I SA/Wa 2215/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Anna Falkiewicz-Kluj Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. I SA/Wa 2215/19 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A. J. , utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z [...] czerwca 2019 r. nr [...] w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt Z. B. w domu pomocy społecznej. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wójt Gminy G. decyzją z [...] czerwca 2019 r. ustalił dla A. J. wysokość odpłatności za pobyt matki - Z. B. w Domu Pomocy Społecznej w C. Filia w R. - w kwocie [...] zł miesięcznie, od [...] marca 2019 r. na okres pobytu matki - do [...] maja 2019 r. (pkt 1) oraz w kwocie [...] zł miesięcznie, od [...] czerwca 2019 r., na okres pobytu matki - bezterminowo (pkt 2), a także nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. A. J. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.). Powołana ustawa w art. 60 ust. 1 wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy). Średni miesięczny koszt utrzymania w domu pomocy społecznej ustalają jednoosobowe organy wykonawcze jednostki samorządowej prowadzącej dom, zgodnie z art. 60 ust. 2 ustawy. Jednocześnie w art. 61 ust. 1 pkt 1-3 powołanej ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W przepisie art. 61 ust. 2 pkt 1-3 ustawy wskazano reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty oraz granice swobody określania wysokości tych opłat. Zgodnie z art. 61 ust. 2 ustawy, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. SKO w [...] podkreśliło, że z powyższego przepisu wprost wynika, że obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania krewnego skierowanego do domu pomocy społecznej, przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy, jest zależny wyłącznie od ich sytuacji dochodowej, nie zaś od ponoszonych wydatków czy rzeczywistych możliwości finansowych. Z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (odpowiednio osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie). Wysokość obciążeń osoby spełniającej kryterium dochodowe określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy zależna jest więc od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę kryterium dochodowego, opłata bowiem nie może być wyższa od tej nadwyżki. SKO w [...] przytoczyło art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i podkreśliło, że z akt sprawy wynika, iż to właśnie wysokość dochodu - zgodnie z definicją ustawową - osiąganego w rodzinie odwołującej się stanowiła podstawę do ustalenia wysokości obciążenia jej kosztami pobytu matki - Z. B. w DPS. Organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił dochód rodziny, jej strukturę oraz ustawowe kryterium dochodowe rodziny. Po ustaleniu decyzją kwot odpłatności, dochód na osobę w rodzinie nie będzie niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organ odwoławczy zaznaczył, że obowiązki zstępnego osoby skierowanej do domu pomocy społecznej uzależnione są zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Sposób liczenia dochodu jest ściśle określony przez ustawodawcę i brak jest w tym zakresie - jak oczekuje strona - swobody organu. Okoliczności dotyczące sytuacji osobistej, rodzinnej, finansowej odwołującej się nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązaną. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 powołanej ustawy. SKO wskazało, że postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Odrębność polega na tym, że najpierw musi istnieć prawomocnie orzeczony obowiązek, a dopiero potem możliwe jest zwolnienie z tego obowiązku. Z chwilą zatem, kiedy decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt matki w DPS stanie się ostateczna, odwołująca się może wystąpić do organu pierwszej instancji z wnioskiem o zwolnienie jej w całości lub w części z ustalonej opłaty. Organ pierwszej instancji zobowiązany będzie rozpatrzyć wniosek i wydać odrębną decyzję na podstawie art. 64 ustawy. SKO w [...] wskazało ponadto, że ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich osób zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułuje bowiem, tzw. współuczestnictwa materialnego. Zarzut niezawiadomienia odwołującej się o postępowaniach toczących się w sprawie ustalenia opłaty za pobyt matki w DPS dla jej rodzeństwa jest więc niezasadny, nie była ona bowiem stroną w toczących się postępowaniach. Organ przeprowadził odrębne postępowania w stosunku do każdego z rodzeństwa odwołującej się - H. M., A. P. oraz R. B. i w odrębnych dla każdego z nich decyzjach, które znajdują się w aktach sprawy wraz z ustaleniami dotyczącymi wysokości dochodu, zwolnił każdego z nich z ponoszenia kosztów odpłatności za pobyt matki w DPS, z uwagi, że ich dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego. Skarga na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. J. zarzucając naruszenie: prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na nieprzyjęciu okoliczności, że dochód małżonka skarżącej jest istotny tylko dla określenia, czy dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie oraz, czy skarżąca jest zobowiązana do wniesienia opłat i dochód małżonka nie powinien być uwzględniany przy ustaleniu wysokości należnej opłaty, a w konsekwencji na przyjęciu, że podstawę ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej winna stanowić wyłącznie kwota dochodu osoby zobowiązanej do wniesienia opłaty, pomniejszona o kwotę odpowiadającą 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a nie kwota dochodu na osobę pomniejszona o kwotę odpowiadającą 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, prawa materialnego, tj. art. 103 ust. 2 i art. 104 ust. 3 w zw. z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i w zw. z art. 8, 7, 77 i 107 kpa, przez ich niezastosowanie i brak uwzględnienia wysokości wydatków i dochodów skarżącej zarówno podczas ustalania w drodze umowy wysokości wnoszonej przez niego opłaty za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej, jak i przy wydawaniu decyzji o ustaleniu odpłatności, mimo uprzedniego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego służącego ustaleniu sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zobowiązanego, a w konsekwencji nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego; prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że obliczając dochód rodziny skarżącej na podstawie tego przepisu nie można uwzględniać wydatków gospodarstwa domowego i innych wydatków; prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 2 w/w ustawy przez jego niezastosowanie i brak zastosowania wobec skarżącej dobrodziejstwa wynikających z tego przepisu mimo występowania w sprawie przypadku szczególnie uzasadnionego, polegającej rozpoznanej u syna i synowej choroby nowotworowej oraz stwierdzonej u małżonka [...], wymagających znacznych nakładów finansowych związanych z leczeniem i stosowaniem specjalistycznej diety; prawa materialnego, tj. art. 59, art. 61 i art. 64 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ustalenie opłaty za pobyt matki bez wszechstronnego rozważenia sytuacji majątkowej i finansowej wszystkich zobowiązanych do alimentacji członków rodziny; prawa procesowego, tj. art. 61 ust. 1 ustawy w zw. z art. 61 § 4 kpa w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 7 kpa, poprzez niezawiadomienie skarżącej o postępowaniach prowadzonych względem rodzeństwa skarżącej, czym nie zapewniono skarżącej czynnego udziału, uniemożliwiono jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sprawach dotyczących jej rodzeństwa; art. 11 kpa, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na niewyjaśnieniu skarżącej przesłanek, jakimi kierował się organ pierwszej instancji, obciążając skarżącą pełną odpłatnością za pobyt matki w DPS, przy jednoczesnym braku partycypacji dwóch sióstr i brata w obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania matki Z. B. oraz całkowitym pominięciu okoliczności, iż skarżąca wraz z małżonkiem proponowali wymienionej stałe przebywanie w K. P. w lokalu mieszkalnym skarżącej i małżonka. W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz należyte ustosunkowanie się do wniosku skarżącej złożonego w trybie art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, ewentualnie zmianę zaskarżonej decyzji i obciążenie skarżącej opłatą w kwocie [...] zł miesięcznie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca wniosła ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka w osobie J. J. zam. ul. [...] K. P. na okoliczność osiąganych dochodów, ponoszonych wydatków, sytuacji osobistej i majątkowej skarżącej, pomocy świadczonej na rzecz córki i zięcia - u których rozpoznano nowotwór. W piśmie z dnia 8 listopada 2019 r. skarżącą wniosła ponadto wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z aktu notarialnego Rep. [...] z [...] marca 2012 r. i odpisu księgi wieczystej nr [...] na okoliczność posiadania przez Z. B. gospodarstwa domowego z zabudowaniami, przekazanego na rzecz syna S. B. z zapewnieniem sobie dożywotniej służebności mieszkania i dożywotniego użytkowania [...] działki gruntu i sprawowania opieki nad matką przez obdarowanego z tytułu umowy przekazania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 60 ust 1. ustawy o pomocy społecznej stanowi , że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Zgodnie z art. 59 ust 1 ustawy o pomocy społecznej organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej wydaje decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. Stosownie zaś do treści art. 61 ust. 1 obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej określa wysokość opłat za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszonej przez poszczególne podmioty zobowiązane wskazując, iż opłatę tą ponoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Nadto w ust. 3 tego samego artykułu ustawodawca wskazał, iż w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Dalej art. 64 ustawy o pomocy społecznej wskazuje na przesłanki zwolnienia osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej częściowo lub w całości. W świetle powyższych regulacji oczywistym jest, iż przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawie umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OSK 204/10 i z 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość jej członków, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty, jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. np. prawomocny wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 884/12, wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16). Ratio legis regulacji zawartej w art. 61 u.p.s. jest ustalenie wysokości opłaty stosownie do wysokości dochodów, którymi dysponuje osoba zobowiązana w ramach rodziny, w której funkcjonuje, a nie dochodów własnych tej osoby. Nie oznacza to zdaniem Sądu, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej będą osoby niewymienione w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Ponadto, w orzecznictwie zwrócono uwagę na to, że cytowany przepis art. 61 u.p.s. skorelowany jest z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego np. w zakresie subsydiarności obowiązku ponoszenia opłaty przez kolejne, wymienione w tym przepisie osoby, czy przesłanek ustalania wysokości opłaty (por. art. 129, 132 k.r.o. oraz wyrok NSA z dnia 20 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 3029/13). W doktrynie podkreśla się, że przy ustalaniu możliwości majątkowych zobowiązanego (np. w myśl art. 129 k.r.o.) należy uwzględnić jego sytuację rodzinną (por. np. G. J., Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Pokrewieństwo i powinowactwo. Komentarz do art. 617- 1441, Warszawa 2014, Komentarz do art. 129, pkt 3). Dlatego, również w rozpatrywanym przypadku powinno się wziąć pod uwagę sytuację rodzinną osoby zobowiązanej do poniesienia opłaty, a nie indywidualny dochód tej osoby w oderwaniu od dochodu, którym rzeczywiście dysponuje (tj. dochodu uzyskiwanego w ramach rodziny, w której funkcjonuje). Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd zwraca uwagę, że opłatą za pobyt w domu pomocy społecznej obciążono w pierwszej kolejności Z. B. Z uwagi, na to że nie mogła ona pokryć całej opłaty za pobyt w placówce opiekuńczej, obowiązkiem tym obciążono między innymi jedną z jej córek A. J. . Okolicznością bezsporną jest , że wysokość należnej od niej opłaty należało obliczyć w oparciu o art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s., gdyż skarżąca prowadzi wraz z mężem dwuosobowe gospodarstwo domowe. W tym celu należało zsumować dochody wyżej wymienionych osób, co też organ prawidłowo uczynił , a następnie należało dochód ten podzielić na 2. W ten sposób otrzymany dochód na osobę w rodzinie osoby zobowiązanej do uiszczenia opłaty został prawidłowo wyliczony na kwotę [...] zł. Od otrzymanej w ten sposób kwoty przypadającej na osobę w rodzinie należało odjąć trzykrotność kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, które wynosi [...] zł. . Otrzymany wynik - [...] zł to maksymalna kwota, jaką organ mógł obciążyć skarżącą w związku z pobytem jej matki w domu pomocy społecznej Tym samym zarzut skargi dotyczący wadliwości wyliczenia dokonanego przez organ, sąd uznał za nieuzasadniony. Analiza treści wskazanych wyżej przepisów prawa prowadzi ponadto do wniosku, że ma rację organ , iż obowiązki zstępnego osoby skierowanej do Domu Pomocy Społecznej uzależnione są wyłącznie od jego sytuacji dochodowej. Sposób liczenia dochodu jednoznacznie określony bez możliwości ingerencji interpretacyjnej organu. Sytuacja osobista, rodzinna i finansowa Skarżącej nie może mieć zatem istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest natomiast postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Jest to oczywiste wobec konieczności istnienia prawomocnego orzeczenia o obowiązku, przed zwolnieniem od tego obowiązku. To zaś oznacza, że możliwość zwolnienia w całości lub w części z ustalonej opłaty zaistnieje z chwilą uostatecznienia się decyzji ustalającej wysokość opłaty. Poza sporem jest także, że ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji. W sprawie niniejszej organ przeprowadził odrębne postępowania w stosunku do każdego z rodzeństwa Skarżącej i rozstrzygnął o ich obowiązku. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1384 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.