I SA/Wa 254/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Maria Tarnowska (spr.) WSA Bogdan Wolski Protokolant referent Agnieszka Bieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. I. Stan faktyczny 1. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...] odmawiającej potwierdzenia M. S., A. S., J. W. i S. U. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. U. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 2. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa podał, że Wojewoda [...] odmawiając stronom potwierdzenia prawa do rekompensaty, stwierdził, iż Z. U. nie zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż powiat C. na terenie którego znajdowała się nieruchomość, nie wchodził w skład II Rzeczypospolitej, a zatem Z. U. nie spełniła wymogu zamieszkiwania w dacie 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy. Strona w odwołaniu podniosła, iż wnioski stron nie powinny być rozpatrywane na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. lecz na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów, gdyż wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożony był w 1990 r. przez Z. U., a następnie ponownie złożony przez strony w 2004 r. M. S. wskazała również, iż strony postępowania nie mogą przedstawić dokumentów na potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego w 1939 r. przez właścicielkę nieruchomości pozostawionych. 3. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska strony, iż wnioski powinny być rozpatrywane na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów prawnych, ponieważ organy administracji publicznej orzekają na podstawie stanu prawnego istniejącego w dacie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, chyba że co innego wynika z wyraźnego przepisu prawa. W dacie wydania decyzji przez organ wojewódzki obowiązywała ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., której art. 27 stanowi, iż postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów, co nakazuje organowi stosowanie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. 4. W uzasadnieniu decyzji Minister Skarbu Państwa stwierdził, że na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje za nieruchomości pozostawione na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a ponadto właściciel powinien być obywatelem polskim i zamieszkiwać w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Powiat C., na terenie którego znajdowała się nieruchomość, w latach 1918-1940 leżał na terenie Rumunii, a nie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, układy republikańskie nie stanowią per se samodzielnej podstawy prawnej rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tak więc odesłanie w przepisie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do umów międzynarodowych oznacza tylko implementację w prawie krajowym postanowień tych układów, nie stwarza jednak samego prawa podmiotowego do rekompensaty, ponieważ normy zawarte w układach republikańskich nie są samowykonalne. Skoro, zdaniem organu, ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. stanowi o "realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej", czyli w granicach na dzień 1 września 1939 r., to uprawnienia wynikające z tej ustawy dotyczą tylko osób, które zamieszkiwały, posiadały i pozostawiły mienie nieruchome na obszarze, który przed rozpoczęciem w 1939 r. II wojny światowej należał do Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że z dokumentów wynika, iż pozostawiona nieruchomość położona była w powiecie C. na terenie Rumunii, czyli poza ówczesnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast Państwo Polskie w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. jak i we wszystkich wcześniejszych aktach prawnych zobowiązywało się tylko do rekompensaty za pozostawione mienie na terenach, które nie weszły w skład obecnego obszaru Państwa, ale które należały do dnia 1 września 1939 r. do Polski. Wynikało to zarówno z art. 9 dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 71, poz. 389), z art. 14 ust. 113 dekretu z dnia 10 grudnia 1952 r. o odstępowaniu przez Państwo nieruchomego mienia nierolniczego na cele mieszkaniowe oraz na cele budownictwa indywidualnych domów jednorodzinnych (Dz. U. Nr 49, poz. 326), z art 17 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (t.j. Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159) oraz z art. 88 (81) ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniunieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99 ze zm.). We wszystkich wyżej wymienionych przepisach mówiło się o zaliczaniu wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących obecnie w skład obszaru Państwa Polskiego. Minister Skarbu Państwa podniósł, że pogląd, iż prawo do rekompensaty nie przysługuje za nieruchomości pozostawione na terenie Rumuni został również wyrażony w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2007 r. I SA/Wa 310/07 oraz z dnia 17 stycznia 2008 r. I SA/Wa 1605/07. Zdaniem organu drugiej instancji Wojewoda [...] nie przeprowadził właściwie postępowania w celu potwierdzenia miejsca zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. oraz ustalenia obywatelstwa właścicielki nieruchomości Z. U., gdyż w aktach sprawy brak jest dokumentów na tę okoliczność. Jednakże biorąc pod uwagę, iż warunkiem koniecznym do potwierdzenia prawa do rekompensaty jest znajdowanie się nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż Państwo Polskie zobowiązało się do rekompensaty jedynie za nieruchomości, które były położone na terytorium Państwa, należy stwierdzić, iż Wojewoda [...] zasadnie odmówił stronie prawa do rekompensaty. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. S. Skarżąca podniosła, że wraz z rodzeństwem zostali skrzywdzeni decyzją Ministra Skarbu Państwa usprawiedliwiającą wieloletnie, bowiem od czasu zakończenia II wojny światowej, niezrealizowanie ze strony urzędów swoich obietnic otrzymania przez ich matkę Z. U. rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami R.P., chociaż prawo to było ciągle uznawane. Zarzuciła, że ustawa z 2005 r. jest niezgodna z polską Konstyucją, ponieważ nie traktuje jednakowo polskich obywateli, dzieląc ich na spełniających i nie spełniających warunki, nie występujące w przepisach poprzednich dziesięcioleci. 2. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przez prawo należy rozumieć prawo materialne oraz przepisy postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. 2. Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. odmawiającą potwierdzenia M. S., A. S., J. W. i S. U. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. U. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...]. 3. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak i poprzedzająca decyzja nie naruszają prawa. 4. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), zgodnie z którym prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. 5. Jak wynika z akt sprawy, właścicielka pozostawionej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości – Z. U. pozostawiła w mieście K., rolę siewną o pow. 0.88 ha i nie zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ C. (miasto i powiat) w okresie od 1918 r. do 1940 r. należały do Rumunii. Z. U. była ewakuowana na terytorium obecnej Polski jako obywatelka polska zamieszkała w powiecie C., który w momencie obowiązywania tzw. "układów republikańskich" należał już do Ukraińskiej SRR. Ponieważ przed wybuchem II wojny światowej C. nie wchodziły w skład Rzeczypospolitej Polskiej, Z. U. nie spełniła wymogu zamieszkiwania w dacie 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 6. Obecnie zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub opuszczenia tego terytorium w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., a dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich", zostały określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (...). W szczególności w art. 1 i art. 2 ustawy określono zasady i warunki realizacji prawa do rekompensaty, a w art. 27 ustawy stwierdzono, iż postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Z przepisów tych wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie właścicielowi (jego spadkobiercom, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy) nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ale pod warunkiem, że spełnione są wszystkie ustawowe warunki, w tym także wymóg zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego prawo do rekompensaty nie przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli właściciel nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nieruchomość nie znajdowała się na tym terytorium, nawet jeżeli spełniony został warunek posiadania w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwa polskiego, a następnie właściciel nieruchomości opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy. 7. Wobec powyższego stwierdzić należy, że nie budzi wątpliwości, iż Z. U. pozostawiła nieruchomość poza byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - miejscowość C., w której zamieszkiwała poprzedniczka prawna skarżącej, nie znajdowała się w dniu 1 września 1939 r. w granicach Rzeczypospolitej Polskiej. W tym stanie sprawy organy obu instancji zasadnie uznały, iż obowiązujące przepisy wymagają spełnienia warunku zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. na terenach wchodzących w skład byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 2 pkt 1 ustawy), a w konsekwencji prawidłowo odmówiły wnioskodawczyni potwierdzenia prawa do rekompensaty. 8. Odnosząc się do stanowiska skarżącej ponownie wskazać należy, iż potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje w aktualnym stanie prawnym wyłącznie na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. 9. Sąd nie doszukał się takich naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. 10. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.