I SA/Wa 2408/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: WSA Izabela Ostrowska WSA Tomasz Wykowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2014 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania T. G. od decyzji z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] Prezydenta W. o odmowie przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na usługi pralnicze utrzymał powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy; Po rozpoznaniu wniosku T. G. Prezydent W. odmówił przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na opłatę za usługi pralnicze. Od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2014 r. T. G. wniosła w terminie odwołanie nie zgadzając się ze stanowiskiem organu. Rozpoznając odwołanie SKO w W. podniosło, że zagadnienie pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2013 poz. 182 ze zm.). Pomoc społeczna udzielana jest osobom i rodzinom, które spełniają kryteria określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej tj. kryteria dysfunkcji i zdarzeń, o jakich mowa w art. 7 ustawy (m. in. ubóstwo, sieroctwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności) oraz kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy. Kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej jest dochód nieprzekraczający kwoty 542,00 zł, a dla osoby w rodzinie 456,00 zł (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823)). T. G. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Ma ustalone prawo do renty w wysokości [...] zł. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Z powyższego przepisu wynika, że organ jest zobowiązany do uwzględnienia dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Sposób ustalenia dochodu wynika wprost z przepisu prawa. Zatem T. G. przekracza kryterium dochodowe. Organ pierwszej instancji rozważył także, czy okoliczności sprawy dają podstawę do udzielenia pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Na podstawie art. 41 ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że chodzi tu o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, będące często wynikiem szeregu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Wykładnia językowa tego przepisu oraz ratio legis specjalnego zasiłku celowego wskazują, zdaniem organu, że ma ono charakter wyjątkowy, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód wnioskodawcy, a szczególna sytuacja życiowa, w której się znalazł (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 965/10). W szczególności w wyroku z dnia 31 stycznia 2013r. sygn. akt I OSK 1142/12 (Lex Nr 1298296) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób niemogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Niewątpliwie długotrwale i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych, w tym na żywność i opał, jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego, czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Organ zwraca uwagę, że pomoc jest realizowana po spełnieniu szeregu dodatkowych warunków: po pierwsze pomoc jest kierowana do osób, o ile nie są one w stanie pokonać trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.) po drugie rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). po trzecie potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy) natomiast brak po stronie ośrodka pomocy społecznej możliwości zrealizowania żądanej przez stronę pomocy stanowi zdaniem organu wystarczający powód do wydania decyzji odmownej lub realizację wniosku tylko w części. Do kompetencji organu pomocy społecznej należy - poza ustaleniem spełniania warunków ustawowych i rozważeniem czy z uwagi na całokształt okoliczności sprawy, zgłaszane potrzeby mieszczą się kategorii niezbędnych potrzeb bytowych także ocena czy i w jakim zakresie mogą one być uwzględnione zważywszy na środki finansowe czy rzeczowe, jakimi organ pomocy społecznej dysponuje. Celem pomocy społecznej jest, bowiem jedynie pomoc i wspieranie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokojenie im niezbędnych potrzeb, zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się, a nie do zapewnienie stałego źródła dochodów (art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej). Odmienna interpretacja przepisów ustawy jest, zdaniem organu, niedopuszczalna i byłaby całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Organ zdaje sobie sprawę, że decyzje w sprawie przyznawania zasiłków celowych mają charakter uznaniowy, co nie oznacza dowolności rozstrzygnięcia organu. Organ administracji wydając decyzję o charakterze uznaniowym ma obowiązek przedstawienia motywów, jakimi kierował się zajmując stanowisko. W rozpoznawanej sprawie powodem odmowy przyznania pomocy jest przekroczenie kryterium dochodowego, niewystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku oraz brak wystarczających środków po stronie organu pomocy dla zrealizowania wszystkich zgłaszanych przez podopiecznych potrzeb. Organ pierwszej instancji dysponuje zbyt małymi środkami w stosunku do liczby osób potrzebujących wsparcia. Dlatego też dystrybucja pomocy odbywa się w taki sposób, aby zaspokoić jak najbardziej niezbędne potrzeby oraz udzielić pomocy jak największej liczbie potrzebujących. Zdaniem organu argumenty wskazane w odwołaniu nie stanowią okoliczności mogących mieć wpływ na stanowisko organu w sprawie. Sytuacja życiowa T.G. została oceniona w sposób obiektywny, zgodnie z przepisami oraz na tle położenia innych podopiecznych ośrodka pomocy. Ponadto zdaniem organu skarżąca utrudnia ustalenie swojej sytuacji nie udzielając informacji o wysokości opłat za czynsz, energię elektryczną i gaz, nie wyraża zgodny na wypełnienie oświadczenia o stanie majątkowym oraz na oględziny całego lokalu. W ocenie organu sytuacja wnioskodawczyni nie jest szczególna, a lokal, który otrzymała posiada łazienkę, wodę i kanalizację, co pozwala wnioskodawczyni na wykonanie prania we własnym zakresie. Dlatego też mając na uwadze, że celem pomocy społecznej nie jest całkowite utrzymanie wnioskodawczyni, lecz wspieranie w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy jej aktywnym współudziale odmowę przyznania pomocy finansowej na usługi pralnicze uznał za uzasadnioną. Na decyzję SKO w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła T. G. podnosząc naruszenie jej żywotnego interesu poprzez pominięcie jej codziennych niezbędnych potrzeb oraz jej dobra i zachowania higieny osobistej. Podnosi, że jest osobą niepełnosprawną, bezrobotną, zadłużoną z powodu notorycznych odmów organu i nieprzyznania je środków na niezbędne potrzeby. Zdaniem skarżącej takie stanowisko organu narusza zasady współżycia społecznego i dyskryminuje ją. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Z kolei w świetle z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym - jak wynika z treści art. 145 § 1 - Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 2013 poz. 182 ze zm.). Z materiału zgormadzonego w aktach przedmiotowej sprawy wynika, że skarżąca T. G. wnioskiem z dnia 3 lutego 2014 r. domagała się między innymi udzielenia jej pomocy finansowej na usługi pralnicze. Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Z kolei w myśl art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi albo zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. W niniejszej sprawie jest bezspornym, że skarżąca w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku posiadała dochód w wysokości [...] zł przekraczający kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 525,- zł. Oznacza to, że organy słusznie rozważyły zasadność ewentualnego przyznania zasiłku celowego w oparciu o art. 41 u.p.s. Ustawodawca w treści powołanego przepisu art. 41 u.p.s. używa sformułowania, iż omawiane świadczenie "może być przyznane". Oznacza, to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala mu jednak na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Uznanie zadministracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Należy jednak mieć na uwadze, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy. Pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1496/10. Analiza materiału dowodowego nie pozwala na uznanie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącej. Sytuacja bytowa skarżącej w dacie wydania zaskarżonej decyzji była trudna, ale nie zmieniała się od pewnego czasu. Nie wystąpiło żadne szczególne wydarzenie, które pogorszyłoby jej dotychczasową sytuację, wręcz odwrotnie otrzymała mieszkanie 2 pokojowe wyposażone w niezbędne media. Dlatego też Sąd podziela stanowisko oganu, że wykonanie prania nie wykracza poza możliwości skarżącej. Sąd zwraca uwagę, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dlatego w przypadku decyzji uznaniowej działanie organu oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesoem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2007 r., sygn. Akt I OSK 1464/06, LEX nr 299415). Zdaniem Sądu organ nie może koncentrować się na zaspokojeniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącą potrzeb z pokrzywdzeniem inn7ych osób także potrzebujących wsparcia finansowego. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast zapewnienie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Podkreślić należy, iż wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie organy administracji wykazały, że żądanie skarżącej dotyczące przyznania zasiłku celowego na usługi pralnicze w sytuacji przekroczenia w sposób znaczny określonego w ustawie kryterium dochodowego, które mogą zostać wykonane samodzienlnie przez skarżącą nie kwalifikują jej do przyznania pomocy w trybie art. 41 powyższej ustawy. Zasadnym wiec było zdaniem Sądu nieuwzględnienie wniosku skarżącej o przyznanie pomocy finansowej na usługi pralnicze. Zdaniem Sądu nie można także postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w podjętych przez nich rozstrzygnięciach. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.