I SA/Wa 2405/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Włodzimierz Kowalczyk WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2014 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczeń rodzinnych w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania E. M. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] odmawiającej przyznania prawa do świadczeń rodzinnych w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka O. M. utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2014 r. E. M. wystąpiła o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W odpowiedzi na wniosek Prezydent W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. odmówił E. M. przyznania prawa do świadczeń rodzinnych w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka wnioskodawczyni O. M. Na podstawie złożonych w sprawie dokumentów ustalono, że E. M. nie pozostawała pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży. Z oświadczenia złożonego przez E. M. w dniu 11 kwietnia 2014 r. wynika, że nie była świadoma ciąży i dlatego nie mogła przedłożyć zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego pozostawienie pod opieką lekarską. Zgodnie z art. 15b ust.5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zapomoga, o której mowa w ust.1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu. Organ wskazał, że z powodu nie spełnienia tej przesłanki orzeczono o odmowie przyznania wnioskodawczyni jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – O.M. Od powyższej decyzji E. M. wniosła odwołanie, podnosząc, że nie wiedziała, iż jest w ciąży. Z powodu złego samopoczucia była u lekarza ginekologa w dniu 23 grudnia 2013 r.( był to jak się później okazało 6 miesiąc ciąży) który nie stwierdził ciąży. Odwołująca się uważa, że brak korzystania z opieki lekarskiej od 10 tygodnia ciąży nie wynikał z jej zaniedbania i jej dziecko nie powinno być z tego powodu pokrzywdzone. Rozpatrując odwołanie organ podniósł, że : Materialną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalenia, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie z jej art. 2 świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku, świadczenia opiekuńcze – zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie pielęgnacyjne, zapomoga wypłacana przez gminy na podstawie art. 22 a oraz jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka. Warunki przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, określa art. 15b wyżej powołanej ustawy, zgodnie z którym: 1) z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. 2) jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od wysokości dochodów. 3) wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego – w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania. Art. 15b ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie przysługuje pod warunkiem, że kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Zgodnie natomiast z art. 15b ust. 6 pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przepis regulujący tę sytuację ma zdaniem organujednoznaczną i kategoryczną treść nie zawierającą jakiegokolwiek sformułowania pozwalającego zaniechać jego stosowania od wskazanej wyżej daty, jak i zezwalającego stosować w postępowaniu administracyjnym w przedmiotowej sprawie reguły i normy pozaprawne lub oceniać zawarta w nim normę przy uwzględnieniu innych okoliczności niż te, które zostały w nim wskazane. Reguły takie lub okoliczności mogłyby być brane pod uwagę w procesie stosowania prawa tylko wówczas, gdyby tak stanowił konkretny przepis materialnego prawa administracyjnego ( wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26.03.2013 r., sygn. IV SA/Wr 767/12). Z akt sprawy wynika, że skarżąca w ogóle nie pozostawała pod opieka lekarską w czasie ciąży, wobec zatem nie spełnienia przesłanek ustawowych organ I instancji nie miał prawnej możliwości przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu wskazać należy, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka nie stanowi świadczenia przyznawanego tylko i wyłącznie wskutek urodzenia się dziecka a stanowi wsparcie dla rodziców dziecka, pod warunkiem, że kobieta pozostawała pod opieka lekarską w okresie ciąży, jest niejako nagrodą za poddanie się kontroli lekarskiej. Intencją przepisu art. 15 b ust. 5 ustawy jest zwiększenie rzeczywistego zakresu objęcia kobiet w ciąży opieką lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową. Dlatego też organ odwoławczy orzekł jak w sentencji decyzji. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E. M. podnosząc, że nie wiedziała, że jest w ciąży której w 6 miesiącu nie potwierdził też lekarz ginekolog u którego była w dniu 23 grudnia 2013 r. Pomimo tego dziecko urodziło się zdrowe. Skarżąca uważa, że należy jej się wsparcie finansowe, którego jej odmówiono, a które chce przeznaczyć na potrzeby dziecka. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju Sądów Administracyjnych( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn.zm) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn.zm) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Przystępując do oceny legalności zaskarżonych decyzji (postanowień) sąd bada czy zaskarżona decyzja (postanowienie) nie narusza prawa oraz czy zostały wydane w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu. Kierując się powyższymi kryteriami należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną ą podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art.15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiący, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała po opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (art. 15b ust. 6). Przepisy te zostały dodane do ustawy o świadczeniach rodzinnych mocą ustawy z 6 grudnia 2008 r. o zmianę ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008r. nr 237 poz.1654), w uzasadnieniu projektu której zapisano, że intencją jest zwiększenie rzeczywistego zakresu objęcia kobiet w ciąży opieka lekarską w trakcie ciąży, co może przyczynić się do ograniczenia wysokiego poziomu śmiertelności oraz zmniejszenia odsetka niemowląt posiadających niską masę urodzeniową. Mając na uwadze ten cel (ratio legis) a także zasady wykładni językowych, systemowych i funkcjonalnych podkreślić należy, że nie można w procesie wykładni ww przepisów poprzestać na literalnym ich brzmieniu. Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 5 września 2013 r. sygn. akt. IV SA/Po 580/13 (Lex nr 1365876), powyższe uregulowanie co prawda wprowadza ścisłą cenzurę czasową poddania się kobiety w ciąży opiece medycznej, jednakże dokonując wykładni tych przepisów nie można tracić z pola widzenia rzeczywistej intencji ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie przejawiającej się w podaniu ich systematycznej kontroli medycznej w całym okresie ciąży. Istotne będą zatem dla sprawy ustalenia organu zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawanie w tym okresie pod opieką lekarską) jak również dołożenie przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Nie można bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego przepisem art. 15b ust. 5 terminu poddania się opiece medycznej. Przyczyn niezależnych od woli kobiety należy upatrywać w szczególności w braku możliwości rozpoznania przez kobietę ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania zdrowotne i fizjologiczne. Nie bez znaczenia pozostaje zasada równości wyrażona w art. 32 Konstytucji. Odwołanie się bowiem jedynie do literalnej wykładni przepisu art. 15b ust. 5 może w istocie doprowadzić do zróżnicowania sytuacji prawej kobiety w ciąży. Kobiety cierpiące na dolegliwości umożliwiające spostrzeżenie w sposób naturalny, że są w ciąży byłyby faworyzowane w stosunku do tych kobiet, również w ciąży, które z uwagi na określone okoliczności związane z ich stanem zdrowia brak wyraźnych oznak ciąży nie mogłyby w taki sam sposób rozpoznać tego, że są w ciąży. W ten sposób nie mogłyby być beneficjentami pomocy dla rodzin przewidzianej przez ustawodawcę. Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy należy podnieść, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (w tym historia choroby E. M. z której wynika, że w dniu 23.12.2013 r. była ona badana przez lekarza ginekologa, który nie stwierdził ciąży, a był to już 6 miesiąc, lecz napisał cyt" macica do obserwacji")potwierdza wersję skarżącej, że nie miała ona pojęcia, że w ogóle jest w ciąży i dlatego nie mogła przedstawić organowi zaświadczenia, że była pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży. Na rozprawie skarżąca stwierdziła , że miała krwawienia miesięczne dobrze się czuła, nie miała nudności, a do lekarza ginekologa poszła jedynie ze względu na pobolewanie w nadbrzuszu i rutynową kontrolę. Skarżąca podniosła, że jest mamą czwórki dzieci i jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia córki jest jej bardzo potrzebna, tym bardziej, że pozostałe dzieci są już starsze (18,16,11 lat) musi wszystko dla małej O. kupować od nowa, a ma trudną sytuację materialną. Zdaniem Sądu organy obu instancji nie odniosły się w ogóle do dokumentu jakim jest "historia choroby skarżącej" z której wynika wprost, że lekarz ginekolog nie rozpoznał 6 miesięcznej ciąży, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z uwagi na cel ustawodawcy dotyczący przyznania powyższego świadczenia, a tym samym naruszyły art. 7 i 77 § 1 KPA. Organy ponownie rozpatrując sprawę powinny ustalić czy niepoddanie się skarżącej opiece medycznej w czasie ciąży było spowodowane okolicznościami od niej zależnymi czy też niezależnymi uniemożliwiającymi w sposób naturalny rozpoznanie w terminie określonym w art. 15 ust. 5 że jest w ciąży i oceniły czy w tej szczególnej sytuacji należy przyznać jej jednorazowa zapomogę z tytułu urodzenia dziecka uwzględniając stanowisko sądu przedstawione wyżej. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.