I SA/Wa 2375/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2014 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania odszkodowania oddala skargę. Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1959 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. – [...] orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...], stanowiącej własność O. F. Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] listopada 1960 r., nr [...], utrzymała w mocy orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1959 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lutego 2001 r., nr [...], stwierdził nieważność powołanych orzeczeń z dnia [...] kwietnia 1959 r. oraz z dnia [...] listopada 1960 r., a następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 lutego 2003 r. sygn. akt I SA 1959/01 oddalił skargę [...] na decyzję z dnia [...] czerwca 2001 r. W związku z decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2001 r. A. F. wystąpił z wnioskiem z dnia [...] września 2007 r. o wypłatę odszkodowania. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., nr [...], odmówił A. F. przyznania odszkodowania wobec przedawnienia roszczenia. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] Sp. z o.o., obecnego użytkownika wieczystego przedmiotowej nieruchomości, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2001 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] lutego 2001 r. Pismem z dnia 20 kwietnia 2012 r. A. F. złożył wniosek o przyznanie odszkodowania za szkodę poniesioną na skutek wydania orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1959 r. oraz decyzji z dnia [...] listopada 1960 r., których nieważność stwierdził Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] lutego 2001 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. Powyższy wniosek zawiera żądanie przyznania odszkodowania m.in. za zniszczone ruchomości na nieruchomości objętej wywłaszczeniem. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...], umorzył postępowanie w sprawie przyznania odszkodowania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na bezprzedmiotowość postępowania wynikającą z istnienia w obrocie prawnym decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2008 r. odmawiającej przyznania odszkodowania A. F. ze względu na przedawnienie roszczenia. Pismem z dnia 21 grudnia 2012 r. A. F. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia 20 listopada 2012 r. Podniósł, iż termin przedawnienia roszczenia o przyznanie odszkodowania należy liczyć od dnia [...] grudnia 2008 r., tj. od dnia wydania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (I SA/Wa 1191/08) ze skargi na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...], w przedmiocie zwrotu wniosku w części dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ewentualnie wydania decyzji potwierdzającej prawo własności do innej nieruchomości. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2012 r., powołując się na art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1692) oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r., sygn. akt III CZP 112/10. Stwierdził, że przedmiotowa sprawa dotycząca przyznania odszkodowania za szkody poniesione w związku z naruszeniem prawa, stwierdzonym w decyzjach nadzorczych z dnia [...] lutego 2001 r. oraz z dnia [...] czerwca 2001 r., podlega rozstrzygnięciu na podstawie przepisów art. 160 k.p.a. Jednak w sprawie została już wydana decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2008 r. odmawiająca przyznania odszkodowania A. F. wobec przedawnienia roszczenia. Jak wynika z art. 160 § 5 k.p.a., strona niezadowolona z rozstrzygnięcia organu w sprawie odszkodowania może wnieść powództwo do sądu powszechnego. Tym samym decyzja wydana przez organ w trybie art. 160 k.p.a. rozstrzyga sprawę ostatecznie na drodze administracyjnej, stanowiąc jednocześnie prejudykat dla sprawy cywilnej, prowadzonej przed sądem powszechnym. W sprawie przyznania odszkodowania za szkody powstałe na skutek wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [..] kwietnia 1959 r. oraz decyzji z dnia [...] listopada 1960 r. została zatem wydana decyzja ostatecznie rozstrzygająca sprawę na drodze administracyjnej. Przy czym stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Jako jedną z przeszkód w prowadzeniu postępowania powodującą jego bezprzedmiotowość należy wymienić uprzednie rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną. Ostateczne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy pociąga za sobą bowiem skutek w postaci powstania powagi rzeczy osądzonej. Stosownie zaś do art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest m.in. wydanie decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Z powyższego wynika, iż wydanie decyzji rozstrzygającej co do istoty sprawę przyznania przedmiotowego odszkodowania jest niedopuszczalne, bowiem decyzja taka byłaby obarczona wadą wskazaną w ww. art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W tych warunkach jedynym rozstrzygnięciem odpowiadającym prawu jest umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Jednocześnie Minister podkreślił, iż wydanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 3 grudnia 2008 r., I SA/Wa 1191/08, w sprawie ze skargi A. F. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2008 r. w przedmiocie zwrotu wniosku w części dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ewentualnie wydania decyzji potwierdzającej prawo własności do innej nieruchomości, w sposób oczywisty nie kreuje nowej sprawy administracyjnej, w której zastosowanie znalazłby art. 160 k.p.a. Poza sporem pozostaje bowiem okoliczność, iż w dalszym ciągu w niezmienionym brzmieniu istnieją w obrocie prawnym decyzje nadzorcze z dnia [...] lutego 2001 r. oraz z dnia [...] czerwca 2001 r., będące źródłem roszczenia odszkodowawczego strony, które wygasło wraz z upływem terminu przedawnienia. Reasumując, Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. uznał zasadność własnego rozstrzygnięcia z dnia [...] listopada 2012 r. o umorzeniu postępowania. A. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013 r. Skarżący kwestionując prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazał, że o odszkodowanie bezskutecznie zabiega od dnia 4 października 2000 r. Przy czym pomimo jego wezwań z dnia 24 kwietnia 2013 r. oraz z dnia 12 lipca 2013 r. organ nie wykonał wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2008 r., I SA/Wa 1191/08. Zaskarżona decyzja nie odnosi się bowiem do tego wyroku bagatelizując go. W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte zostało z wniosku A. F. z dnia 20 kwietnia 2012 r. (art. 61 § 1 i 3 k.p.a.). Domagał się on wydania decyzji w sprawie przyznania dalszej części odszkodowania za niedoszłe do skutku prawnego wywłaszczenie nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...], uzasadniając, że "Zachodzi nieważność decyzji wywłaszczeniowej i co za tym idzie – koniecznym jest żądanie wypłaty na moją rzecz (...) odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną wraz ze składnikiem budowlanym (...)". Należy przyjąć, że pod pojęciem "odszkodowania za niedoszłe do skutku prawnego wywłaszczenie nieruchomości", skarżący w istocie rozumie odszkodowanie z tytułu stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] kwietnia 1959 r. oraz utrzymującej go w mocy decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 1960 r., dokonane decyzjami Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2001 r. i z dnia [...] czerwca 2001 r. – co wynika z dalszej części uzasadnienia wniosku skarżącego. W takiej sytuacji użycie przez skarżącego zwrotu "dalszej części odszkodowania" może być mylące, gdyż dotychczas A. F. nie uzyskał żadnego odszkodowania na podstawie art. 160 k.p.a., który to przepis mógłby stanowić podstawę do odszkodowania w tym wypadku. Jak słusznie zauważył Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej postępowanie w sprawie przyznania odszkodowania za szkody powstałe na skutek wydania orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] kwietnia 1959 r. oraz decyzji z dnia [...] listopada 1960 r., które okazały się nieważne, zostało zakończone ostateczną decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2008 r. odmawiającą przyznania odszkodowania A. F. z powodu przedawnienia roszczenia. Przepis art. 160 § 5 k.p.a. stanowił, że strona niezadowolona z przyznanego jej odszkodowania (przez co orzecznictwo rozumiało również odmowę przyznania odszkodowania) przez organ administracji publicznej (...) w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, może wnieść powództwo do sądu powszechnego. A. F. z tej możliwości nie skorzystał. Wprawdzie ostatecznie ukształtował się pogląd, że "od dnia 1 września 2004 r. dochodzić odszkodowania za szkodę wyrządzoną nieważną decyzją administracyjną, wydaną przed tym dniem, można wyłącznie przed sądami powszechnymi" (zob. wyrok NSA z dnia 9.04.2013 r., I OSK 2063/12, LEX nr 1336360), to jednak było to wynikiem uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r., III CZP 112/10 (OSNC z 2011 r., nr 7-8, poz. 75), który stwierdził, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie wyłącznie art. 160 § 1, 2 i 6 k.p.a., wskazując tym samym właściwy reżim prawny w tej materii. Przed uchwałą SN poglądy co do właściwej drogi (administracyjnej, czy też przed sądem powszechnym) nie były jednolite, stąd też taka, a nie inna decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2008 r. Rację należy więc przyznać Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, że wydanie w chwili obecnej kolejnej decyzji w przedmiocie odszkodowania za szkody wyrządzone nieważnymi decyzjami wywłaszczeniowymi pociągałoby za sobą skutek w postaci nieważności takiej decyzji. Stosownie bowiem do art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest wydanie decyzji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Słusznie więc organ uznał, że postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2012 r. należy uznać za bezprzedmiotowe, a w związku z tym podlegające umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Dla tego typu rozstrzygnięcia nie ma żadnego znaczenia wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2008 r., I SA/Wa 1191/08, na który powołuje się skarżący. Po pierwsze, wyrok ten nie dotyczył odszkodowania z tytułu stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowych, a przedmiotem kontroli sądu w tamtej sprawie było postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2008 r. w przedmiocie zwrotu wniosku w części dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, ewentualnie wydania decyzji potwierdzającej prawo własności do innej nieruchomości. Po drugie, wypowiedziany tam pogląd o możliwości otrzymania przez skarżącego odszkodowania od Skarbu Państwa nie był bezwarunkowy, a z zastrzeżeniem, że po spełnieniu odpowiednich przesłanek. Decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] stycznia 2008 r. przesądziła, że skarżący tych przesłanek nie spełnił. Nowej sprawy administracyjnej w przedmiocie odszkodowania na podstawie art. 160 k.p.a. nie otwiera też – jak słusznie stwierdził organ – decyzja Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] kwietnia 2012 r., odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] czerwca 2001 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] lutego 2001 r. Dla kwestii odszkodowania dla skarżącego decyzja ta nie ma żadnego znaczenia, bowiem nie zmienia ona stanu prawnego określającego przesłanki ewentualnego odszkodowania na gruncie art. 160 k.p.a., którego skarżącemu odmówiono. Ponadto, nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że skarżący może ubiegać się o odszkodowanie na podstawie tego ostatniego przepisu, to i tak zgodnie z cytowaną uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r., III CZP 112/10, właściwym do rozpoznania tej sprawy byłby sąd powszechny (cywilny), a więc postępowanie przed organem administracji również byłoby i z tej przyczyny bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł jak w wyroku.