I SA/Wa 2558/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Łukasz Trochym, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 25 lipca 2023 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] Wójt Gminy [...], odmówił przyznania H. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką Z. B., ur. [...]. Argumentując swoje rozstrzygnięcie, przytaczając przepis art. 17 ust. 1, 1a, 1b oraz art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ogólnikowo podano, że odmowa świadczenia pielęgnacyjnego jest uzasadniona. Odwołanie od powyższej decyzji złożył H. B.. Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie na wniosek H. B., który podaniem złożonym w organie pierwszej instancji w dniu [...] kwietnia 2023 r. wystąpił o ustalenie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. B.. Z akt sprawy, w szczególności z dokumentów i oświadczeń załączonych do wniosku wynika, że Z. B. jest wdową, mocą orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w [...] z dnia [...].11.2022 r. nr akt [...] została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Do wniosku H. B. załączył oświadczenie, że decyzją z dnia [...].11.2022r. nr [...] został mu przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę w wysokości 620 zł miesięcznie. W przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Mocą decyzji z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił H. B. świadczenia pielęgnacyjnego. Na skutek złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...].06.2023 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy z osobą wymagającą opieki, z wnioskodawcą oraz pozostałymi dziećmi Z. B.. W dniu [...].06.2023 r. pracownik socjalny odwiedził środowisko Z. B., przeprowadził wywiad środowiskowy z odwołującym w obecności Z. B., z którego wynika, że odwołujący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką i ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nadto ustalono, że H. B. jest kawalerem, zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe z mamą. Nie pracuje zawodowo od 2021 roku, opiekuje się matką. Wcześniej, do czerwca 2005 r. pracował we własnym gospodarstwie rolnym, które z uwagi na okoliczności życiowe sprzedał siostrze. Później, do momentu choroby matki, pracował dorywczo. W trakcie wywiadu ustalono zakres wykonywanych czynności przy matce: poranna i wieczorna toaleta, przygotowanie i podanie posiłków, sprzątanie, zapewnianie wizyt lekarskich. Podano, że odwołujący w ciągu dnia i w nocy zaprowadza matkę do łazienki w celu załatwienia potrzeb fizjologicznych. Matka odwołującego wymaga całodobowej opieki, z uwagi na chorobę alzheimera ucieka z domu. Odnosząc się do sytuacji życiowej Z. B. pracownik socjalny ustalił, że osoba wymagająca opieki ma lat 75, zamieszkuje wspólnie z synem H. B. w domu jednorodzinnym, ma zapewnione dożywocie. Choruje na [...]. Jest wdową, ma sześcioro dzieci: odwołujący - zamieszkuje wspólnie z matką, jest w stanie sprawować nad nią opiekę, J. G. - mieszka w [...], M. B. - mieszka w [...], D. T., mieszka w [...], K. G., mieszka w [...], K. S., mieszka w [...], gmina [...]. Nadto z akt sprawy wynika, że organ I instancji przeprowadził rodzinne wywiady środowiskowe z pozostałymi dziećmi osoby wymagającej opieki, tj. Z. B.. Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określają przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Według art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast w art. 17 ust. 5 ustawodawca wymienił przesłanki negatywne otrzymania tego świadczenia, zachodzące zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z kolei w myśl art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z treści cytowanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - syn Z. B., na którym - w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Okolicznością niesporną w sprawie jest także to, że matka odwołującego legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Na podstawie orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w [...] z dnia [...].11.2022 r. nr akt [...] została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, zaś zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. e ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, iż niepełnosprawność matki odwołującego nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niemniej jednak, wbrew stanowisku organu I instancji, stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, tj. 23 października 2014 r., nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Chybione jest również stanowisko organu, że w sprawie nie można ustalić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy. Decyzją z dnia [...].11.2022 r. H. B. ma bowiem ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad Z. B.. Bezspornym w sprawie jest, że H. B. zrzekł się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2023 r. jednoznacznie oświadczył, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na matkę Z. B. zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Ponadto skład orzekający stoi na stanowisku, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez osobę korzystającą ze specjalnego zasiłku opiekuńczego/zasiłku dla opiekuna oznacza dokonanie tym wnioskiem wyboru świadczenia korzystniejszego. W ocenie Kolegium pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b ustawy - zaskarżona decyzja ostatecznie odpowiada prawu, albowiem w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co wyklucza przyznanie odwołującemu świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób niepodejmujących lub rezygnujących z pracy zawodowej, którzy przejmują na siebie realizację zadań państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w przywołanym powyżej przepisie art. 17 ust. 1 ustawy. Ustawodawca wyraźnie wskazał na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z materiału dowodowego sprawy, H. B. ma [...] lat, a więc jest w wieku produkcyjnym. Nie pracuje zaś zawodowo od 2021 r. bowiem sprawuje osobistą opiekę nad matką, która orzeczeniem z dnia [...].11.2022 r. uzyskała trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wcześniej, do czerwca 2005 r. pracował we własnym gospodarstwie rolnym, które z uwagi na okoliczności życiowe sprzedał siostrze. Później pracował dorywczo. W świetle tych okoliczności trudno jest przyjąć, że odwołujący aktualnie podjąłby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia matce właściwej opieki, co stanowiłoby pozytywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium z materiału dowodowego niniejszej sprawy nie wynika również, aby sprawowana przez odwołującego opieka nad matką spełniała przesłanki, o której mowa w wyżej powołanym przepisie art. 17 ust. 1 ustawy. Wprawdzie matka odwołującego posiada znaczny stopień niepełnosprawności i jest niesamodzielna w pewnych sferach życia, a odwołujący wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza swoją opieką, jednak świadczona przez niego opieka matce nie ma charakteru ciągłego, sprawowana jest o określonych porach. Odwołujący się wskazuje, że pomaga matce przy toalecie porannej i wieczornej, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, umawia wizyty lekarskie. Zdaniem Kolegium przedstawiony wykaz czynności opiekuńczych odnosi się do szeroko rozumianych tzw. czynności dnia codziennego. Takie obowiązki opiekuńcze, nie mogą być postrzegane i uznawane za czynności wymagające stałej, całodobowej dyspozycyjności odwołującego, warunkującej przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego. Wymienione wyżej czynności niewątpliwie mogą być wykonywane przez osobę pracującą zawodowo. Z akt sprawy nie wynika, że osoba wymagająca opieki jest osobą leżącą, wymagającą specjalnej diety żywieniowej, pampersowaną, czy wymagającą ciągłego pilnowania. Nie można pominąć w niniejszej sprawie również faktu, że osoba wymagająca opieki prócz odwołującego ma jeszcze syna M. B. i cztery córki: J. G., D. T., K. G. i K. S.. Ze wszystkimi dziećmi ma pozytywne relacje. Wbrew twierdzeniom odwołującego się, w sytuacji gdy odwołujący posiada rodzeństwo obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba. W świetle powyższych okoliczności Kolegium stwierdziło, że odwołujący nie spełnił przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Kolegium podkreśliło, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest związane z pobieraniem innego świadczenia w niższej wysokości, ale z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej i całodobowej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przesłanka ta musi mieć ścisły związek z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny wymagającym opieki w taki sposób, że opieka ta uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawną matką odwołującego. Brak zatrudnienia i rezygnacja z pracy przez odwołującego spowodowane są innymi przyczynami niż tylko konieczność sprawowania stałej opieki nad matką. Zakres sprawowanej opieki nie wyklucza bowiem pozostawania opiekuna osoby niepełnosprawnej w zatrudnieniu. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł H. B. zarzucając jej: 1. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy: art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zebranych dowodów i błędne ustalenie faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, ciągłości i stałości opieki skarżącego nad matką, konieczności świadczenia przez skarżącego stale opieki nad matką, 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że skarżący nie podejmuje zatrudnia rzekomo z innych przyczyn, które nie zostały przez organ określone, a nie z uwagi na fakt, że jego matka wymaga stałej i ciągłej opieki, podczas gdy skarżący aktualnie nie podejmuje zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność opieki nad matką, która jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, 3. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że w stanie faktycznym nie zaistniała przesłanka związana z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego na skutek konieczności zajmowania się matką, podczas gdy skarżącemu został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy wskazany w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w identyczny sposób określa przesłankę związaną z rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia - co prowadzi do konkluzji, że skarżący jednocześnie nie podejmuje zatrudnienia w związku ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym, ale już co do świadczenia pielęgnacyjnego takiego związku przyczynowego nie ma - jest to sprzeczne z zasadami logicznego myślenia, 4. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię: art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i uznanie, że matka skarżącego nie jest osobą spełniającą przesłanki wskazane w tymże artykule podczas gdy matka skarżącego uznana została przez lekarza rzeczoznawcy KRUS za osobę niezdolną do samodzielne egzystencji - tym samym matka skarżącego legitymuje się znacznym stopnie niepełnosprawności, oraz uznanie, że skarżący nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, podczas gdy opieka nad matką jest jedyną przyczyną, z uwagi, na którą skarżący nie podejmuje aktualnie zatrudnienia. 5. naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj.: a. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na: i. pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, tj. pozbawienie skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sposób nieodpowiadający prawu, w sytuacji, gdy w stanie faktycznym, z zebranego materiału dowodowego wynika, że wypełnione zostały wszelkie przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia, ii. przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącego opieki nad osobą trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, Z. B. - matką skarżącego nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że skarżący posiada 5 rodzeństwa, które może też się opiekować matką, oraz że niepełnosprawność Z. B. nie wymaga od skarżącego rezygnacji z zatrudnienia lub nie podejmowania zatrudnienia, podczas gdy stan zdrowotny Z. B. uniemożliwia pozostawianie jej bez opieki skarżącego - choroba [...] powoduje u niej problemy z pamięcią i stan, w którym nie wie gdzie się znajduje, b. naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na: i. uznaniu, że niepełnosprawność matki skarżącego nie jest tego rodzaju, że wymaga opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia przez skarżącego, podczas gdy matka skarżącego uznana została przez lekarza rzeczoznawcy KRUS za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji - tym samym matka skarżącego legitymuje się znacznym stopnie niepełnosprawności, a więc oczywistym i wynikającym z zebranego materiału dowodowego jest to, że opieka musi być świadczona stale i ciągle przez skarżącego, inaczej groziłoby to niebezpieczeństwem np. zgubienia się przez matkę skarżącego, ii. uznaniu, że skarżący nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką, podczas gdy opieka nad matką jest jedyną przyczyną, z uwagi, na którą skarżący nie podejmuje aktualnie zatrudnienia, c. naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz ustalenia, że zakres sprawowanej opieki nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 4 maja 2024 r. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów z opinii sądowej psychologiczno-psychiatrycznej i szpitalnej karty informacyjnej na okoliczność stanu zdrowia Z. B.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną. W niniejszej sprawie niesporne były następujące okoliczności: posiadanie przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, stan zdrowia matki skarżącego, zakres czynności opiekuńczych, które skarżący wykonuje w ramach opieki nad matką. Okolicznością sporną było istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z pracy zarobkowej/niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad matką. Zdaniem Kolegium czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącego nie wykluczają podjęcia przez niego zatrudnienia, co oznacza, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy a opieką nad matką. Zdaniem Sądu ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji zostały oparte na wybiórczo potraktowanym materiale dowodowym sprawy. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić jednakże należy, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem małżonka – lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Na wstępie należy wskazać, że zasadnie przyjęło Kolegium, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) niedopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Jednakże, zdaniem Sądu w niniejszej sprawie zakres czynności opiekuńczych skarżącego nad matką wyklucza podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Z opinii sądowej psychologiczno-psychiatrycznej załączonej do pisma skarżącego z dnia 4 maja 2024 r. wynika, że u matki skarżącego rozpoznano [...] i jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji, a także w każdym zakresie wymaga opieki osób drugich. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia. Istotne jest zatem to, czy na dzień złożenia wniosku (por. art. 24 ust. 2 ustawy), a najpóźniej na dzień przyznania świadczenia decyzją administracyjną, spełnione były przesłanki przyznania świadczenia. Zdaniem Sądu przyjęte w zaskarżonej decyzji stanowisko, że pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego pracy zarobkowej a opieką nad matką brak jest związku przyczynowo-skutkowego zostało oparte na wybiórczo potraktowanym materiale dowodowym sprawy. Organ II instancji całkowicie pominął wyjaśnienia skarżącego, w których wskazał on, że stan zdrowia matki ulega systematycznemu pogorszeniu i wymaga stałej obecności skarżącego i pomocy we wszystkich czynnościach. Zdaniem Sądu, z okoliczności przedstawionych przez skarżącego wynika, że zakres opieki nad matką jest na tyle absorbujący, że wyklucza podjęcie przez skarżącego zatrudnienia, ponieważ jego podjęcie wiązałoby się ze szkodą dla opieki nad matką, zaspokajaniem jej potrzeb, a nawet zapewnieniem jej bezpieczeństwa. Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ II instancji dotycząca sprawowanej przez skarżącego opieki i braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest nieprawidłowa. Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącego z uwagi na niepełnosprawność matki potwierdzoną stosownym orzeczeniem, w którym wskazano na jej znaczny stopnień, a okoliczność ta została uznana za niepodważalną. Ocena stanu zdrowia i sprawności matki skarżącego nastąpiła przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, co nie wyklucza ziszczenia się przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w dacie złożenia wniosku przez skarżącego. Stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności oznacza: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 573), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu; 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. zob. wyroki NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, w świetle okoliczności niniejszej sprawy nie sposób jednoznacznie stwierdzić, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia, jak i niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką. Wskazać przy tym należy, że organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z pracą zarobkową. Już tylko fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości matki skarżącego do samodzielnej egzystencji, spowodowany obciążającym ją poważnym schorzeniem, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącego, których niezbędności nie zdołały poważyć organy. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne. Zauważyć także należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Okoliczności powyższe muszą niewątpliwie być uwzględniane również w sytuacji przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21 czerwca 2022 r., II SA/Po 20/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy przy tym uwzględnić, że czynności opiekuńcze świadczone osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze znacznie ograniczonymi możliwościami samodzielnej egzystencji, wymagają większej niż przeciętnie intensyfikacji i systematyczności, gdyż ich podmiotem jest osoba niepełnosprawna, cierpiąca na przewlekłe, pogłębiające się schorzenia i wymagająca specjalistycznego leczenia. Nie można bagatelizować również faktu, że oprócz czynności stricte pielęgnacyjnych skarżący pozostaje w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy i opieki, w tym wsparcia emocjonalnego. Ponadto, nie można wykluczyć z czynności opiekuńczych, wyręczania osoby bliskiej od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, co stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 504/21, LEX nr 3209641, WSA w Rzeszowie z 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Rz 1781/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy zobligowane były wyłącznie do zbadania okoliczności odnoszących się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżący. Sąd nie podzielił również stanowiska organu II instancji, że przeszkodą do przyznania mu wnioskowanego świadczenia jest istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji Z. B. (pozostałych jej dzieci). Sąd podziela w tym zakresie stanowisko WSA w Gdańsku zawarte w wyroku z dnia 12 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 5/23 a przywołane w uzasadnieniu skargi, że wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważenia faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu. Dodać należy, że jedną z przyczyn odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia przez organ I instancji była okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ II instancji zaś stanowiska tego nie podzielił uznając, że nie jest to przeszkoda w przyznaniu świadczenia z uwagi na to, że skarżący złożył oświadczenie, w którym wskazał, że zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Przy takim stanowisku Kolegium brak było przeszkód do przyznania wnioskowanego świadczenia zważywszy na okoliczność, że wskazane przez organ II instancji przyczyny odmowy przyznania świadczenia były bezzasadne, a które zostały omówione wyżej. W tym miejscu wyjaśnić należy, że warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. W ocenie Sądu w przypadku zbiegu uprawnień do tych świadczeń rodzinnych funkcję analizowanego art. 17 ust. 5 lit. pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć jako sposób uniknięcia kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2022r., sygn. akt I OSK 1242/21). Powołany przepis dotyczący zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jest jedynym przepisem, który reguluje tę kwestię. Sąd zwraca uwagę, że w trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji po otrzymaniu pouczenia, że nie jest możliwym jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego jak i w odwołaniu od decyzji wydanej przez ten organ skarżący złożył oświadczenie, że zrezygnuje z aktualnie pobieranego zasiłku specjalnego opiekuńczego, z chwilą przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak Sąd nie stwierdził, aby organ jednoznacznie poinformował stronę, że spełnia wszystkie pozytywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną negatywną przesłanką jest pobieranie świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Oczywiście nie jest dopuszczalna rezygnacja warunkowa przez skarżącego z pobieranego zasiłku specjalnego opiekuńczego. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych takiej możliwości nie przewidują. Proces przyznawania świadczeń wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych nie opiera się na zasadzie kontradyktoryjności. Obowiązkiem organu jest prowadzenie postępowania administracyjnego w taki sposób, aby zapewnić uwzględnienie uzasadnionych interesów jego uczestników. W sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny, musi zatem polegać na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o rezygnacji z określonego świadczenia aby uzyskać możliwość uzyskania innego, korzystniejszego dla strony. Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie dają podstawy do przyjęcia, że organy z powyższego obowiązku w sposób należyty się wywiązały. Wprawdzie w decyzji z dnia [...] czerwca 2023 r. uchylającej decyzję organu I instancji Kolegium wskazało na konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, ale stanowisko to okazało się niekonsekwentne. Ponadto zauważyć należy, że w aktach sprawy brak jest decyzji przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy, co uniemożliwia kompleksową ocenę przez Sąd rozpoznawanej sprawy. Nie wiadomo bowiem na jaki okres został on przyznany W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek udzielania stronie pełnej informacji spoczywa na organie władzy publicznej zawsze wtedy, gdy informacja dotyczy okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania. Celem udzielania tego rodzaju informacji będzie zawsze konieczność zapobieżenia szkodzie z powodu nieznajomości prawa. Z omawianej zasady wynika więc bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Jakkolwiek więc art. 6 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, to nie można tego przepisu rozumieć w ten sposób, że istnienie przepisu prawa jest nadrzędną wartością wykluczającą analizę konkretnego przypadku w odniesieniu do zasady słusznego interesu obywatela, jak też zwalniającą organ władzy publicznej od obowiązku czuwania na tym, by strona postępowania, wskutek niedoinformowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Zlekceważenie przez organ władzy publicznej tych elementarnych zasad praworządności w postępowaniu administracyjnym i przyznanie priorytetu przepisowi prawa skutkuje wprost naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Realizacja tego obowiązku jest szczególnie istotna w sprawach o przyznanie świadczeń wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kontrolując zasadność zaskarżonej decyzji w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Sąd miał również na uwadze, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto stosownie do art. 63 ust. 2 u.ś.w., osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych uznać należało, że o możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b u.ś.r. na dzień złożenia wniosku stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., ponieważ wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. Jeżeli rozpatrujący ponownie sprawę organ I instancji dojdzie do przekonania, że skarżący spełnił przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 u.ś.w. Ponadto wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim bowiem, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego. Ponadto Sąd podkreśla, że art. 63 ust. 1 u.ś.w. jednoznacznie uzależnia zastosowanie przepisów dotychczasowych od powstania prawa, a nie jego stwierdzenia w deklaratywnej decyzji. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku, a deklaratywna decyzja jedynie potwierdza ich istnienie (albo wyklucza) w danym przypadku. W kontrolowanej sprawie uchybienie przepisom postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz wadliwa wykładnia art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. i art. 17 ust. 1 u.ś.r. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Naruszenie to dotyczy błędnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określających przesłanki przyznania osobom bliskim dla osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. art. 17 ust. 1. Organ II instancji niewłaściwie ocenił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżący dopuszczając się tym samym naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponownie rozpatrując sprawę organ winien rozpoznać sprawę w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W sposób jednoznaczny, zrozumiały dla strony przedstawić przepisy prawne mające zastosowanie w niniejszej sprawie. W przypadku stwierdzenia, że jedyną przeszkodą prawną do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego w sposób jednoznaczny poinformowanie o tym skarżącego. Wobec konieczności uchylenia skutków powyższych naruszeń prawa obowiązkiem organu winno pozostawać znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które będzie gwarantować skarżącemu realizację prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu złożenia wniosku o jego przyznanie (np. rozważenie możliwości zawieszenia postępowania do momentu uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej zasiłek opiekuńczy, wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i decyzji o zmianie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego w tym samym dniu z jednoznacznym wskazaniem w uzasadnieniu tych decyzji o ich konsekwencjach prawnych). Nadmienić w tym miejscu należy, że konstytutywny charakter decyzji zmieniającej lub uchylającej decyzji o przyznaniu świadczenia nie wyklucza dopuszczalności orzekania w tym przedmiocie ze skutkiem wstecznym (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 stycznia 2013r., sygn. akt I OSK 1129/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z 17 lutego 2022r., sygn. akt II SA/Go 1113/21). Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.).