I SA/Wa 2220/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2020 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z [...] sierpnia 2019 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania J. K. , utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z [...] maja 2019 r., nr [...], w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego i jego zwrotu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła J. K. . Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy G. ,po rozpatrzeniu wniosku A. K., przyznał świadczenie wychowawcze na R. K. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Decyzją z [...] sierpnia 2016 r., nr [...] , Burmistrz Miasta i Gminy G. po rozpatrzeniu wniosku J. K. , w pkt 1 odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na K. K., a w pkt 2 przyznał świadczenie wychowawcze na R. K. na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Decyzją z [...] grudnia 2017 r., nr [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. . z [...] sierpnia 2016 r., w części dotyczącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na R. K. . Decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję tego samego organu z [...] grudnia 2017 r. Wyrokiem z 11 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 801/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2018 r. Decyzją z [...] maja 2019 r. Burmistrz K. stwierdził, że kwota [...] zł wypłacona od kwietnia 2016 r. do lipca 2017 r. tytułem świadczenia wychowawczego na R. K. jest kwotą nienależnie pobraną i podlega zwrotowi w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się tej decyzji. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. K. zarzucając organowi naruszenie art. 25 ust. 10 i art. 25 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Pismem z [...] czerwca 2019 r. udział w postępowaniu administracyjnym zgłosił Rzecznik Praw Dziecka. W piśmie zarzucił organowi wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 8 i art. 9 kpa. Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z [...] maja 2019 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uznaje się, między innymi, świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie decyzją z [...] grudnia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło nieważność decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. z [...] sierpnia 2016 r. w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na R. K. , z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z 11 lutego 2016 r. decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Regulacja ta nie wymaga natomiast ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia, a także istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości co do tego, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje (por. wyrok WSA w Szczecinie z 3 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1506/13). Ponadto, zarzuty dotyczące trudnej sytuacji finansowej strony i wynikająca stąd niemożność spłaty nienależnie pobranego świadczenia mogą być ewentualnie podstawą do ubiegania się przez stronę o wydania decyzji w trybie art. 25 ust. 10 ww. ustawy (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2196/15). Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, okoliczność stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie jest dostateczną przesłanką uznania, że świadczenia pobrane na podstawie decyzji, której nieważność stwierdzono, są świadczeniami nienależnie pobranymi. Natomiast okoliczności podniesione przez stronę i Rzecznika Praw Dziecka odnoszą się w istocie do oceny decyzji administracyjnych oraz postępowania, które podlegały badaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Nie mogą one podlegać badaniu w przedmiotowym postępowaniu. Organ wskazał, że prawidłowość stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu świadczenia została potwierdzona w postępowaniu przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym oraz w wyroku sądu administracyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła J. K. . W uzasadnieniu skargi wskazała na okoliczności wydania decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. z [...] sierpnia 2016 r., która w części przyznającej świadczenie na córkę R. była obarczona wadą nieważności. Jednakże, w ocenie skarżącej, przyczyny wydania decyzji z [...] sierpnia 2016 r. z rażącym naruszeniem prawa we wskazanej części leżą po stronie Burmistrza Miasta i Gminy G.. Skarżąca podniosła, że ona i jej mąż w sposób prawidłowy złożyli wnioski o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, po dołączeniu zaświadczeń o zarobkach A. K. i uprzedniej konsultacji z pracownikiem organu pomocowego. W ocenie skarżącej, wobec podejmowania prawidłowych działań w sprawie przyznania świadczenia ona i jej mąż nie mogą ponosić odpowiedzialności za brak weryfikacji w systemie informatycznym przez pracownika organu drugiego wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Byłoby to sprzeczne z zasadami określonymi w art. 6, 7, 8 i 9 kpa. Okoliczności wydania błędnej decyzji w sprawie przyznania świadczenia zostały jednak przez organ pominięte w zaskarżonej decyzji. Ponadto, organy nadal nie rozpatrzyły wniosku o przyznanie świadczenia na starszą córkę. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i brak wykazania przesłanki świadomości nieprzysługiwania świadczenia. Ponadto wskazała, że kontrolą sądową w przedmiotowej sprawie należy objąć wszelkie rozstrzygnięcia wydane w jej granicach, a więc nie tylko zaskarżoną decyzję, ale również decyzje wydane w innych postępowaniach dotyczących świadczenia wychowawczego, w szczególności te skutkiem których stwierdzono zaistnienie świadczenia nienależnie pobranego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z [...] grudnia 2019 r. Rzecznik Praw Dziecka zgłosił udział w postępowaniu przed sądem. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie określonych w art. 6, 7 i 8 k.p.a. zasad postępowania administracyjnego i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W ocenie Rzecznika, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy organy nie przeanalizowały rzetelnie zebranego materiału dowodowego, w tym treści złożonych przez A. K. i J. K. wniosków o przyznanie świadczeń wychowawczych, co skutkowało przypisaniem im pełnej świadomości pobierania podwójnego świadczenia nie na obie córki, a na jedno dziecko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlega decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza K. z [...] maja 2019 r. stwierdzającą, że kwota [...] zł wypłacona tytułem świadczenia wychowawczego od kwietnia 2016 r. do lipca 2017 r. na R. K. jest kwotą nienależnie pobraną i podlega zwrotowi w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się tej decyzji. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2134, ze zm.), zwanej dalej "ustawą"). W tym miejscu zaznaczyć trzeba, że na podstawie art. 1 pkt 23 lit. a ustawy z 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 924, dalej jako "ustawa zmieniająca"), przepis ten został uchylony z dniem 1 lipca 2019 r. Jednakże, stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej, w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w dotychczasowym brzmieniu. Wobec powyższego, w rozpoznawanej sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2019 r. i obowiązkiem Sądu jest kontrola prawidłowości ich zastosowania przez organ. W myśl art. 25 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Z kolei, stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Zawarta w art. art. 25 ust. 2 pkt 4 definicja nienależnie pobranego świadczenia jest tożsama z definicją tego pojęcia zawartą w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220). W orzecznictwie sądów administracyjnych, zapadłym na tle stosowania art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, treść art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy jest jednoznaczna i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja wydana w wymienionych w tym przepisie okolicznościach ma charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach określonych w tym przepisie należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Sama zaś decyzja wydana w oparciu o ten przepis nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron postępowania. Przeciwnie, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2010 r., sygn. akt I OSK 675/10, LEX nr 745292). W orzecznictwie trafnie przyjmuje się również, że ta regulacja jest odmienna od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dlatego w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 kwietnia 2013 r. I OSK 1773/12, LEX nr 1336323). Nie ulega zatem wątpliwości, że dla uznania wypłaconego świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane wystarczające jest zaistnienie sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa. Taka zaś sytuacja bezspornie miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdzie decyzją z [...] grudnia 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdziło nieważność decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. z [...] sierpnia 2016 r. w części dotyczącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na R. K. . Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2018 r., zaś wyrokiem z 11 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 801/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. K. na powyższą decyzję. Powołany wyrok stał się prawomocny 20 grudnia 2018 r. W opisanych okolicznościach faktycznych prawidłowo uznał organ odwoławczy, że Burmistrz K. zobowiązany był do wydania decyzji o ustaleniu, że kwota [...] złotych wypłacona tytułem świadczenia wychowawczego od kwietnia 2016 r. do lipca 2017 r. na R. K. jest kwotą nienależnie pobraną. W konsekwencji, prawidłowo organ zobowiązał skarżącą do zwrotu powyższej kwoty. Prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia nie mogły podważyć podniesione w skardze i piśmie procesowym Rzecznika Praw Dziecka zarzuty, które koncentrują się na nierzetelnej analizie zebranego materiału dowodowego, w tym treści złożonych przez A. K. i J. K. wniosków o przyznanie świadczeń wychowawczych, co spowodowało przypisanie im pełnej świadomości pobierania podwójnego świadczenia nie na obie córki, a na jedno dziecko. Jak już wskazano powyżej, zawarta w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy regulacja stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie wymaga ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia, a także istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości co do tego, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Do tego zaś sprowadza się podniesiona przez skarżącą i Rzecznika argumentacja, która nie odnosi się do przesłanek określonych w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy, ale w istocie zmierza do ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia wychowawczego, w tym oceny zaistnienia po stronie skarżącej i jej męża określonego stanu świadomości co do spełnienia przesłanek ustawowych. Okoliczności te odnoszą się zatem, na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, do oceny decyzji administracyjnych i poprzedzającego je postępowania administracyjnego, które podlegały już badaniu organu, a następnie kontroli sądu administracyjnego, w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego. Wobec powyższego, zawarte w skardze i piśmie procesowym z [...] grudnia 2019 r. zarzuty naruszenia przy wydaniu zaskarżonej decyzji zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6, art.7, art. 8 i art. 9 kpa okazały się niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), orzekł jak w sentencji. ----------------------- 7