I SA/Wa 2375/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Marek Wroczyński (spr.) Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2013 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Wojewoda [...] działając na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm. – dalej powoływana jako "ustawa zabużańska") odmówił E. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. T. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości R., gmina K., powiat [...], województwo [...]. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony został w ustawowym terminie przez E. S., która wykazała następstwo prawne po K. T. Jako podstawę odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty organ podał niespełnienie przez właściciela mienia pozostawionego przesłanki wynikającej z art. 2 ustawy zabużańskiej tj. zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP. Zdaniem organu z analizy materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że w tym dniu centrum życiowym K. T. było miasto W., gdzie zamieszkiwał z żoną i dziećmi. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania E. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako Kpa) utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy zabużańskiej prawo do rekompensaty przysługuje tylko właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, który spełnił łącznie następujące warunki: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium RP oraz opuścił je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. w wyniku wypędzenia z byłego terytorium RP, lub zmuszania go do opuszczenia byłego terytorium RP z powodu innych okoliczności związanych z wojną rozpoczęta w 1939 r., dokonanego na podstawie układów wymienionych w ust. 1 art. 1 oraz umowy wskazanej w ust. 1a art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. Przy czym warunki określone we wskazanym przepisie muszą być spełnione łącznie. Organ odwoławczy stwierdził, że kwestią sporną w okolicznościach rozpoznawanej sprawy jest miejsce zamieszkania K. T. w dniu 1 września 1939 r. Jednakże dokonując analizy materiału dowodowego ustalono m.in. na podstawie wniosku byłego właściciela o nadanie gospodarstwa poniemieckiego, że do tej daty pracował on w przemyśle naftowym [...], jako [...], a jego miejscem zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. było miasto W. Ustalenie to w ocenie organu odwoławczego potwierdza również "spis abonentów [...] sieci telefonów polskiej akcyjnej spółki telefonicznej i rządowej [...] sieci okręgowej rok 1938/39" gdzie pod adresem W. ul. [...] figuruje K. T. – [...]. Nazwisko to figuruje również w publikacji pt. "Książka informacyjno – adresowa "[...]" pod adresem [...]. Potwierdzeniem zamieszkiwania w W. przez K. T. w dniu 1 września 1939 r. miał być zdaniem organu odwoławczego także fakt, iż jego córka J. W. zd. T. do 1939 r. zameldowana wraz z pozostałymi członkami rodziny w W., tam też studiowała w [...] zatem i zamieszkiwała w W. Organ odwoławczy wywiódł, że z materiału dowodowego wynika, że po wybuchu wojny K. T. przedostał się na byłe terytorium RP i zamieszkał w W., co potwierdza dowód tożsamości uchodźcy wojennego nr [...] z dnia [...] lutego 1940 r. Natomiast z zaświadczenia Magistratu Gminy K. z dnia 7 kwietnia 1942 r. wynika, że podjął się on zarządzania swoją częścią majątku [...], dotąd zarządzanego w jego imieniu przez brata S. oraz częścią majątku, stanowiącą współwłasność jego rodzeństwa. Na obecne terytorium RP K. T. przybył w ramach repatriacji w dniu 9 maja 1945 r. na podstawie karty ewakuacyjnej [...]. Jednocześnie organ odwoławczy powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OSK 1294/09), który w analogicznym stanie faktycznym uznał, że należało odmówić właścicielowi nieruchomości pozostawionej prawa do rekompensaty. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa zasada swobodnej oceny dowodów nie została naruszona w przedmiotowej sprawie, a większość zgromadzonych dowodów, w szczególności dokumentów urzędowych przemawia za uznaniem niespełnienia przez K. T. przesłanki zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. na Kresach Wschodnich, a tym samym brak było podstaw do potwierdzenia prawa do rekompensaty. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego E. S. nie zgodziła się z decyzją Ministra Skarbu Państwa i podniosła, że brak jest dowodów potwierdzających ponad wszelką wątpliwość, iż jej dziadek K. T. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał, bądź przebywał w W. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skargę uznać należało za uzasadnioną. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy powołanej wyżej ustawy zabużańskiej. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. W sprawie niniejszej kwestią sporną, będącą jednocześnie podstawą odmowy potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty, był brak spełnienia, przez właściciela pozostawionych nieruchomości, jednej z przesłanek zawartych w ww. przepisie ustawy zabużańskiej, a mianowicie okoliczność zamieszkiwania przez niego w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazać w tym miejscu należy, że podstawowe znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, iż wyrokiem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że norma prawna, zgodnie z którą uzyskanie prawa do rekompensaty zależało od zamieszkiwania właściciela nieruchomości na byłym terytorium Polski w dniu 1 września 1939 r., jest niezgodna z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał orzekł, że ww. przepis we wskazanym zakresie utraci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, wyrok Trybunału Konstytucyjnego wszedł w życie w dniu jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. 30 października 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1195). Podkreślenia wymaga, że niezależnie od tego, iż Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej (w zakresie wskazanym w sentencji wyroku), norma wyrażona w tym przepisie, warunkująca przyznanie rekompensaty od zamieszkiwania na terytorium RP w dniu 1 września 1939 r., jest pozbawiona domniemania konstytucyjności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że w sytuacji, gdy TK stwierdził niekonstytucyjność normy prawnej i jednocześnie, działając na podstawie art. 190 ust. 3 Konstytucji, odroczył utratę jej mocy obowiązującej, sąd administracyjny ma możliwość wyboru takiego środka i kierunku działania, który uwzględniając przedmiot niekonstytucyjnej regulacji, charakter jej niezgodności z konkretnym wzorcem konstytucyjnym (zasadami, wartościami), motywy, z powodu których Trybunał skorzystał z klauzuli odroczenia, a także okoliczności konkretnej sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu, najpełniej umożliwi osiągnięcie rezultatu najbliższego wykładni i stosowaniu prawa zgodnie z Konstytucją (R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, str. 67 i nast.). Utratę mocy obowiązującej przepisu należy bowiem odróżnić od sfery stosowania przepisu, który został uznany za niezgodny z Konstytucją. W związku z obaleniem domniemania zgodności z Konstytucją RP art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej we wskazanym wyżej zakresie, konieczne jest ustalenie, czy zastosowanie tego przepisu w przedmiotowej sprawie da się pogodzić z ochroną wartości konstytucyjnie chronionych (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1497/11; orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu, którego niezgodność z Konstytucją RP, we wskazanym wyżej zakresie, stwierdził Trybunał Konstytucyjny doprowadziłoby do wydania orzeczenia naruszającego konstytucyjną zasadę prawa do równej ochrony praw majątkowych w związku z zasadą proporcjonalności w ograniczaniu ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Z tego względu, w przedmiotowej sprawie należało odmówić zastosowania niekonstytucyjnej normy, w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Powyższe uzasadnia, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, konieczność ponownego rozpoznania wniosku E. S. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, organy administracji publicznej powinny przyjąć, że norma wynikająca z art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej nie wymaga, aby właściciel nieruchomości zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego względu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł, jak w punkcie 3 wyroku, na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.