I SA/Wa 2495/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: WSA Tadeusz Nowak WSA Włodzimierz Kowalczyk Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi O. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2013r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] odmawiającą zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości . W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia [..] stycznia 1978r. nr [...] Naczelnik Dzielnicy [...] wywłaszczył nieruchomość o pow. [...] m kw., położoną w W., przy ul. [...] oraz ul. [...]. Własność nieruchomości odjęto O. K. Zastosowano ustawę z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Według decyzji o lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] czerwca 1974r. celem odjęcia własności była budowa osiedla mieszkaniowego "[...]". Wywłaszczeniem objęto całość gospodarstwa rolno-warzywnego (ogółem [..] m kw.) położonego przy ul. [...] (o pow. [...] m kw.) i przy ul. [...] ([...] m kw.). Jednak w granicach lokalizacji znajdowała się część o pow. [...] m kw. położona przy ul. [...] obejmująca siedlisko właścicielki, a pozostała część gospodarstwa przy ul. [...] licząca [...] m kw. oraz cała część przy ul. [...] o pow. [...] m kw. były poza lokalizacją i zostały dowłaszczone na żądanie właścicielki, zgodnie z art. 5 ust. 3 ww ustawy. Dnia 4 listopada 1999r. O. K. wystąpiła o zwrot całej wywłaszczonej nieruchomości. Przedmiotem sprawy jest część wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działka nr [...] o pow. [...] m kw. w obrębie [...]. Działka pochodzi z siedliska i była objęta lokalizacją. Umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1989r. Rep. [...] Skarb Państwa oddał H. i G. G. m.in. działkę nr [..] o pow. [...] m kw. położoną przy ul. [...] w użytkowanie wieczyste. W akcie notarialnym powołano ostateczną decyzję nr [...] z dnia [...] maja 1989r., mocą której oddano ww działkę w użytkowanie wieczyste na 40 lat z przeznaczeniem pod zabudowę rzemieślniczą. Wpisu użytkowania wieczystego dokonano, czego dowodzi odpis księgi wieczystej. Decyzją komunalizacyjną dnia [...] listopada 1996r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie własności działki nr [...] o pow. [...] m kw. w obrębie [...] przez Gminę W. Decyzją z dnia [...] sierpnia 1998r. Burmistrz Gminy W. orzekł o przekształceniu na rzecz H. i G. G. prawa użytkowania wieczystego w prawo własności działki nr [...] (dawnej [...]) o pow. [...] m kw. w obrębie [...], położonej w W., przy ul. [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 1998r. zmieniono ww decyzję korygując obręb na [...]. Następnie umową z dnia [...] marca 2010r. zawartą w formie aktu notarialnego Rep. [...] H. G. i S. G. sprzedali ww działkę S. i D. małż. S., A. i T. małż. S., K. i E. małż. S. na współwłasność po 1/3 części. Obecnie przedmiotowa działka stanowi współwłasność osób fizycznych E. S., A. S., T. S., S. S. i D.S. O. K. poinformowana o stanie prawnym przedmiotowej działki w piśmie z dnia 5 marca 2013r. podtrzymała wniosek o jej zwrot. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] Prezydent W. odmówił zwrotu przedmiotowej działki z uwagi na to, że w 1989r. oddano działkę w użytkowanie wieczyste z przeznaczeniem pod zabudowę rzemieślniczą, a zrealizowany wniosek o wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej był datowany na 8 grudnia 1989r. Prezydent W. wywiódł bezwzględną przyczynę odmowy zwrotu z art. 229 ugn, ponieważ użytkowanie wieczyste ustanowione na rzecz osób trzecich wpisano do księgi wieczystej na wniosek złożony przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a utrata przez podmiot publiczny dyspozycji działką na rzecz osób fizycznych wyklucza jej zwrot, zwłaszcza gdy wnioskowana działka była przedmiotem obrotu cywilnoprawnego między osobami trzecimi. Już utrata władania działką w sytuacji z art. 229 ugn wyklucza zwrot i badanie celu wywłaszczenia. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła O. K. podnosząc, że pawilonu rzemieślniczego nie należało zbudować, bo nie był objęty celem i lokalizacją osiedla, kwestionując również termin ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej. Rozpatrując sprawę Wojewoda [...] całkowicie podzielił rozstrzygnięcie i uzasadnienie decyzji organu I instancji, które wyczerpująco eksponuje bezwzględną przyczynę odmowy zwrotu z art. 229 ugn. Bezsporne zdaniem organu odwoławczego jest, że na działce nr [...] (obecnie nr [...]) ustanowiono użytkowanie wieczyste na podstawie decyzji z dnia [..] maja 1989r., uzupełnionej aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1989r. Wojewoda ustalił, że wniosek o wpisanie prawa użytkowania wieczystego złożono 8 grudnia 1989r., a wpis jak podniósł organ do księgi wieczystej rodzi skutki od chwili złożenia wniosku. Zgodnie bowiem z art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Wojewoda zaaprobował skutek stosowania bezwzględnej ustawowej przeszkody zwrotu z art. 229 ugn, wykluczający precyzowanie celu wywłaszczenia i dalsze badanie zbędności nieruchomości. Organ II instancji dodał, że obecny stan działki tj. przysługiwanie jej własności osobom trzecim również wyklucza jej zwrot, ponieważ roszczenie zwrotowe można kierować tylko do Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła O. K. zarzucając jej rażące naruszenie art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 i 77 k.p.a. poprzez wydanie decyzji bez niezbędnego wyjaśnienia stanu faktycznego dotyczącego powstania prawa użytkowania wieczystego, naruszenie art. 80 w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez uznanie, że analiza dokumentów złożonych do księgi wieczystej potwierdziła, iż prawa wynikające z aktu notarialnego zostały ujawnione w księdze wieczystej, naruszenie art. 75 par. 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez ograniczenie się tylko do rutynowego zebrania materiału dowodowego, naruszenie zasady praworządności wyrażonej w art. 6 kpa oraz w art. 7 Konstytucji RP. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. U podstaw podjętych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć organu I i II instancji legł art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. nr 261, poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej u.g.n. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego następca prawny może żądać zwrotu nieruchomości wywłaszczonej lub jej części, jeśli stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei jak wynika z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Jak wynika z akt sprawy nieruchomość położona w W. przy ul. [...] stanowiąca działkę o nr. ewidencyjnym [...] (dawny nr [...]) stanowiła własność O.K.. Została ona w dniu [...] stycznia 1978r. r. wywłaszczona na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na cele budowy osiedla mieszkaniowego "[...]". Stosownie do art. 229 u.g.n., w oparciu o który wydano zaskarżone rozstrzygnięcie, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy (1 stycznia1998r.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ratio legis uregulowania zawartego w cyt. przepisie polega na prawnej ochronie osób trzecich, które uzyskały prawa do nieruchomości spełniającej warunki do zwrotu w oparciu o art. 137 u.g.n., oraz na zapewnieniu bezpieczeństwa obrotu prawnego wynikającego z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych – wyrok WSA w Kielcach z dnia 10.09.2009 r. w sprawie II SA/Ke 435/09. A zatem, jeżeli przed wskazaną datą rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 u.g.n. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi choćby spełnione były – jak to podnoszone jest w skardze – przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 u.g.n. - wyrok NSA z dnia 30.01.2007r. w sprawie I OSK 386/06. Okolicznością nie budzącą wątpliwości w niniejszej sprawie jest spełnienie przesłanki określonej w art. 229 u.g.n. Jak wynika bowiem z akt sprawy, w wykonaniu decyzji nr [...] z dnia [...] maja 1989r. aktem notarialnym z dnia 8 grudnia 1989r. oddano przedmiotową nieruchomość w użytkowanie wieczyste H. i G. małż. G.. Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w KW nr [...] w dniu [...] grudnia 1989r., a więc przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, co wynika z odpisu tejże księgi wieczystej znajdującego się w aktach administracyjnych. Dodać należy, jak słusznie zauważył Wojewoda [...] zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. Przedstawiony stan prawny wywłaszczonej nieruchomości, z woli ustawodawcy – stosownie do art. 229 u.g.n., skutkuje bezskutecznością wniosku o jej zwrot. Odnosząc się do zarzutów skargi podnieść należy, iż stosownie do art. 7 k.p.a organy administracji publicznej mają obowiązek przestrzegania wyrażonej w tym przepisie zasady legalizmu i orzekają zgodnie z obowiązującym stanem prawnym. Jednocześnie nie budzi wątpliwości Sądu, iż na gruncie prowadzonego postępowania administracyjnego – zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej – zostały podjęte wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy – poprzez zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) przy jednoczesnym zachowaniu reguł oceny materiału dowodowego wskazanych w art. 80 k.p.a. W tym miejscu podkreślenia tylko jeszcze wymaga, że wyłączenie we wskazanym przepisie roszczenia o zwrot nieruchomości stanowi samodzielną, negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą badanie merytorycznych uwarunkowań i przesłanek określonych w art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami - wyroki NSA w Warszawie: z dnia 16.11.2000 r., sygn. akt I SA 1539/99 oraz z dnia 7.02.2006 r., sygn. akt I OSK 409/05. Rację należy przyznać także organom orzekającym, że fakt, iż przedmiotowa nieruchomość aktualnie nie pozostaje w zasobie nieruchomości Skarbu Państwa ani w zasobie jednostki samorządu terytorialnego, a stanowi własność osób fizycznych wyklucza jej zwrot. Tylko bowiem na tych dwóch podmiotach tj. Skarbie Państwa i jednostce samorządu terytorialnego spoczywa realizacja roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jednakże wyłącznie w sytuacji gdy dysponują one prawem do niej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.