I SA/Wa 2293/21

Dnia 1 kwietnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu B. P. od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala sprzeciw. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B. P., uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] odmawiającą Z. P., W. M., K. P. i B. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w majątku [...] i folwarku [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy opisał szczegółowo zgromadzoną w sprawie dokumentację, podejmowane czynności oraz przebieg postępowania i zaznaczył, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości musza spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.). Niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ II instancji dokonał analizy przesłanek określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. od spełnienia, których uzależnione jest uzyskanie prawa do rekompensaty, przytoczył stosowne orzecznictwo i podkreślił, że w jego ocenie w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 2 oraz art. 2 w związku z art. 1 ust. 2 powołanej ustawy. Nie można bowiem uznać, że M. K. (dawny właściciel nieruchomości) powrócił na obecne terytorium RP. Strony postępowania nie udowodniły też, że przed wybuchem II wojny światowej posiadał on obywatelstwo polskie. Odnośnie folwarku [...] odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty wynika zaś z faktu niezłożenia przez strony postępowania wniosku w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Minister zaznaczył jednocześnie, że niezależnie od powyższego organ I instancji naruszył przepisy dotyczące właściwości miejscowej (art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.). Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ww. ustawy prawo do rekompensaty potwierdza, w drodze decyzji: 1) wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy będącego właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej albo 2) wojewoda właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby będącej właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli o zaliczenie ubiegają się spadkobiercy tej osoby, albo 3) wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania jednego z wnioskodawców wskazanego przez pozostałych, jeżeli współwłaściciele nieruchomości mieszkają lub mieszkali w różnych województwach, 4) wojewoda właściwy ze względu na miejsce złożenia wniosku, jeżeli nie można określić właściwości zgodnie z pkt 1-3. Minister podkreślił, że z analizy akt wynika, że M. K., właściciel majątku [...] i folwarku [...] zmarł [...] września 1941 r. w [...] (uwierzytelniona kopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2020 r. sygn. akt I Ns [...]). Na tej podstawie nie można zatem ustalić właściwości organu administracji publicznej. Pierwotny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP został złożony do Urzędu Rejonowego w [...], a pozostałe wnioski do Wojewody [...]. Wojewodą właściwym ze względu na miejsce złożenia wniosków był więc Wojewoda [...], a nie Wojewoda [...]. Z akt sprawy wynika przy tym, że strony postępowania mieszkają w różnych województwach - W. M. w [...] (woj. [...]), Z. P. w [...] (woj. [...]), K.P. w [...], B.P. w [...] (woj. [...]). Tym samym zdaniem organu odwoławczego w sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji, który przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w pierwszej kolejności powinien wydać zawiadomienie o przekazaniu sprawy zgodnie z właściwością miejscową do Wojewody [...]. Następnie Wojewoda [...] powinien wydać decyzję na podstawie całokształtu materiału dowodowego. B. P. wniósł sprzeciw od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: -art. 138 § 2 kpa i art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez wydanie decyzji kasatoryjnej pomimo niezaistnienia przesłanek do jej wydania, a więc pomimo tego, że w sprawie nie zachodzi konieczność wyjaśnienia zakresu sprawy mającego wpływ na jej rozstrzygnięcie, a wydanie decyzji kasatoryjnej z uwagi na rozpatrzenie sprawy przez organ niewłaściwy, - art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że uprawnionym jest tylko repatriant z byłego terytorium Polski na obecne terytorium Polski, podczas gdy ustawa wskazuje, że uprawnionym jest każda osoba, która opuściła byłe terytorium Polski lub nie mogła na nie powrócić, zaś Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2012 r. sygn. akt SK 11/12 uznał przesłankę miejsca zamieszkania na byłym terytorium Polski w dniu 1 września 1939 r. za niezgodną z art. z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, - art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez stwierdzenie, że strony nie złożyły wniosku za folwark [...], podczas gdy strony złożyły wniosek o rekompensatę za majątek [...], którego częścią jest ww. folwark, - art. 2 pkt 1 lit d) ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego i art. 365 § 1 w zw. z art. 1108 k.p.c. poprzez stwierdzenie, że właściciel nie posiadał obywatelstwa polskiego, podczas gdy niewątpliwie je posiadał. Skarżący zarzucił ponadto zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kpa poprzez niedokonanie żadnych ustaleń i nieprzeprowadzenie przez ministra żadnego postępowania pomimo zgłoszenia przez niego wątpliwości co do okoliczności niekwestionowanej przez organ I instancji, tj. obywatelstwa właściciela nieruchomości pozostawionej, - art. 8 § 1 i § 2 kpa poprzez nieprzeprowadzenie żadnych czynności postępowania wyjaśniającego, pomimo zgłoszenia przez organ II instancji wątpliwości co do okoliczności niekwestionowanej przez organ I instancji oraz poprzez odstąpienie, bez żadnego uzasadnienia od praktyki potwierdzenia prawa nie-repatriantom pomimo braku zmiany stanu prawnego i ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, - art. 136 kpa poprzez nieprzeprowadzenie dowodu zażądanego przez stronę na okoliczność wykazania, że odmowa nie-repatriantom prawa do rekompensaty jest oczywistym bezprawiem. Skarżący wniósł jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia sprzeciwu, wskazując na błędne pouczenie w zaskarżonej decyzji co do prawa skargi i wskazanie błędnej podstawy prawnej decyzji (zamiast art. 138 § 2 kpa wskazano art. 138 §1 pkt 2 kpa), a tym samym wprowadzenie skarżącego w błąd zarówno co do środka zaskarżenia od zaskarżonej decyzji, jak i podstawy prawnej samej decyzji. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący przytoczył argumenty na poparcie poodnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na sprzeciw wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 października 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 2293/21 odmówił przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 marca 2022 r. sygn.. akt I OZ 73/22 uchylił ww. postanowienie wskazując w uzasadnieniu, że Sąd I instancji powinien stwierdzić, że sprzeciw został wniesiony w terminie i ów sprzeciw rozpoznać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., sprzeciw przysługuje od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa, tj. od decyzji organu odwoławczego uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Stosownie do treści art. 64e P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa. W myśl art. 138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Rozpoznając sprawę Sąd stwierdził, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja z [...] lipca 2021 r. nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Na wstępie wskazać trzeba, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.), prawo do rekompensaty potwierdza, w drodze decyzji: 1) wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy będącego właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej albo 2) wojewoda właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby będącej właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli o zaliczenie ubiegają się spadkobiercy tej osoby, albo 3) wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania jednego z wnioskodawców wskazanego przez pozostałych, jeżeli współwłaściciele nieruchomości mieszkają lub mieszkali w różnych województwach, 4) wojewoda właściwy ze względu na miejsce złożenia wniosku, jeżeli nie można określić właściwości zgodnie z pkt 1-3. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że M. K. - dawny właściciel pozostawionych nieruchomości zmarł [...] września 1941 r. w [...] (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2020 r. sygn. akt [...]). Pierwotny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z [...] listopada 1990 r. złożony został przez M. P. do Urzędu Rejonowego w [...]. Kolejne wnioski z [...] kwietnia 2008 r. i [...] grudnia 2008 r. złożone zaś zostały do Wojewody [...]. Analiza akt wskazuje też, że w sprawie nie ma zastosowania art. 5 ust. 3 pkt 3 ww. ustawy. Słusznie zatem organ II instancji stwierdził, że w zaistniałych okolicznościach nie można określić właściwości organu w sposób określony w art. 5 ust. 3 pkt 1 - 3 ustawy. Organem właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy był więc Wojewoda [...], czyli wojewoda właściwy ze względu na miejsce złożenia wniosków (art. 5 ust. 3 pkt 4 ustawy), nie zaś Wojewoda [...]. Prawidłowo zatem Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że z uwagi na fakt naruszenia przepisów o właściwości organu w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji. Co prawda – w ocenie Sądu – w zaistniałej sytuacji organ odwoławczy powinien uchylić decyzję organu I instancji i umorzyć postępowanie z uwagi na brak właściwości Wojewody [...] do rozpoznania przedmiotowej sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 kpa), nie zaś przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji (art. 138 § 2 kpa). Stwierdzenie naruszenia przepisów o właściwości zwalniało ponadto organ od merytorycznego badania sprawy, w szczególności oceny spełnienia przesłanek określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Sąd uznał jednakże, że uchybienie powyższe nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy. Oczywiste bowiem jest, że przedmiotowa sprawa powinna zostać przekazana do organu właściwego, co stwierdził również Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w zaskarżonej decyzji wskazując w wytycznych, że organ I instancji po przekazaniu sprawy, w pierwszej kolejności powinien wydać zawiadomienie o jej przekazaniu zgodnie z właściwością miejscową do Wojewody [...]. Zdaniem Sądu w zaistniałych okolicznościach, mając na uwadze aspekt ekonomiki procesowej, zasadę szybkości, a także słuszny interes skarżącego, uchylenie zaskarżonej decyzji byłoby niecelowe. Jak wskazano organ odwoławczy słusznie stwierdził, że sprawa rozpoznana została przez organ niewłaściwy i konieczne jest jej przekazanie do organu właściwego, celem wydania przez organ właściwy merytorycznej decyzji rozstrzygającej sprawę. Przekazanie sprawy do organu właściwego, może nastąpić również po wydaniu przez organ II instancji decyzji kasacyjnej. Wniesiony sprzeciw podlega więc oddaleniu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151a § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.