I SA/Wa 2254/11
WyrokWSA w Warszawie2012-05-31
Skład orzekający: Przemysław Żmich, Dariusz Chaciński, Marta Kołtun-Kulik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość wywłaszczona pod budowę osiedla mieszkaniowego, na której nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia w terminie 7 lat od jego ostateczności, może zostać zwrócona poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom, nawet jeśli cel ten został zrealizowany w późniejszym terminie?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że dla orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości nie jest wystarczające samo ustalenie, że na działce nie rozpoczęto inwestycji w terminie 7 lat od ostateczności decyzji o wywłaszczeniu. Kluczowe jest precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia, zwłaszcza w przypadku dużych inwestycji wymagających długotrwałego procesu realizacji, oraz ocena, czy cel ten został zrealizowany w terminie lub czy prace zostały rozpoczęte. Brak takich ustaleń uzasadnia uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku spadkobierców J. B. o zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod budowę osiedla mieszkaniowego. Po wieloletnim postępowaniu administracyjnym, organy kolejno orzekały o zwrocie części nieruchomości lub odmawiały zwrotu, a następnie uchylały swoje decyzje, wskazując na konieczność precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia i jego realizacji. Wojewoda uchylił decyzję Starosty z sierpnia 2010 r., stwierdzając naruszenie przepisów K.p.a. Skarżący zarzucił organowi drugiej instancji błędną ocenę stanu faktycznego, wskazując na upływ terminów do realizacji celu wywłaszczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2012 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę.
Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], oznaczona jako działki nr [...] i nr [...] z obrębu [...] o łącznej pow. [...] m2, stanowiąca własność J. B. (akt własności ziemi nr [...] rep. [...] z dnia [...] grudnia 1973 r.), została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 1974 r.
rep. Nr [...], zawartym w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.
o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 1972 r. o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona pod budowę osiedla mieszkaniowego [...].
Pismem z dnia 11 września 1992 r. H. B., J. B. i A. A. – spadkobiercy J. B. – zwrócili się z wnioskiem o zwrot nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], nabytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1974 r.
Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2003 r. wyznaczył jako organ właściwy do załatwienia sprawy zwrotu powyższej nieruchomości – Starostę W.
Prowadząc postępowanie Starosta W. ustalił, w oparciu
o pismo Urzędu Miasta W. Biuro Geodezji i Katastru z dnia [...] maja 2009 r., iż dawne działki nr [...] i nr [...] z obrębu [...] odpowiadają obecnie:
- działka nr [...]:
działce ewid. nr [...] z obrębu [...],
działce ewid. nr [...] z obrębu [...],
działce ewid. nr [...] z obrębu [...],
działce ewid. nr [...] z obrębu [...].
- działka nr [...]:
działce ewid. nr [...] z obrębu [...],
działce ewid. nr [...] z obrębu [...],
działce ewid. nr [...] obrębu [...],
działce ewid. nr [...] z obrębu [...],
działce ewid. nr [...] z obrębu [...].
Przedmiotem postępowania Starosta W. uczynił działkę nr [...] z obrębu [...], wyłączając, z różnych powodów, do osobnych postępowań inne działki. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] orzekł o zwrocie nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako projektowana działka nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2 i zobowiązał do zwrotu na rzecz Miasta W. zwaloryzowanej kwoty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w wysokości [...] zł. Jednocześnie odmówił zwrotu pozostałej części działki nr [...], oznaczonej jako projektowana działka nr [...] z obrębu [...].
Po rozpatrzeniu odwołań wnioskodawców oraz [...] Spółdzielni [...] Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję Starosty W.
z dnia [...] października 2009 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda stwierdził, iż zaskarżona decyzja narusza art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Podkreślił, iż organ I instancji nie biorąc pod uwagę wniosku stron z dnia 19 września 2009 r., orzekł w przedmiocie odmowy zwrotu działki oznaczonej jako projektowana działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...]. Organu odwoławczy wyraził pogląd, iż ze wskazanego wyżej pisma jednoznacznie wynika, że strona wnosi o podjęcie rozstrzygnięcia wyłącznie w stosunku do działki
nr [...] z obrębu [...]. Zatem Starosta orzekł w przedmiocie zwrotu działki nr [...] bez wniosku podmiotów uprawnionych.
Rozstrzygając sprawę ponownie Starosta W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] orzekł o zwrocie nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako projektowana działka nr [...] z obrębu [...]
o powierzchni [...] m2. Ponadto zobowiązał wnioskodawców do zwrotu na rzecz Miasta W. zwaloryzowanej kwoty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w wysokości [...] zł, rozkładając ją na [...] rocznych rat. Stwierdził też, że w zakresie dotyczącym działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...];[...]
z obrębu [...];[...] i [...] z obrębu [...];[...] i [...] z obrębu [...] oraz [...]
z obrębu [...] zostanie wydana odrębna decyzja, zgodnie z wnioskiem z dnia
28 września 2009 r.
W uzasadnieniu Starosta wskazał, iż działka nr [...] stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.
o gospodarce nieruchomościami, podkreślając, że na nieruchomości w chwili obecnej istnieje [...], którego nie przewidywał plan realizacyjny. Organ podał, iż na części działki nr [...] cel został zrealizowany, natomiast pozostała część została zagospodarowana niezgodnie z celem wywłaszczenia. W związku powyższym organ orzekający zlecił dokonanie podziału przedmiotowej nieruchomości celem umożliwienia zwrotu nieruchomości niezagospodarowanej zgodnie z celem przejęcia, w wyniku którego powstały działki nr [...] o powierzchni [...] m2 oraz nr [...] o powierzchni
[...] m2.
O tej decyzji Starosty Powiatu W. odwołanie wnieśli [...] Spółdzielnia [...] oraz Prezydent W. [...] Spółdzielnia [...] podniosła, iż nie jest możliwy zwrot projektowanej działki nr [...] z obrębu [...], gdyż nie posiada ona dostępu do drogi publicznej. Zdaniem Spółdzielni sprawa dostępu do drogi publicznej jest istotna, gdyż w stosunku do spornej nieruchomości wpłynął wniosek o wydanie decyzji o warunkach zabudowy dla inwestycji polegającej na realizacji zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej wraz z usługami oraz [...]. Prezydent W. w swoim odwołaniu poparł te argumenty, wskazując ponadto, iż podział działki nr [...] z obrębu [...] dokonany został
z naruszeniem art. 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji nie powołano art. 96 ust. 1b u.g.n., który to stanowi podstawę zatwierdzenia podziału nieruchomości.
Po rozpatrzeniu tych odwołań Wojewoda [...] decyzją z dnia
[...] października 2011 r. nr [...] uchylił decyzję Starosty W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Przytaczając treść art. 136 i art. 137 u.g.n. Wojewoda stwierdził, iż zgodnie z art. 216 u.g.n. przepisy rozdziału dotyczącego zwrotów wywłaszczonych nieruchomości mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Organ rozpatrujący sprawę zwrotu nieruchomości wywłaszczonej związany jest treścią art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który zawiera zamknięty katalog okoliczności, w których można uznać nieruchomość za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Katalog ten nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Zbędność przejętej nieruchomości stanowi materialnoprawną przesłankę do jej zwrotu na rzecz uprawnionego podmiotu. Dlatego też w postępowaniu o zwrot nieruchomości konieczne jest jednoznaczne ustalenie przez organ orzekający rzeczywistego celu wywłaszczenia. Dopiero bowiem wtedy możliwe stanie się badanie przez organ prowadzący postępowanie, czy cel ten został, czy też nie został zrealizowany
w aspekcie jego zgodności z celem, na jaki nieruchomość została przejęta. Ustalenie celu wywłaszczenia co do zasady, następuje poprzez przywołanie celu, jaki podano
w decyzji wywłaszczeniowej. Jednak w sytuacji gdy, cel ten określony jest w decyzji
w sposób ogólnikowy lub nieprecyzyjny, organ prowadzący postępowanie zwrotowe jest zobowiązany ustalić jednoznacznie cel wywłaszczenia, jaki miał być zrealizowany na konkretnej nieruchomości. To uszczegółowienie (doprecyzowanie) winno nastąpić na podstawie analizy całej dostępnej dokumentacji, która powstała w celu przeprowadzenia postępowania wywłaszczeniowego np. decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego.
Starosta W. określił cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 1972 r. o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji oraz projektu zagospodarowania osiedla mieszkaniowego [...] w W. z dnia [...] stycznia 1973 r. Organ pierwszej instancji nie wskazał jednak, jakie konkretne inwestycje miały zostać zrealizowane na przedmiotowym gruncie. Na podstawie wskazanych dokumentów organ ustalił, iż obecnie na obszarze działki nr [...] z obrębu [...] znajdują się: w części [...] tereny [...], w [...] części [...], natomiast w części [...].
Organ pierwszej instancji po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdził, iż projektowana działka nr [...] z obrębu [...] nie została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Fakt braku zagospodarowania działki nr [...] zgodnie z celem wywłaszczenia potwierdza – w ocenie Starosty W. –opracowanie sporządzone przez uprawnionego geodetę S. G., która oznaczyła na projekcie zagospodarowania terenu Osiedla Mieszkaniowego [...] między innymi obecną działkę nr [...]
z obrębu [...], z uwzględnieniem jej obecnego sposobu zagospodarowania.
Wojewoda dostrzegł, iż organ pierwszej instancji w sposób precyzyjny ustalił obecny sposób zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości, poprzez wykazanie, iż jest ona zajęta pod [...]. Niemniej jednak Starosta W. ustalając, na jaki cel przedmiotowa działka miała być wykorzystana, oparł się wyłącznie na kserokopii mapy, wykonanej w [...] Przedsiębiorstwie Geodezyjnym w dniu [...] stycznia 1973 r., obrazującej projektowane linie rozgraniczające ulic oraz projektowaną [...]. W ocenie Wojewody [...] wymieniona mapa nie może stanowić wiarygodnego dowodu przeznaczenia omawianej działki w dniu wywłaszczenia. Podkreślenia wymaga, zdaniem Wojewody, iż cel, dla jakiego mapa została sporządzona nie miał żadnego związku z postępowaniem wywłaszczeniowym. Wprawdzie w prawym dolnym rogu mapy znajdują się ręcznie napisane słowa "Osiedle Mieszkaniowe [...] projekt zagospodarowania terenu", jednakże dopisku takiego nie można uznać za dostatecznie wiarygodnego, gdyż mapa nie stanowi oryginału, ani nawet nie została potwierdzona za zgodność z oryginałem. Ponadto, nie jest oczywistym, dla jakich potrzeb mapa ta została sporządzona.
W przypadku gdy nieruchomość została nabyta pod budowę osiedla mieszkaniowego, to takie określenie celu przejęcia nieruchomości jest zbyt generalne, by można było jedynie na jego podstawie formułować wnioski dotyczące zrealizowania (lub nie) tego celu na konkretnej nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. W sytuacji, gdy cel przejęcia nieruchomości został w umowie określony w sposób ogólnikowy, prawidłowa ocena tego celu powinna być dokonywana z uwzględnieniem dokumentacji wywłaszczeniowej. W przypadku wywłaszczenia dokonanego w drodze decyzji administracyjnej (także umowy), będzie to analiza dokumentacji obowiązkowo dołączanej do wniosku o wywłaszczenie, treść samego wniosku lub w razie ich braku
– innych dokumentów pochodzących z okresu sprzed wywłaszczenia. W przypadku braku dowodów jednoznacznie wskazujących, na jaki konkretnie cel w ramach budowy osiedla przeznaczone zostały sporne działki, to w tej sytuacji orzeczenie o zwrocie nieruchomości uznać należy za co najmniej przedwczesne, zaś postępowanie wyjaśniające i dowodowe w tej sprawie za przeprowadzone zbyt pobieżnie
i z naruszeniem przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1032/09).
Mając na uwadze powyższe Wojewoda stwierdził, iż w niniejszej sprawie konieczne jest precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia spornej nieruchomości. Ustalenie takie winno być dokonane na podstawie dokumentacji związanej z postępowaniem wywłaszczeniowym, w tym np. planu realizacyjnego "Osiedla [...]". Dopiero nie budzące wątpliwości określenie celu publicznego, na który nabyto przedmiotową nieruchomość, uprawniać będzie organ do wydania rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do zarzutu odwołujących Wojewoda [...] wskazał, iż brak dostępu zwracanej nieruchomości do drogi publicznej nie stanowi negatywnej przesłanki zwrotu. Ustawodawca nie uzależnił bowiem zwrotu nieruchomości od zaistnienia przesłanek innych, niż te wskazane w art. 137 ust. 1 u.g.n. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1020/08 stwierdził, iż przepisy nie wprowadzają innych przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, takich jak dostęp do drogi publicznej, możliwość obsługi komunikacyjnej działki, możliwość samodzielnego zagospodarowania działki, niż wskazane w art. 137 ust. 1 u.g.n. Przeciwnie, przepis art. 139 u.g.n. stanowi, że nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu.
Ponadto, nie ma znaczenia z punktu widzenia dopuszczalności zwrotu nieruchomości, decyzja o warunkach zabudowy. W myśl art. 63 ust 3 ustawy z dnia
27 marca 2003 o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2003 r.
Nr 80, poz.717 ze zm.) nie rodzi ona praw do terenu i nie narusza prawa własności
i uprawnień osób trzecich. Ponadto, w odniesieniu do tego samego terenu decyzje
o warunkach zabudowy można wydać więcej niż jednemu wnioskodawcy, doręczając odpis decyzji do wiadomości pozostałym wnioskodawcom i właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nieruchomości (art. 63 ust. 1 ustawy).
Mając wszystko to na uwadze Wojewoda stwierdził, iż rozstrzygnięcie organu
I instancji narusza art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a., zobowiązujące organ administracyjny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i rozstrzygnięcia jej po zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. W związku z powyższym zaskarżoną decyzję należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia (art. 138 § 2 K.p.a.). Rozstrzygnięcie jej zgodnie z prawem wymaga bowiem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części.
Skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł H. B. zarzucając, iż organ orzekający nie dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego.
Na części działek ewidencyjnych objętym wnioskiem byłych właścicieli, w tym na działce nr [...], do końca lat 90-tych nic się nie działo, nie zostały one wykorzystane na jakikolwiek cel, w tym na cel wywłaszczenia. W szczególności dotyczyło to działki
nr [...]. Wniosek następców prawnych byłych właścicieli został złożony 11 września 1992 r. W tej dacie upłynęło już ponad 7 lat od wywłaszczenia nieruchomości.
W rzeczywistości minęło ponad 20 lat od dnia, w którym decyzja nr [...] o lokalizacji osiedla [...] stała się ostateczna. Pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel wywłaszczenia na wskazanej wyżej działce nie został zrealizowany. Stan, w którym brak jest zagospodarowania działek, potwierdzony został w protokole wizji w terenie przeprowadzonej w roku 1997.
W dalszej części skarżący, powołując się na orzecznictwo stwierdza, że
z art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. wynika, że rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja
o wywłaszczeniu stała się ostateczna, a zatem późniejsze zrealizowanie tego celu, nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż nieruchomość jest zbędna na cel określony w decyzji
o wywłaszczeniu. To zaś prowadzi do wniosku, że wywłaszczona nieruchomość, która została wykorzystana na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu może zostać zwróconą poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercom na podstawie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jeżeli prace związane z realizacją tego celu zostały rozpoczęte po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna.
Bez znaczenia pozostaje więc fakt, iż inwestycja była wykonywana etapami. Badaniu podlega jedynie przesłanka upływu terminu siedmioletniego. Upływ terminu siedmioletniego miał miejsce w roku 1979. Organ nie określił, jak wyglądał w stosunku do przedmiotowej działki stan realizacji inwestycji w dwóch datach: w roku 1979 i w roku 1982, tj. po upływie 7 i 10 lat od dnia, w którym decyzja o celu wywłaszczeniu stała się ostateczna. Natomiast protokół z wizji lokalnej prowadzonej w roku 1997 potwierdza, iż na przedmiotowym terenie nie zostało nic wykonane. W tej sytuacji, w ocenie skarżącego, pozostaje bez znaczenia cel wywłaszczenia, skoro w ustawowych terminach żaden cel nie został zrealizowany.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte na skutek wniosku spadkobierców byłej właścicielki o zwrot nieruchomości położonej
w W. przy ul. [...], nabytej przez Skarb Państwa umową notarialną z dnia [...] czerwca 1974 r. rep. Nr [...], zawartą w trybie art. 6 ustawy z dnia
12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Materialnoprawną podstawę wydanych w rozpatrywanej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. – dalej: u.g.n.), ponieważ z mocy art. 216 u.g.n. przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się także do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z treścią art. 137 ust. 1 nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 czerwca
2011 r. I OSK 1433/10 (LEX nr 990175) "przesłanka z art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy
o gospodarce nieruchomościami zachodzi w razie pozostawienia nieruchomości w stanie niezmienionym, a więc takim jak w czasie wywłaszczenia, bez rozpoczęcia prac związanych z robotami budowlanymi w rozumieniu przepisów prawa budowlanego, przy czym warunek ten musi odnosić się do całej wywłaszczonej nieruchomości, a nie jej części. Za rozpoczęcie prac w tym znaczeniu uznaje się rozpoczęcie realizacji, choćby w części, inwestycji głównej, jak również zrealizowanie, nawet częściowo, infrastruktury tej inwestycji oraz zainstalowanie urządzeń bez których inwestycja objęta celem wywłaszczenia nie mogłaby spełniać planowanych funkcji. (...). Zaś w przypadku realizacji inwestycji, na którą składa się kompleks obiektów i urządzeń, oceny przesłanek, o jakich mowa w art. 137 ust. 1 powołanej ustawy, nie można dokonywać w odniesieniu do każdego z poszczególnych elementów zorganizowanej całości. Wobec tego przez zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel określony w decyzji należy rozumieć niepodjęcie prac w ogóle lub odstąpienie od realizacji celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona, w związku z czym o takiej zbędności nie może świadczyć sam fakt nawet wieloletniego niezagospodarowania wywłaszczonego terenu, na przykład w sytuacji, gdy chodzi o wielką inwestycję, która wymaga długotrwałego procesu realizacji."
Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie chodziło o budowę osiedla mieszkaniowego [...] (tak został określony cel wywłaszczenia w umowie z dnia [...] czerwca 1974 r.), a więc kompleksu obiektów
i urządzeń wymagających długotrwałego procesu realizacji, to oceny przesłanek,
o jakich mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n., nie można dokonywać w odniesieniu do każdego z poszczególnych elementów zorganizowanej całości, bez ustalenia daty rozpoczęcia
i zakończenia głównej inwestycji, daty rozpoczęcia budowy [...] na projektowanej działce nr [...], a przede wszystkim ustalenia konkretnego celu wywłaszczenia (przejęcia), jaki miał być zrealizowany na tej działce. Szczegółowe ustalenie tego, co miało być zrealizowane na projektowanej do wydzielenia działce nr [...] jest niezbędne choćby dla określenia, czy inwestycja objęta celem wywłaszczenia nie mogłaby spełniać planowanych funkcji bez urządzeń na działce nr [...], jeśli nie zostały one wykonane w terminie.
Dlatego też w tym wypadku dla orzeczenia o zwrocie nie jest wystarczające wyłącznie – jak postuluje skarżący – ustalenie, że na projektowanej działce nr [...] przed upływem terminów określonych w art. 137 ust. 1 u.g.n. nie rozpoczęto żadnej inwestycji. Zresztą takiego ustalenia, ani nawet rozważań na temat sposobu zagospodarowania działki nr [...] na datę upływu terminów z art. 137 ust. 1 u.g.n. organ I instancji w ogóle nie poczynił. Sposób zagospodarowania tej działki ustalił jedynie na chwilę obecną. Skarżący sam przyznaje w skardze, że organ nie określił, jak wyglądał w stosunku do przedmiotowej działki stan realizacji inwestycji w dwóch datach: w roku 1979 i w roku 1982, tj. po upływie 7 i 10 lat od dnia, w którym decyzja o celu wywłaszczeniu stała się ostateczna. Dla ścisłości zauważyć tylko należy, że nie chodzi o datę decyzji o warunkach realizacji inwestycji, lecz o datę wywłaszczenia (w tym wypadku umowy o przejęciu nieruchomości).
Rację ma więc Wojewoda [...], że ustalenie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia (jako przesłanki zwrotu) nie jest możliwe bez ustalenia samego celu wywłaszczenia, szczególnie mając na uwadze, jak w tym przypadku, utrwalony w orzecznictwie kontekst, związany z ustalaniem terminów realizacji osiedli mieszkaniowych. Nie można też przyjąć, że nieruchomość (działka nr [...]) znajduje się w stanie niezmienionym, a więc takim jak w czasie wywłaszczenia, gdyż jak wskazuje opracowanie geodety, na które powołuje się organ I instancji, znajduje się na niej [...]. Nie wiadomo tylko kiedy wykonany i czy można uznać (z uwagi na uwarunkowania przedstawione wyżej), że po terminach wynikających z art. 137 ust. 1 u.g.n.
Sąd podziela ocenę Wojewody, że dowodem na przeznaczenie w planie realizacyjnym obecnej działki nr [...] nie może być kserokopia mapy wykonanej
w [...] Przedsiębiorstwie Geodezyjnym w dniu [...] stycznia 1973 r., obrazującej projektowane linie rozgraniczające ulic oraz projektowaną [...]. Mapa ta nie stanowi oryginału, ani nawet nie została potwierdzona za zgodność z oryginałem, a także nie jest jasne, dla jakich potrzeb mapa ta została sporządzona.
W takiej sytuacji słusznie zauważa Wojewoda, że gdy cel przejęcia nieruchomości został w umowie określony w sposób ogólnikowy, prawidłowa ocena tego celu powinna być dokonywana z uwzględnieniem dokumentacji wywłaszczeniowej. W szczególności będzie to analiza dokumentacji obowiązkowo dołączanej do wniosku o wywłaszczenie oraz treść samego wniosku. W archiwach organu zatwierdzającego plan realizacyjny powinna znajdować się odpowiednia dokumentacja wnioskodawcy wywłaszczenia, która była niezbędna do wydania zarówno decyzji lokalizacyjnej, jak
i decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego osiedla mieszkaniowego. Ewentualnie dokumentacja taka może się znajdować u wykonawcy lub inwestora tego przedsięwzięcia budowlanego, czyli właściwej spółdzielni mieszkaniowej. Pod tym kątem organ I instancji powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i ustalić, czy urządzenie na spornym gruncie parkingu stanowiło skonkretyzowany cel przejęcia spornego gruntu i czy został on zrealizowany w terminie wynikającym z art. 137 ust. 1 u.g.n., czy też nie.
Brak takich ustaleń, jak słusznie zauważył Wojewoda [...], powoduje, że decyzja Starosty Powiatu W. z dnia [...] sierpnia 2010 r. została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygniecie. Uchylenie przez Wojewodę tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia nie narusza więc art. 138 § 2 K.p.a.
W tej sytuacji, w oparciu o art. 151 P.p.s.a., sąd skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło