I SA/Wa 2281/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech Sędziowie : asesor WSA Joanna Skiba (spr.) asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Ilona Sułek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] października 2004r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.M., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2005r. nr [...], odmawiającą potwierdzenia prawa do zaliczenia przez J.M. wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego i podał, że J.M. w dniu 1 marca 1991 roku, wystąpił o przyznanie ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną na terenie ZSRR w związku z działaniami wojennymi z 1939 roku. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego ojciec M.M. pozostawił w miejscowości [...] nieruchomość o pow. [...] m2. M.M. w połowie września 1939 roku z przyczyn od siebie niezależnych zmuszony był do opuszczenia swojej nieruchomości znajdującej się w [...] i wraz z żoną i synem, udać się na tereny należące aktualnie do Polski. Spadek po M.M. zmarłym dnia [...] grudnia 1964 roku na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w R. z dnia [...] maja 1965 roku nabyli: żona I.M. oraz syn J.M., natomiast spadek po I.M. zmarłej [...] stycznia 1973 roku na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] października 1991 roku nabył w całości syn J.M. Prezydent Miasta R. postanowieniem z dnia [...] marca 2004 roku przekazał wniosek J.M. właściwemu do jego rozpoznania Wojewodzie [...]. Po rozpatrzeniu wniosku J.M. o zaliczenie na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa, wartości nieruchomości pozostawionej w miejscowości [...], Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2004r. odmówił stwierdzenia posiadania przez J.M. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego . Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem J.M. złożył odwołanie do Ministra Infrastruktury, wnosząc o zmianę decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2004 roku i przyznanie mu uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej w 1939 roku poza obecnymi granicami Państwa Polskiego. W uzasadnieniu podał, że konieczność wyjazdu M.M. z miejscowości [...] spowodowana była realnym zagrożeniem jego życia. Zdaniem odwołującego wydana przez Wojewodę [...] decyzja jest nieprawidłowa, ponieważ jej rozstrzygniecie jest sprzeczne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 roku. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2004 roku Minister Infrastruktury zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie rozpatrzenia odwołania J.M. do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie sygn. akt. K 2/04, dotyczącej stwierdzenia niezgodności z Konstytucją RP przepisów art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 2 ust. 2, art. 2 ust.4, art. 5 ust. 2 pkt 2, art. 9 ust. 2 i art. 15 ustawy z dnia12 grudnia 2003 roku o zaliczeniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego ( Dz. U. z 2004 r. Nr 6 poz. 39 ). Po podjęciu zawieszonego postępowania Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] października 2005 roku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2004 roku. W uzasadnieniu swojego stanowiska przywołał ustawę z dnia 12 grudnia 2003r. i stwierdził, że skoro określa ona zasady zaliczania wartości nieruchomości pozostawionymi poza obecnymi granicami państwa polskiego, to wolą ustawodawcy było, ażeby to uprawnienie przysługiwało wyłącznie tym osobom, które repatriowały się do Polski na podstawie tzw. układów republikańskich. Skoro byli właściciele pozostawili w miejscowości [...] nieruchomość, natomiast nie byli poddani ewakuacji na podstawie umów z 1944 roku, zatem byłym właścicielom, a w chwili obecnej ich spadkobiercom nie przysługują uprawnienia wynikające z ustawy z dnia 12 grudnia 2003 roku. Ponadto przywołał uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 roku dotyczące sprawy sygn. akt. K 2/04. Na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2005r. wniósł skargę J.M. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że według niego nie jest zasadne uznanie przez organ II instancji, że fakt opuszczenia przez M.M. nieruchomości położonej w miejscowości K. w dniu 9 września1939 roku nie jest równoznaczny z ewakuacją z tego terenu i może stanowić podstawę odmowy potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym orzeczeniu. Uznał, iż zarzuty zawarte w skardze były już przedmiotem rozpatrywania w postępowaniu odwoławczym i nie wnoszą żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zajęte stanowisko. Wobec powyższego wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji analizy zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego Sąd uznał zasadność złożonej skargi. Organy I i II instancji zgodnie przyjęły, że z brzmienia art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004r Nr 6, poz. 28, ze zm.) wynika, iż uprawnienia, o których mowa w ustawie, nabyły wyłącznie osoby, które poddały się procedurze repatriacji przewidzianej wymienionymi w niej porozumieniami międzynarodowymi i spełniają inne, określone w ustawie warunki. Wobec takiej interpretacji przepisów ustawy oraz niekwestionowanego faktu, że właściciele nieruchomości pozostawionej w miejscowości K. nie byli poddani ewakuacji w ramach tzw. umów republikańskich organ administracji odmówił ich spadkobiercom potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia ani w treści przepisów ustawy z 12 grudnia 2003 roku, ani w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, które nie może być pominięte przy analizie prawidłowości stanowiska organów rozstrzygających przedstawioną sprawę. Jak wynika z treści art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003r. "Ustawa określa zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w: 1) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski; 2) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski; 3) układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad, dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski; 4) umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski, i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR." Z przywołanego brzmienia art. 1 wynika jednoznacznie, że dotyczy on kwestii określenia rodzaju mienia, którego utrata może rodzić prawo do rekompensaty w formie przewidzianego w ustawie zaliczenia. W treści tego artykułu nie ma natomiast odniesień do podmiotowego zakresu działania ustawy, a więc do kręgu osób uprawnionych do przewidzianego ustawą zaliczenia. Zakres podmiotowy omówiony jest wyczerpująco dopiero w art. 2. Zwrócić przy tym należy uwagę na fakt, że (wbrew odmiennemu stanowisku prezentowanemu przez organy rozpatrujące sprawę) ani w art. 1, ani w art. 2, ani w żadnym innym przepisie tej ustawy ustawodawca nie zawarł warunku, aby jedynie osoby, które podlegały procedurze repatriacji, przewidzianej przywołanymi porozumieniami międzynarodowymi, były osobami uprawnionymi do uzyskania zaliczenia. Wprost przeciwnie, w art. 2 zawarto różne warunki, jakie musiała spełniać osoba ubiegająca się o tzw. rekompensatę za mienie zabużańskie. Między innymi warunek, że właściciele pozostawionych nieruchomości "zamieszkiwali w dniu 1 września 1939r. na terenach, o których mowa w art. 1, byli w tym dniu obywatelami polskimi i opuścili te tereny w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r." Wymienienie w art. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 r. określonych porozumień międzynarodowych ma dla jej treści jedynie takie znaczenie, że ogranicza przedmiotowy zakres ustawy do nieruchomości, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w tych porozumieniach. Nie oznacza to jednak, że państwo nie może obecnie udzielić świadczeń analogicznych do przyrzeczonych w porozumieniach innym osobom, znajdującym się w podobnej sytuacji. Sąd uznał, że w ramach ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ustawodawca stworzył warunki dalszej realizacji świadczeń przyrzeczonych aktami prawa międzynarodowego, jak i świadczeń dla innych osób, znajdujących się w podobnej sytuacji. Podkreślić należy, że przedstawiona powyżej analiza treści przepisów art. 1 ustawy znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności w uchwałach z dnia 30 maja 1990 r. (sygn. akt III CZP 1/90, publ. OSNC 1990/10-11/129) oraz 10 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że organ I instancji poprzez ograniczenie postępowania do ustalenia, że byli właściciele nie byli poddani ewakuacji, o jakiej mowa w art. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 roku i stwierdzenia, że ten sposób pozostawienia mienia nie jest wymieniony w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. nie zebrał, nie wyjaśnił i nie rozpatrzył dokładnie całego materiału dowodowego. Tym samym przedstawiona sprawa nie została przez organ dostatecznie zbadana. Ponadto organ I instancji dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji administracyjnej organ odwoławczy także naruszył obowiązujące przepisy prawa. Niezależnie od powyższych rozważań należy zauważyć, że organ II instancji nie zbadał czy odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2004 roku wniósł J.M., który złożył wniosek w dniu 1 marca 1991 roku o przyznanie mu ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną na terenie ZSRR w związku z działaniami wojennymi z 1939 roku. Z treści tego wniosku wynika, że składający go J.M. był w stosunku do M.M. synem, natomiast składający odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2004 roku J.M. był w stosunku do M.M. wnukiem (świadczy o tym sformułowanie zawarte w odwołaniu dziadek M.M.). Organ II instancji rozpatrując odwołanie z dnia [...] października 2004 roku nie zbadał faktu, czy zostało ono wniesione przez stronę czy tez przez jej następcę prawnego. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 6, 7 i 77 §1, 80 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji ustalić musi mieć na uwadze, że ustawa stanowiąca podstawę wydania zaskarżonej decyzji została uchylona ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz.1418). Przepisy obowiązującej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojna rozpoczęta w 1939 roku były zmuszone opuścić byle terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Niezbędne będzie więc ustalenie przez organ orzekający czy takie okoliczności zachodzą w przedmiotowej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c i a, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.