego obszaru Państwa, ale które należały do września 1939 r. do Polski. Wynikało to zarówno z art. 9 dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta [...] (Dz. U. nr 71, poz. 389), jak i z art. 14 ust. 1 i 3 dekretu z dnia 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe (Dz. U. nr 49, poz. 326) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159). We wszystkich tych przepisach mówiło się wyraźnie o zaliczaniu wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa" (por. uchwała Sądu Najwyższego z 17 października 1991 r. sygn. akt III CZP 99/91, OSNC 1992/4/61). To samo wynikało także z art. 81 ust. 1 (art. 88 ust. 1) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127), z art. 212 ustawy z dnia 21 sierpni 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) oraz z poprzedniej "ustawy zabużańskiej" z 12 grudnia 2003 r. W powołanej wyżej uchwale III CZP 99/91 Sąd Najwyższy zauważył, że "skoro w ustawie mówi się jednoznacznie o osobach, "które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa", to za logicznie uzasadniony można uznać jedynie wniosek, że uprawnienia wynikające z tej ustawy (konkretnie z art. 81 ust. 1) dotyczą tylko osób, które posiadały i pozostawiły mienie nieruchome na obszarze, który przed rozpoczęciem II wojny światowej należał do Rzeczypospolitej Polskiej. Przy odmiennym założeniu zawarty w art. 81 ust. 1 zwrot "na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa" byłby wręcz niezrozumiały". Jak trafnie wskazał ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 533/11, analiza art. 11 ustawy z 8 lipca 2005 r. pozwala na stwierdzenie, że przepis ten stanowi zamknięty katalog województw i miast, które znajdowały się na terenie II Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast nie ma przepisów, które regulowałyby kwestie sposobu ustalenia wartości nieruchomości, które nie znajdowały się na terytorium II Rzeczypospolitej Polskiej. Nie jest zatem możliwe posłużenie się ogólnymi regułami ustalania wartości nieruchomości bez uwzględnienia specyfiki ustalenia rekompensaty za mienie zabużańskie. Tym samym sformułowania "uznaje się" zawartego w art. 11 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. nie można rozumieć w sposób dowolny, a jedynie jako obowiązek organu, aby zawsze przy ustalaniu wysokości należnej rekompensaty za porównywalne uznawał wyłącznie wymienione w tym przepisie województwa i miasta (por. również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 509/10). To zaś wskazuje, że prawo do rekompensaty przysługuje za nieruchomości pozostawione na obszarze województw wymienionych w art. 11 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., wśród których brak jest województwa [...]. Wobec tego uznać należy, że zasadnie organy administracji publicznej odmówiły w niniejszej sprawie potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości [...], rejon [...], województwo [...], które nie były położone w granicach II Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego Sąd uznał, że decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2017 r. nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), orzekł jak w sentencji wyroku.