I SA/Wa 2560/12

13 września 2013 r. Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Szkoły [...] w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Szkoły [...] w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. I SA/Wa 2560/12 oddalił skargę Szkoły [...] w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości. Wnosząc skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia, Szkoła [...] w [...] ([...]), reprezentowana przez pełnomocnika procesowego, wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe żądanie [...] uzasadniła realizowanymi na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) celami (m.in. kształcenie, wychowywanie studentów, prowadzenie badań naukowych), jak też posiadaniem znacznego zadłużenia, które powoduje, że nie ma ona dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych. Wnioskodawca wskazał na niekorzystny wynik bilansu za lata 2007, 2008 i 2009, kiedy [...] odnotowała stratę, a także stan środków finansowych na rachunku bankowym (zadłużenie w kwocie [...] zł na dzień 13 sierpnia 2013 r.). Wysokość zysku za ostatni rok obrotowy, jak wynika z wniosku, wynosił [...] zł. We wniosku wskazano, że wszelkie aktywa trwałe oraz środki pieniężne, jak również inne aktywa pieniężne mogą być wydatkowane jedynie na cele ustalone w uchwale Senatu [...] oraz tylko i wyłącznie na cele naukowe i badawcze, przy czym jakakolwiek czynność prawna mająca na celu rozporządzenie majątkiem Uczelni przewyższającym kwotę [...] Euro wymaga zgody Ministra Skarbu Państwa. Strona skarżąca zwróciła uwagę na niezarobkowy z zasady charakter działalności jednostek [...], sprawiający, że wnioskodawcę powinno się traktować na równi z podmiotami działającymi na zasadzie non profit. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W świetle art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze przedmiot sprawy objętej skargą [...], a także etap postępowania, na którym się ono obecnie toczy, należy wskazać, że koszty sądowe, do uiszczenia których zobowiązana jest strona skarżąca, wynikają z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej i kształtują się, stosownie do § 3 w związku z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), na poziomie 100 zł. Oznacza to, sytuacja majątkowa Uczelni, w związku z tym, że pozostałe opłaty sądowe przez stronę zostały wcześniej już uiszczone, podlegała ocenie w zakresie, w jakim podmiot składający wniosek o prawo pomocy wskazał, iż nie posiada środków finansowych wystarczających do pokrycia kosztów postępowania w wysokości nieprzekraczającej kwoty 100 zł. Uwzględnienie statusu prawnego wnioskodawcy oraz zasad prowadzonej przez niego gospodarki finansowej pozwala stwierdzić, że wskazane obciążenie finansowe, wynikające z zaskarżenia orzeczenia z dnia 11 czerwca 2013 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest tego rodzaju, by nie mogło zostać pokryte w ramach środków własnych Uczelni. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej jest wykazanie, że podmiot ten nie tylko nie posiada środków finansowych w wysokości niezbędnej do pokrycia kosztów prowadzenia postępowania sądowego, ale też nie posiada zdolności do zdobycia takich środków w sposób pozwalający stronie postępowania na skuteczny udział w postępowaniu (wniesienie opłat sądowych w terminie wraz ze środkami prawnymi, które taki wymóg przewidują). W świetle przedstawionych przez stronę wyjaśnień nie można przyjąć, by [...] nie posiadała środków, jak też nie mogła wykorzystać odpowiednich instrumentów prawnych, które pozwalałyby partycypować jej w kosztach postępowania sądowego. Powyższe koszty należy bowiem traktować jako normalny rodzaj wydatku jednostki uczestniczącej w obrocie prawnym. Zgodnie ze Statutem [...], gospodarowanie mieniem i zasobami finansowymi Uczelni wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (§ 95 Statutu), obciążenie strony postępowania sądowoadministracyjnego kosztami jej udziału w sprawie, wynikającego ze złożenia pisma (skargi kasacyjnej) podlegającego opłacie (art. 214 § 1 p.p.s.a.), nie może być z tego względu rozpatrywane jako nałożenie na wnioskodawcę zobowiązania, którego nie może on, jako podmiot publicznoprawny (uczelnia publiczna), zgodnie z prawem ponieść. Zobowiązania publicznoprawne Uczelni obciążają na zasadach ogólnych fundusze tej jednostki i powinny być traktowane jako jej wydatek, którego źródłem pokrycia powinny być środki przyznane wnioskodawcy lub przez niego wypracowane przy realizacji swoich zadań. Brak zdolności [...] do poniesienia wydatków związanych z udziałem w postępowaniu sądowym mógłby być rozpatrywany na gruncie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wyłącznie przez pryzmat traktowania tego zobowiązania jako ciężaru finansowego niewspółmiernego do sytuacji majątkowej, w jakiej znajduje się podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym przypadku trudno się jednak doszukać tego rodzaju analogii, mając na uwadze, że rozważany koszt finansowy (100 zł) pozostaje w rażącej dysproporcji nie tylko do uzyskanego przez Uczelnię zysku w poprzednim roku obrotowym ([...] zł), ale przede wszystkim aktualnych możliwości finansowych. Przedstawiony rachunek bieżący [...] wskazuje wprawdzie na ujemne saldo ([...] zł), niemniej przyznany Uczelni limit zadłużenia ([...] zł), będący powszechnie stosowanym instrumentem finansowym, pozwala stronie uiścić, poza innymi niezbędnymi wydatkami, bez wątpienia także sporne koszty sądowe. Koszty te mieszczą się w kosztach funkcjonowania władz uczelni i bez względu na sposób ich ewidencjonowania przez Uczelnię, podlegają ogólnym zasadom w zakresie ich analizy, kontroli, a przede wszystkim planowania. Wnioskodawca nie może powoływać się na bezpośrednią działalność statutową łączącą się z kształceniem studentów oraz prowadzeniem badań naukowych oraz ścisłe zasady finansowania tejże działalności w sytuacji, gdy Uczelnia prowadzi dodatkowo również inną działalność, z której czerpie dochody (m.in. odpłatna działalność badawcza, diagnostyczna, a także wydzielona działalność gospodarcza - § 93 Statutu). Ewentualne wyodrębnienie organizacyjne i finansowe tego rodzaju działalności, zasady księgowania operacji finansowych łączących się z omawianą działalnością, czy też zarządzenia władz uczelni odnoszące się do sposobu rozliczania dochodu w tym zakresie, mają charakter wyłącznie wewnętrzny, w związku z czym ich skuteczność w sytuacji konieczności przeprowadzenia oceny możliwości poniesienia zobowiązań o charakterze publicznoprawnym jest ograniczona. We wniosku [...] nie przedstawiła żadnego wyjaśnienia odnośnie do tego, jakie zmiany doprowadziły w ostatnim czasie do niemożności poniesienia wydatku na wpis od skargi kasacyjnej, jeżeli Uczelnia wcześniejsze wydatki wynikające z udziału w postępowaniu sądowym pokrywała dotąd bez konieczności składania wniosku o przyznanie prawa pomocy (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku została samodzielnie uiszczona przez stronę w dniu 13 czerwca 2013 r., a więc dwa miesiące przed złożeniem wniosku o prawo pomocy). Należy mieć na uwadze, że w przypadku konieczności poniesienia określonego wydatku, nawet jeżeli nie został on ujęty w planie rzeczowo-finansowym, Uczelnia może dokonywać odpowiednich zmian (korekt) wydatków. W związku z powyższym, ewentualne ograniczone środki przeznaczone na obsługę prawną władz uczelni, w szczególności opłaty sądowe dotyczące spraw spornych, nie mogą stanowić wystarczającego argumentu do uznania zgłoszonego przez [...] żądania za uzasadnione. Przedstawione powyżej zapatrywanie znajduje pełne potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszącym się do oceny sytuacji materialnej podmiotu występującego o przyznanie prawa pomocy, będącego uczelnią publiczną (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2013 r. sygn. II OZ 459/13; postanowienie NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r. sygn. II OZ 679/09). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jako w sentencji.