I SA/Wa 247/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg B. C. i A. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...]grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego uchyla zaskarżoną decyzję. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu odwołań A. H. i B. C., decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r. nr [...], zawieszone na wniosek A. H. z [...] czerwca 2017 r. i B. C. z [...] maja 2017 r. postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2017 r. nr [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2016 r. odmówił A. H., B. C. i H. C. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...][...], ul. [...][...], powiat [...], dawne województwo [...]. Od powyższej decyzji A. H. i B. C. wniosły odwołania z [...] grudnia 2016 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z [...] maja 2017 r. wezwał A. H., B. C. i H. C. do przedłożenia dwóch operatów szacunkowych sporządzonych przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego określających wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz wartość nieruchomości nabytej od Skarbu Państwa w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty, w terminie 14 dni, od daty otrzymania przedmiotowego pisma, pod rygorem rozpatrzenia wniesionego odwołania na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Organ odwoławczy pouczył również stronę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie postępowania odwoławczego na podstawie art. 98 § 1 kpa. W odpowiedzi na powyższe pismem z [...] czerwca 2017 r. A. H. i pismem z [...] maja 2017 r. B. C. złożyły wnioski o zawieszenie postępowania odwoławczego, w celu sporządzenia operatów szacunkowych. Pismem z [...] czerwca 2017 r. organ odwoławczy, działając na podstawie art. 98 § 1 kpa wyznaczył H. C. 7-dniowy termin na ewentualne zgłoszenie sprzeciwu wobec wniosków A. H. i B. C. o zawieszenie postępowania odwoławczego. W wyznaczonym terminie ww. osoba nie zgłosiła sprzeciwu. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r., na podstawie art. 98 § 1 kpa, zawiesił na wniosek stron postępowanie odwoławcze od ww. decyzji Wojewody [...]. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2020 r. umorzył postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r. W uzasadnieniu wskazał, że [...] czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935). Zgodnie z art. 16 tej ustawy do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy kpa w brzmieniu dotychczasowym. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte i niezakończone ostateczną decyzją lub postanowieniem przed 1 czerwca 2017 r., a zatem przy jej rozpatrywaniu zastosowano przepisy kpa w brzmieniu dotychczasowym. Dalej organ podał, że według art. 98 § 1 kpa organ administracji publicznej może zawiesić postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi społecznemu. Zgodnie z art. 98 § 2 kpa, jeżeli w okresie trzech lat od daty zawieszenia postępowania żadna ze stron nie zwróci się o podjęcie postępowania, żądanie wszczęcia postępowania uważa się za wycofane. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 17 października 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 597/12, data początkowa, od której zaczyna biec termin 3 lat musi być datą jednakową dla wszystkich stron postępowania, dlatego moment początkowy biegu tego terminu wyznacza data wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania, a nie data doręczenia tego postanowienia stronie. Zdaniem Sądu brak szczegółowej regulacji w tym zakresie, świadczy o tym, że założeniem ustawodawcy było, aby termin 3 lat miał swoje źródło w jednym zdarzeniu. W przedmiotowej sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r., na podstawie art. 98 § 1 kpa, zawiesił na wniosek stron postępowanie odwoławcze od decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r. odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...][...], ul. [...][...], powiat [...], dawne województwo [...]. W ww. postanowieniu organ odwoławczy pouczył strony o treści art. 98 § 2 kpa. Z akt postępowania wynika, że B. C. odebrała postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2017 r., natomiast A. H. i H. C. ww. postanowienie zostało doręczone w trybie art. 44 § 4 kpa. Strony zostały zatem skutecznie pouczone o treści art. 98 § 2 kpa. Na ww. postanowienie przysługiwał stronom wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Strony nie skorzystały z ww. uprawnienia, tym samym zaakceptowały treść postanowienia. Strony nie skorzystały również z przysługującego im prawa i w ciągu 3 lat nie wniosły o podjęcie zawieszonego postępowania. W związku z powyższym ustawowy termin zakreślony na złożenie przez stronę wniosku o podjęcie przedmiotowego postępowania - uwzględniając także zawieszenie biegu terminów w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, wynikające z art. 15 zzr ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVlD-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, 567, 568, 695) w zw. z art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonnych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 i zgodnie z art. 68 ust. 2 ww. ustawy - upłynął. W związku z tym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zobowiązany był do umorzenia przedmiotowego postępowania (art. 98 § 2 kpa). Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 1180/11 w przypadku niezwrócenia się strony w okresie 3 lat od daty zawieszenia postępowania o podjęcie postępowania, a więc zaistnienia sytuacji, w której żądanie wszczęcia postępowania uważa się za niebyle (art. 98 § 2 kpa), należy umorzyć postępowanie w formie decyzji. Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2020 r. B. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca wniosła o wszczęcie postępowania i rozpatrzenie sprawy o przyznanie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez W. C. we [...][...] przy ul. [...][...]. Podała, że sprawa ciągnie się 34 lata (1986 r.). Wskazała, że nie jest prawnikiem i nie zna się na procedurach. Oświadczyła, że mimo wezwania stron o przedłożenie operatów szacunkowych nie udało się uzyskać oszacowania majątku, bo koszty przerosły strony. Poza tym skarżąca podała, że chorowała i miała operację serca. Skarga została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 247/21. Od decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2020 r. A. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca wniosła o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione przez W. C. i czas na wykonanie szacunku mienia. Podała, że postępowanie w tej sprawie toczy się 35 rok. Oświadczyła, że w trakcie przesłuchania przez urzędników Wojewody [...] zrozumiała, że kosztorysu dokona rzeczoznawca. Teraz wie, że może zwrócić się o wycenę do [...] Stowarzyszenia Rzeczoznawców Majątkowych w [...]. Zwróciła uwagę na panującą epidemię COVID-19. Podała, że kiedy tylko będzie możliwe wyślę wycenę. Przyznała, że pogubiła się w gąszczu przepisów, ale rzeczoznawca E.L. obiecała zapoznać się z dokumentacją sprawy. Skarga została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 247/21. W odpowiedzi na skargi Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o ich oddalenie i połączenie obu skarg do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo organ wskazał, że strony na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego były wzywane do przedłożenia operatu szacunkowego, jednakże strony nie uczyniły zadość temu wezwaniu. To zaś było podstawą odmownej decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r. Zatem strony miały świadomość, że to one mają przedłożyć operat szacunkowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 14 września 2021 r. sygn. akt I SA/Wa 248/21 postanowił połączyć sprawy o sygn. akt I SA/Wa 248/21 i I SA/Wa 247/21 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić pod sygn. akt I SA/Wa 247/21. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargi są uzasadnione. Uszło uwadze Ministra, że [...] grudnia 2020 r., na mocy art. 1 pkt 24 w zw. z art. 10 ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2255), został dodany art. 15zzzzzn2 do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.) – dalej zwanej "specustawą koronawirusową". Zgodnie z art. 15zzzzzn2 ust. 1 specustawy koronawirusowej w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Wedle ust. 2 tego przepisu w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Ustawa nowelizująca specustawę koronawirusową nie zawiera przepisów przejściowych zatem art. 15zzzzzn2 ma zastosowanie do wszystkich spraw administracyjnych toczących się w dniu jej wejścia w życie i dotyczy także terminów prawa materialnego uchybionych przez stronę przed jej wejściem w życie. Warunkiem zastosowania tej regulacji jest to, aby uchybienie przez stronę terminu wynikającego z przepisów prawa administracyjnego (a takim terminem jest termin wynikający z art. 98 § 2 kpa) nastąpiło w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 października 2021 r. sygn. akt I GSK 498/21). Zdaniem Sądu termin wynikający z art. 98 § 2 kpa ma charakter materialnoprawny i jest terminem prekluzyjnym (zawitym), o którym mowa w art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 specustawy koronawirusowej. Poza sporem jest to, że od 14 marca 2020 r. na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązywał stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 433 ze zm.), a od 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obowiązuje stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz.U. z 2020 r. poz. 491 ze zm.). Nie budzi wątpliwości Sądu to, że termin 3 lat, o którym mowa w art. 98 § 2 kpa, uwzględniając okres zawieszenia biegu terminów zawitych w okresie od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r. – włącznie z tym dniem (3 lata + 71 dni zawieszenia biegu terminu), upłynął w okresie trwającego stanu epidemii, tj. 20 października 2020 r. [art. 57 § 3a i 4 kpa w zw. z art. 15zzr ust. 1 pkt 5 specustawy koronawirusowej i art. 46 pkt 20, art. 68 ust. 2, art. 76 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875)], skoro postanowienie Ministra SWiA o zawieszeniu postępowania odwoławczego zostało wydane [...] sierpnia 2017 r. Zatem w realiach niniejszej sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, stwierdziwszy uchybienie przez strony postępowania na etapie postępowania odwoławczego terminu 3 lat, o którym mowa w art. 98 § 2 kpa, winien na podstawie art. 15zzzzzn2 ust. 2 specustawy koronawirusowej, zawiadomić strony o uchybieniu terminu z art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 specustawy koronawirusowej, a w zawiadomieniu winien wyznaczyć stronom termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania odwoławczego. Tymczasem organ odwoławczy powyższego obowiązku zaniechał, natomiast przedwcześnie zastosował art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 i art. 98 § 2 kpa i umorzył postępowanie odwoławcze przez co naruszył te przepisy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji winien skierować do stron postępowania zawiadomienie w którym: 1) stwierdzi uchybienie przez strony w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianego przepisami prawa administracyjnego terminu zawitego z art. 98 § 2 kpa, z niezachowaniem którego kpa (ustawa) wiąże ujemne skutki dla strony (art. 15zzzzzn2 ust. 1 pk 5 specustawy koronawirusowej), 2) wyznaczy stronom termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania (art. 15zzzzzn2 ust 2 specustawy koronawirusowej). W zależności od okoliczności sprawy organ odwoławczy wyda stosowny akt, który uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Jeżeli Minister przywróci stronom termin do złożenia wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania odwoławczego wówczas umożliwi stronom przed wydaniem decyzji złożenie: operatu szacunkowego, określającego wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP, operatu szacunkowego, określającego wartość prawa własności nieruchomości nabytej przez A. C. o pow. [...] ha, oznaczonej jako działka nr [...], zapisana w Kw nr [...]. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 specustawy koronawirusowej orzekł, jak w sentencji wyroku.