I SA/Wa 2238/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi L.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Wnioskiem z dnia 20 grudnia 1990 roku L. K. zwróciła się do Prezydenta Miasta K. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2006 r. Prezydent Miasta K. przekazał powyższy wniosek według właściwości do Wojewody [...]. Rozpoznając sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] odmówił L. K. prawa do rekompensaty za pozostawione przez jej ojca M. S. nieruchomości położonych w B., województwo [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ wskazał na szereg dokumentów znajdujących się w aktach, a stanowiących materiał dowodowy w sprawie. Wśród dokumentów organ wskazał m .in. na dekret dziedzictwa po A. S. wydany przez Sąd Powiatowy w B. z dnia [...] kwietnia 1925 r. oraz na postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M. S. oraz na oświadczenie L. K. o miejscu zamieszkania właściciela pozostawionej nieruchomości w dniu [...] września 1939 roku. Ponadto organ wskazał, że jak wynika z akt sprawy M. S. zamieszkiwał na terenie obecnego państwa polskiego co najmniej od 1932 roku, a więc przed rozpoczęciem II Wojny Światowej. Jako dowód organ wskazał na dokumenty pozyskane z Archiwum Akt Nowych w W., z których wynika iż w dniu 1 września 1939 r. M. S. zatrudniony był w [...]. Jednocześnie Wojewoda wskazał na przepis art. 6 ustawy z dnia 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej (Dz. U. Nr 21 poz. 164), z którego wynika, że funkcjonariusz służby cywilnej musiał być obywatelem polskim. Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia – Ministra Skarbu Państwa w przewidzianym przepisami kodeksu postępowania administracyjnego terminie złożyła L. K. Po rozpatrzeniu w/w odwołania Minister Skarbu Państwa podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2010 r., znak [...]. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418), wskazując jednocześnie, że zebrany w sprawie materiał dowody nie daje podstaw do uznania, iż zostały spełnione przesłanki zawarte w niniejszym przepisie. Jak wynika bowiem z akt sprawy – i na co wskazywał organ pierwszej instancji – właściciel nieruchomości pozostających poza obecnymi granicami państwa polskiego (nieruchomości poł. w B.), w dniu [...] września 1939 r. zamieszkiwał w K. Od decyzji powyższej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła L. K., zarzucając organowi przewlekłość postępowania oraz wskazując, że złożyła w sprawie wszelkie posiadane przez nią dokumenty a konieczne do rozpoznania niniejszej sprawy. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi. Organ podniósł, że w toku postępowania odwoławczego ponownie dokonał weryfikacji dokumentacji pod kątek spełnienia przesłanek wydania potwierdzenia prawa do rekompensaty, a także zbadał poprawność procedury administracyjnej. Poza tym organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. W związku ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W przedmiotowej sprawie kluczowymi zagadnieniami jest kwestia czy skarżąca jest następcą prawnym M. S., czy M. S. był właścicielem nieruchomości , którą pozostawił po wybuchu wojny tj. 1 września 1939 r. poza granicami obecnej Rzeczpospolitej oraz czy fakt ten pozostawał w związku działaniami wojennymi. Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o rekompensatach zabużańskich w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2, tj. posiadają obywatelstwo polskie, który to wymóg został bezspornie spełniony przez skarżącą. Kwestię następstwa prawnego rozstrzyga w niniejszej sprawie postanowienie Sądu Rejonowego w K., z dnia [...].04.2001r. , sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek J. S. (matce skarżącej) na podstawie ustawy nabył mąż M. S. oraz dzieci: L. K. i R. S., a spadek po M. S., po połowie: L. K. i R. S. Odnośnie drugiej kwestii, L. K. przedłożyła do akt postępowania dekret dziedzictwa wydany przez Sąd Powiatowy w B. w dniu [...].04.1925r. , z którego wynika, że w skład majątku spadkowego po jej babce (odziedziczonego przez ojca) wchodziły nieruchomości stanowiące dwie działki budowlane oraz sad, opisane jako " niewydzielona ¼ część realności w B., składająca się z [...]obszaru [...]i [...] i [...][...], obszaru [...]". W zakresie ostatniego zagadnienia sprawa podlega dalszej analizie. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. w art. 1 ust. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w nim wymienionych. Co wynika z treści art. 1 ust. 2, przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone po 1 września 1939 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 2 tej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Zgodnie z wyrokami sądów administracyjnych w porównywalnych sprawach (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: I SA/Wa 2020/05, I SA/Wa 715/08, I SA/Wa 299/10 i I SA/Wa 1512/08) łączne spełnienie wszystkich wymogów art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jest konieczne i decydujące w kwestii potwierdzenia lub niepotwierdzenia prawa do rekompensaty. Skarga L. K., ze względu na niespełnienie jednego z powyższych, ustawowych wymogów przez M. S. , nie może być uwzględniona. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Wyroku z dnia 26 maja 2010 r. (sygn. akt I SA//Wa 299/10, niepubl.): niezbędnym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest, by spadkodawca – pierwotny właściciel – sam był osobą uprawnioną do rekompensaty, poprzez spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 "ustawy zabużańskiej". Pierwotny właściciel musiał więc pozostawić nieruchomość z przyczyn wskazanych w art. 1 powołanej ustawy. Brak spełnienia tej przesłanki oznacza, iż uprawnienie do potwierdzenia prawa do rekompensaty nie przysługuje mu i tym samym nie przysługuje jego ewentualnym spadkobiercom. Niespełnienie tego wymogu oznacza, iż osobom, które wywodzą swoje prawo do rekompensaty jako spadkobiercy pierwotnego właściciela, przedmiotowe prawo nie może być potwierdzone. Należy podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną kumulatywnie wszystkie wskazane w art. 1 i 2 ww. ustawy przesłanki. Niespełnienie chociażby jednej z nich skutkuje utratą prawa do rekompensaty w świetle art. 7 ust. 2 powołanej ustawy. W ocenie Sadu, w rozpoznawanej sprawie, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że przedwojenny właściciel nieruchomości M. S. nie opuścił opisanego wyżej majątku przed 1 września 1939 r., z przyczyn związanych z rozpoczętą wojną lecz stale zamieszkiwał w K., co najmniej od 1932r. Zarówno z oświadczenia L. K. złożonego w dniu 09.06.2009r. jak i z dokumentów przesłanych [...] Urzędowi Wojewódzkiemu przez Archiwum Akt Nowych, wynika, że M. S. począwszy od dnia [...].07.1932r. był zatrudniony w [...] w K. Zatrudnienie to trwało aż do wybuchu II wojny światowej. W dniu [...].04.1938r. Kuratorium Okręgu Szkolnego [...] w L. wystąpiło bowiem do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w W. o dopuszczenie ojca skarżącej – jako [...] w K. – do egzaminów dla kandydatów II kategorii w Państwowej Szkole Administracyjnej. L. K. twierdziła, że w dniu [...].09.1939r jej ojciec był w trakcie ucieczki z K. do [...] a ona sama urodziła się w K. w czerwcu 1939r. Okoliczności te znajdują ponadto potwierdzenie w uzupełnionym przez samego M. S. dokumencie – kwestionariuszu rejestracji szkód wojennych z dnia [...].09.1945r. – w , którym odnotował , że przed 01.09.1945r. jego miejscem zamieszkania było K. Powyższe nie pozostawia, zdaniem Sądu wątpliwości, że miejscem stałego zamieszkania ojca skarżącej L. K., w rozumieniu przepisu art. 25 kodeksu cywilnego było K. Tam bowiem koncentrowało się jego życie zawodowe i osobiste, skoro właśnie w tym mieście , na dwa miesiące przed wybuchem wojny urodziła się jego córka. Jeśli więc ustawodawca uzależnia przysługiwanie lub nie, prawa do rekompensaty właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, od tego czy zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, związanych z wybuchem wojny, należy stwierdzić, że ojciec skarżącej nie spełnił ustawowych przesłanek. Jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie I SA/Wa 1512/08, innych wymogów, niż opisane w art. 1 i 2, przepisy cytowanej ustawy nie przewidują. Przepisy te zaś są oczywiste i jasne i z tego powodu - co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2008 r. (sygn. akt I OSK 1087/07 - niepubl.) - sięgnięcie w ich przypadku do wykładni innej aniżeli gramatyczna jest nieuprawnione. Zatem wykładnia rozszerzająca, przyznająca prawo do rekompensaty nie tylko osobom spełniającym warunki wyżej opisane byłaby, wobec oczywistości i jasności przepisów ustawy nieprawidłowa. Nawiązując do zarzutów zawartych w treści skargi - w odniesieniu do twierdzenia skarżącej , iż okoliczność gdzie jej ojciec faktycznie znajdował się w dniu 01.09.1939r powinna być bez znaczenia, gdyż nie zmienia to faktu, że był właścicielem mienia opisanego we wniosku - , należy ocenić je negatywnie. Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 rekompensata za pozostawienie mienia w związku z działaniami wojennymi poza obecnym terytorium Rzeczpospolitej nie ma charakteru czysto odszkodowawczego. Cytując więc wspomniane orzeczenie Trybunału: przyrzeczona kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłącznie dla obywateli Rzeczypospolitej Polskiej (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy -decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej - manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim. Miała ona zatem zrekompensować niedogodności związane z koniecznością szybkiego opuszczenia domu spowodowaną działaniami wojennymi, ułatwić ponowny start życiowy w nowym miejscu i okolicznościach oraz w pewien sposób "wynagrodzić" przywiązanie do państwa Polskiego, silniejsze od potrzeby zachowania własnego majątku. W przypadku M. S. żadna z tych funkcji rekompensaty nie miałaby zastosowania, gdyż nie opuścił on swojego majątku w związku z działaniami wojennymi, ani z przyczyn z nimi związanych. Aczkolwiek w sensie faktycznym nie zmienia to dramatu rodziny ani doznanego uszczerbku finansowego, to jednak z uwagi na ratio legis obowiązującej reglacji prawnej pozostaje decydujące dla rozstrzygnięcia w sprawie. Nie jest bowiem w tym przypadku spełniony cel, dla jakiego rekompensata została ustanowiona. Dlatego też skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.