I SA/Wa 250/09
WyrokWSA w Warszawie2009-05-08
Skład orzekający: Maria Tarnowska, Iwona Kosińska, Elżbieta Sobielarska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja administracyjna wydana wobec osób zmarłych przed jej wydaniem, a także brak dowodów doręczenia decyzji pozostałym stronom, stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organ nadzoru naruszył przepisy prawa procesowego, co miało wpływ na wynik sprawy. W szczególności, decyzja została skierowana do osób zmarłych przed jej wydaniem, a także brak było dowodów doręczenia jej pozostałym stronom postępowania. Te uchybienia stanowią podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego i uchylenia rozstrzygnięcia.Stan faktyczny
Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności decyzji z 1981 r. dotyczącej oddania gruntu w użytkowanie wieczyste. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy własną decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości i zmianę celu wywłaszczenia. Sąd administracyjny uchylił decyzję SKO, wskazując na istotne naruszenia proceduralne: brak dowodów doręczenia decyzji stronom oraz skierowanie decyzji do osób zmarłych przed jej wydaniem.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję, stwierdza, że nie podlega wykonaniu, i zasądza koszty nieopłaconej pomocy prawnej.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2009 r. sprawy ze skargi I. K., W. P. i J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat M. M. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w W., ulica [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] ([...]) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę [...] ([...]) złotych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku I. K., W. P. i J. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Zarządu Gospodarki Terenami w M. z dnia [...] września 1981 r. nr [...] dotyczącą odstąpienia w użytkowanie wieczyste na 99 lat na rzecz C. w M. działki o obecnym nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w M. przy ul.[...], o powierzchni [...] m2, KW nr [...].
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Kierownik Zarządu Gospodarki Terenami w M. , działając z upoważnienia Naczelnika Miasta M., decyzją z dnia [...] września 1981 r. nr [...] odstąpił w wieczyste użytkowanie na 99 lat na rzecz C. w M. teren stanowiący własność Skarbu Państwa, położony w M. przy ul. [...] o powierzchni [...] m2, oznaczony jako działka nr [...], posiadający urządzoną księgę wieczystą w Państwowym Biurze Notarialnym w M. KW [...]. Przedmiotowa nieruchomość została nabyta na rzecz Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10 poz. 64) od jej dotychczasowych właścicieli J. i Z. małżonków J. aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1979 r. Rep. nr [...] z przeznaczeniem pod budowę osiedla "[...]" w M.
W 2005 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa I. K., W. P. i J. J, jako następcy prawni byłych właścicieli, wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Zarządu Gospodarki Terenami w M. Po rozpatrzeniu wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] września 1981 r. stwierdzając brak przesłanek zawartych w art. 156 kpa.
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem wnioskodawcy złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podnieśli, że podstawowy zarzut dotyczący naruszenia przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości został objęty wyjaśnieniami a nie rozstrzygnięciem. W istocie Kolegium nie rozpatrzyło wniosku z dnia 15 lipca 2005 r., bowiem oceniło, zdaniem skarżących, kwestionowaną decyzję w świetle przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, uznając jej zgodność z tym aktem. Tymczasem naruszenie przepisów tej ustawy nie było podnoszone we wniosku. W tej sytuacji skarżący ponownie przedstawili okoliczności, które doprowadziły do wydania wadliwej ich zdaniem decyzji z 1981 r. Wnieśli, by organ nadzoru ocenił zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 1981 r. na tle wskazanych przez nich przepisów prawa, tj. "art. 7 Konstytucji RP z dnia 22 lipca 1952 r.", art. 2, 3 i 34 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, art. 21 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., art. 112 ust. 3 i art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W złożonym wniosku skarżący stanęli również na stanowisku, że kwestionowana decyzja z 1981 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, ponieważ akty notarialne zawarte w następstwie zaskarżonej decyzji będą mogły być uznane za nieważne tak samo, jak i decyzja, tylko że na drodze sądowej. Zdaniem skarżących na wniosek C. w sprawie budowy pawilonów nastąpiła zmiana celu wywłaszczenia z budowy Osiedla "[...]", na budowę pawilonów, przez co został złamany art. 34 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Od chwili przekazania gruntu C., grunt już nie był w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni. Wnioskodawcy ponowili swój wniosek dotyczący rażącego naruszenia prawa, jakie miało ich zdaniem miejsce przy wydawaniu decyzji z dnia [...] września 1981 r., bowiem Państwo nabyło prawo własności do gruntu w trybie ustawy z 12 marca 1958 r., a zmiana celu wywłaszczenia nie mogła nastąpić bez zgody wywłaszczonych byłych właścicieli.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. analizując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdziło, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ nadzoru wyjaśnił, że jeżeli organ badając sprawę w tzw. trybie nadzoru stwierdzi, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 156 kpa to ma obowiązek wszczęte postępowanie administracyjne zakończyć poprzez wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności badanej decyzji. Takie rozstrzygnięcie zawarło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w decyzji z dnia [...] lutego 2007 r., w której organ nadzoru przedstawił szczegółowy stan faktyczny dotyczący przedmiotowej nieruchomości, wraz z uwzględnieniem zmian prawnych, jakie miały miejsce w stosunku do niej na przestrzeni ponad 25 lat. Ponownie zatem rozpatrując przedmiotową sprawę Kolegium wyjaśniło, że kwestionowana decyzja Kierownika Zarządu Gospodarki Terenami w M. M. z dnia [...] września 1981 r. wydana została na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 3, poz. 19), uchwały Nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. z dnia [...] stycznia 1963 r. w sprawie ustalenia cennika opłat rocznych z tytułu korzystania z terenów państwowych, położonych w M., oddanych organizacjom społecznym w użytkowanie (Dz. Urz. WRN w W. Nr 4, poz. 15), ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych, art. 3 ust. 1, art. 11, art. 20 ust. 1 i 4, art. 21, art. 23 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, ze zm.). Równocześnie organ nadzoru przywołał treść przywołanych przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. i stanął na stanowisku, że z akt sprawy wynika, iż kwestionowane przekazanie spornej nieruchomości na rzecz C. w M. odbyło się zgodnie z obowiązującymi w dniu wydania kwestionowanej decyzji przepisami prawa. Organ nadzoru wyjaśnił także, że przedmiotowe postępowanie nadzorcze dotyczy oceny istnienia podstaw prawnych do wydania decyzji przekazującej grunt w użytkowanie wieczyste. A więc zakres dokonywanej oceny nie może wykraczać poza przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu podjęcia kwestionowanej decyzji. Zaznaczył, że przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami zaczęły obowiązywać od dnia 1 stycznia 1998 r., natomiast kwestionowana decyzja była wydana w dniu [...] września 1981 r. Przepisy tej ustawy nie mogą więc stanowić podstawy do oceny prawnej tej decyzji. Powołany przez wnioskodawców przepis art. 34 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie stanowił podstawy prawnej wydania decyzji z dnia[...] września 1981 r. Natomiast kwestia dotycząca wywłaszczenia i istnienia bądź nieistnienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie może być przedmiotem rozważań Kolegium, bowiem pozostaje ona poza jego właściwością rzeczową i nie dotyczy przedmiotowego postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2007 r.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2007 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (uzupełnioną pismem z dnia 10 marca 2009 r.) złożyli I. K., W. P. i J. J. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał w całości zarzuty zawarte w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uznali, że Kolegium badając prawidłowość kwestionowanej decyzji oceniało tę decyzję w świetle przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, a nie zgodnie z naruszonymi ich zdaniem przepisami: Konstytucją RP, przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Skarżący podkreślili, że nieruchomość wywłaszczona w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości na rzecz Spółdzielni [...] w M. z przeznaczeniem pod budowę osiedla [...] nie mogła być w zgodzie z prawem przekazana na rzecz C. w M. z przeznaczeniem pod budowę pawilonów handlowo-rzemieślniczych. Ich zdaniem przekazanie przedmiotowej nieruchomości C. stało w rażącej sprzeczności z art. 2 ust. 2, art. 3 i art. 34 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. C. nie był podmiotem, który mógł się ubiegać o wywłaszczenie, nie był także podmiotem, dla którego mogły być przeznaczone nieruchomości wywłaszczone na wniosek organu administracji państwowej (postanowienie SN z dnia 26 czerwca 1992 r. sygn. akt III PO 6/92). Ponadto, zdaniem skarżących, w chwili, gdy przedmiotową nieruchomość odebrano Spółdzielni [...] i zmieniono plan zagospodarowania tej nieruchomości, stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia i zgodnie z art. 34 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości podlegała zwrotowi na rzecz wywłaszczonych właścicieli. W tej sytuacji skarżący uznali swoją skargę za uzasadnioną i wnieśli o uchylenie obu zapadłych w sprawie decyzji organu nadzoru.
W obszernej odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i z urzędu obowiązany jest uwzględnić wszelkie naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogą mieć wpływ na wynik sprawy.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, choć z innych względów niż w niej podniesiono.
Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na fakt, że w aktach sprawy nadesłanych przez organ nadzoru brak jest (poza zwrotnymi potwierdzeniami odbioru zaskarżonej decyzji podpisanymi przez I. K., W. P. i J. J., czyli skarżących) któregokolwiek z pozostałych czternastu zwrotnych poświadczeń odbioru zaskarżonej decyzji, która miały być doręczona stronom postępowania administracyjnego zgodnie z rozdzielnikiem zawartym na stronie 7 i 8 decyzji. Brak jest zatem dowodu, że poza skarżącymi pozostałe strony postępowania administracyjnego otrzymały zaskarżoną decyzję. Zgodnie z treścią art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, a zatem podstawą orzekania Sądu jest materiał zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami obydwu instancji, przy czym przez akta sprawy administracyjnej należy rozumieć pełną dokumentację stanowiącą dowód przeprowadzonych przez organy administracyjne i strony czynności prawnomaterialnych i procesowych, pozwalającą na kontrolę prawidłowości ustaleń poczynionych w sprawie przez organy prowadzące postępowanie administracyjne, jak również ocenę zarzutów zawartych w skardze i w rezultacie kontrolę zgodności z prawem podjętego rozstrzygnięcia. Mimo tego, w oparciu o treść art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, Sąd pismem z dnia 15 kwietnia 2009 r. (k-403 akt sądowych) wezwał organ nadzoru do nadesłania brakujących dowodów doręczenia zaskarżonej decyzji stronom postępowania administracyjnego. Jednakże pismem z dnia 20 kwietnia 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. poinformowało, że przekazało do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie całość posiadanych akt sprawy zgodnie z zawartym w nich wykazem, zaś wśród przekazanych dokumentów znajdowały się "wszystkie posiadane przez kolegium zwrotne potwierdzenia odbioru zaskarżonej decyzji" (k-411 akt sądowych). W tej sytuacji Sąd stwierdził, że w wykazie przekazanych akt administracyjnych nie ma odrębnie wymienionych poszukiwanych zwrotnych poświadczeń odbiory zaskarżonej decyzji, a także nie ma ich w nadesłanych przez organ aktach administracyjnych sprawy. Zgodnie natomiast z treścią art. 39 kpa organ administracji publicznej doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Z treści tego przepisu wynika zasada oficjalności doręczeń. Pocztowy dowód doręczenia przesyłki jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 kpa, co oznacza, że stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Strony i inni uczestnicy postępowania ani nie muszą składać osobnych wniosków lub żądań co do doręczania im pism, ani nie muszą dowiadywać się w siedzibie organu, czy jest jakieś pismo do odebrania w ich sprawie (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, s. 289). Naruszenie zasady oficjalności doręczeń wywołuje istotne skutki prawne. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 października 1994 r. (sygn. akt III ARN 54/94, pub. OSNIAPiUS 1994, nr 12, poz. 187) stwierdził, że "nieprawidłowe, czyli niezgodne z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego doręczenie pisma (które jest istotną czynnością postępowania) należy uznać za naruszenie zasady oficjalności doręczeń pism (...) mogące spowodować pozbawienie strony możliwości obrony swych praw. Czynność doręczenia niezgodna z przepisami k.p.a. jest bezskuteczna, co prowadzi do obowiązku ponownego jej dokonania zgodnie z obowiązującymi przepisami." Doręczenie jest czynnością procesową organu administracji publicznej, z którą przepisy kodeksu wiążą skutki prawne, na przykład od daty doręczenia rozpoczynają bieg niektóre terminy do dokonania czynności proceduralnych, a w szczególności związanie organu decyzją administracyjną jest skuteczne od chwili jej doręczenia. Przede wszystkim zaś decyzja administracyjna wywiera skutki prawne dopiero od daty jej doręczenia lub ogłoszenia. Instytucja doręczeń urzeczywistnia zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, bowiem umożliwia stronie zapoznanie się z czynnościami organu i innych uczestników postępowania (np. decyzje, postanowienia) albo uczestniczenie w tych czynnościach (wezwania, zawiadomienia). Dochowanie wszelkich przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a zwłaszcza tych, które chronią interes strony jest obowiązkiem organu administracji prowadzącego postępowanie. Wobec braku zwrotnych poświadczeń odbioru zaskarżonej decyzji w aktach administracyjnych sprawy i niemożliwości usunięcia tego braku przez organ nadzoru, Sąd orzekający stanął na stanowisku, że w tej sytuacji doszło do naruszenia przez organ nadzoru przepisów prawa procesowego (art. 6-10, 39 kpa) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Ponadto Sąd uznał, że zaskarżona decyzja musi zostać uchylona, ponieważ obarczona jest również wadą, którą na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, czyli z uwagi na naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Takie naruszenie prawa powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (tak samo Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09 i wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 532/07).
Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 kpa organ doręcza stronom na piśmie zapadłą w sprawie decyzję administracyjną. Przepis art. 109 § 1 kpa daje organowi prawo doręczenia decyzji administracyjnej na piśmie jedynie stronom postępowania zakończonego tą decyzją. Z doręczeniem decyzji administracyjnej wiążą się bowiem przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania administracyjnego ma szczególne znaczenie, ponieważ naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu stanowi przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa, która uzasadnia uchylenie przez sąd administracyjny rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd orzekający stwierdził, że zaskarżona decyzja została skierowana do między innymi do J. W. H. L. oraz S. L. Okoliczność ta ma bardzo istotne znaczenie, gdyż zgodnie z treścią art. 28 kpa przymiot strony (również postępowania nadzorczego) mają jedynie te osoby, których interesu prawnego lub obowiązku dotyczy prowadzone postępowanie administracyjne albo które żądają czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Konsekwencje zaś skierowania decyzji do osoby nie będącą strona postępowania mają bardzo radykalny skutek prawny, ponieważ stanowią przesłankę do stwierdzenia nieważność wydanej decyzji administracyjnej. Tymczasem w toku postępowania sądowego nadesłane zostały przez odpowiednie urzędy stanu cywilnego odpisy skrócone aktów zgonów, z których wynika, że: zarówno J. W., jak i H. L., a także S. L. zmarli jeszcze przed wydaniem przez organ nadzoru zaskarżonej decyzji (k-147, 376, 372 akt sądowych). Okoliczność śmierci wskazanych osób nie była prawdopodobnie znana organowi nadzoru w dniu wydawania zaskarżonych decyzji. Nie zmienia to jednak faktu, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu skierowane zostało do osób już nieżyjących. Koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy oceniać według przepisów prawa cywilnego. Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Jeżeli zaś w trakcie postępowania administracyjnego strona utraciła zdolność prawną (np. na skutek jej śmierci), to organy administracji publicznej zobowiązane są podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie, jako następców prawnych zmarłej strony. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, uczestnikami postępowania i adresatami zaskarżonej decyzji winni być następcy prawni zmarłych osób. Oznacza to, że organ nadzoru nieprawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie, przez co naruszył przepisy art. 7, 8, 28 i 109 kpa, które to naruszenie prawa daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 kpa).
Stwierdzenie takich wad formalnych nadzorczego postępowania administracyjnego zwalnia obecnie Sąd od merytorycznej oceny prawidłowości zapadłych w sprawie orzeczeń administracyjnych.
Rozpatrując ponownie sprawę organ nadzoru przede wszystkim prawidłowo ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Weźmie także pod uwagę fakt, że w trakcie postępowania sądowego zmarł również W. D. (k-135 akt sądowych), natomiast przesyłki sądowe skierowane do dotychczasowych uczestników postępowania: M. S. i R. S. powróciły z adnotacją doręczyciela "adresat wyprowadził się", a także fakt, że w aktach sprawy znajduje się akt notarialny sprzedaży z dnia [...] kwietnia 2007 r. (k-314 akt sądowych), z treści którego wynika, że obecnie działka nr [...] jest w użytkowaniu wieczystym M. M.
Dopiero po prawidłowym ustaleniu obecnego kręgu stron postępowania organ nadzoru przejdzie do ponownej analizy złożonego przez skarżących wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Czyniąc to organ nadzoru weźmie również pod uwagę dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych (przede wszystkim wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 1999 r., sygn. akt I SA 234/99) dotyczące ustalenia w postępowaniu nadzorczym kręgu stron postępowania nadzorczego. Dokonana analiza powinna pozwolić na prawidłową ocenę wniosku skarżących. Biorąc pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, a także wymogi określone w art. 107 § 3 kpa organ nadzoru przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które winno odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c, art. 152 oraz art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło