I SA/Wa 2567/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Asesor WSA Nina Beczek Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia 12 sierpnia 2022 r. nr SKO/I/I/1293/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2022 r. nr 128/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: B. Z. w dniu 30.03.2021 r. zwróciła się z wnioskiem do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką W. R., która posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydane przez lekarza rzeczoznawcę KRUS w dniu 21.05.2015r. Wskazano, że niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała od - "nie można ustalić". Decyzją, która jest przedmiotem odwołania, Wójt Gminy [...] odmówił zainteresowanej przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ w uzasadnieniu decyzji przywołując przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził, iż B. Z. ma ustalone prawo do świadczeń rentowych, ponadto organ wskazał, że negatywną przesłanką w rozpatrywanej sprawie zgodnie z art. 17 ust. Ib ustawy jest fakt, że niepełnosprawność W. R. powstała po ukończeniu 18 roku życia i po zakończeniu nauki w szkole. Od powyższej decyzji B. Z. wniosła odwołanie, w którym stwierdziła, że opiekuje się niepełnosprawną matką, jest jedyną osobą opiekującą się matką. Wskazuje, że nie podejmuje żadnego zatrudnienia, jest na rencie, przyznana jest okresowo do 31 sierpnia 2022r., a ponadto jest ona niższa od kwoty świadczenia pielęgnacyjnego, więc jest gotowa z niej zrezygnować. Wniosła o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie w wyniku rozpoznania odwołania w dniu 1 czerwca 2021r. wydało decyzję nr SKO/I/I/826/2021, mocą której utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 stycznia 2022r. sygn. akt I SA/Wa 1650/21 uchylił decyzję SKO w Ciechanowie oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. Nr [...]. Sąd wskazał, że ustalenie prawa do renty z tytułu okresowo całkowicie niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym nie zawsze powinno być utożsamiane z niezdolnością do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty (emerytury) od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty (emerytury). W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie zatem zobowiązany wyjaśnić, czy w niniejszej sprawie ten warunek został spełniony, a także biorąc pod uwagę, że matka skarżącej zmarła - i w zależności od rezultatu poczynionych ustaleń, rozważyć sposób rozstrzygnięcia tej sprawy. Organ I instancji rozpoznając ponownie sprawę wydał w dniu 29 czerwca 2022r. decyzję nr 128/2022 odmawiając prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że pomimo wezwania B. Z. do przedstawienia decyzji KRUS o zawieszeniu prawa do renty, nie przedstawiła takiego dokumentu. Od decyzji tej B. Z. wniosła odwołanie. Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022r., poz.615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Art. 17 ust. 1b stanowi: Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na który powołał się organ I instancji, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie omawianego orzeczenia. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Jak wynika z akt sprawy B.Z. sprawowała opiekę nad matką legitymującą się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji w okresie od miesiąca marca 2021 r. do dnia jej śmierci tj. 13 listopada 2021r. W tym okresie pobierała rentę z KRUS z tytułu okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Wnioskująca nie pracowała dodatkowo i nie zrezygnowała z pracy z powodu konieczności zapewnienia opieki nad matką. Wnioskodawczyni spełniała przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy tj. spełnienie warunku obowiązku alimentacyjnego wobec osoby, którą się opiekowała, zamieszkiwała wspólnie z matką. Negatywną przesłanką dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wskazany wcześniej przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. B.Z. otrzymywała bowiem rentę rolniczą, w związku z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium wskazało, że nie jest możliwym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2021r. do 13 listopada 2021r. (od daty złożenia wniosku do dnia zgonu matki skarżącej) bowiem wypłata różnicy pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo. Nadto spowodowałaby to dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania trzynastej renty/emerytury lub czternastej renty/emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno - rentowe jakie należy odprowadzać w przypadku pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu na fakt zawieszenia pobierania renty, wskazując w rozmowie telefonicznej z pracownikiem organu I instancji, że oczekuje na wypłatę świadczenia a nie na pisma, aby ona musiała cokolwiek robić w sprawie otrzymywanej renty z KRUS. (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r. sygn. akt: / OSK 2375/19). Jednocześnie Kolegium wskazało, że znane są mu wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego przyznające świadczenie pielęgnacyjne w wysokości różnicy pomiędzy kwotą otrzymywanej renty/emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, jednak są to wyroki w sprawach jednostkowych i nie stanowią podstawy prawnej do wydania decyzji w innych sprawach. Jednocześnie Kolegium wskazując na ustawę z dnia 15 grudnia 2021r. o świadczeniu wyrównawczym dla osób uprawnionych do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U. z 2021r. po. 2314), którą to ustawą przyjęto rozwiązanie o wyrównaniu świadczeń emerytalnych do wysokości kwoty świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby uprawnionej do wcześniejszej emerytury na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. poz. 149), zwanej dalej "wcześniejszą emeryturą", w kwocie niższej niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 oraz z 2021 r. poz. 1162, 1981, 2105 i 2270), pod warunkiem, że w dalszym ciągu sprawuje opiekę nad dzieckiem, z tytułu opieki nad którym nabyła prawo do wcześniejszej emerytury. Decyzje w sprawie świadczenia wyrównawczego wydaje i świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inne organy emerytalno-rentowe, które wypłacają świadczenie emerytalno-rentowe. Natomiast w przypadku sprawowania opieki nad osobą dorosłą, której niepełnosprawność powstała w wieku późniejszym, nadal pozostał przepis, który wskazuje, że w przypadku pobierania emerytury świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Osoby takie nie rezygnują lub też nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej, tak jak w przypadku skarżącej - matka niezdolność do samodzielnej egzystencji miała orzeczoną w dniu 21.05.2015r., a B.Z. rentę z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym uzyskała na wniosek z dnia 11.05.2020r., nie uzasadniła również podczas prowadzonego postępowania, że o rentę wystąpiła aby zapewnić opiekę matce, tylko wystąpiła o rentę w związku z własnym zdrowiem. Ponadto opieka nad rodzicem i zapewnienie godnych warunków na starość jest moralnym i prawnym obowiązkiem każdego dziecka zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, albo poprzez sprawowanie osobistej opieki albo też poprzez zapewnienie środków finansowych dla zapewnienia takiej opieki, w przypadku gdy rodzic nie posiada własnych środków finansowych wystarczających na zapewnienie podstawowych warunków życia, tym bardziej, że rodzic rolnik przekazuje dzieciom własne gospodarstwo rolne. Państwo pomaga osobie, która zmuszona była do rezygnacji z zatrudnienia aby zapewnić opiekę osobie niepełnosprawnej, aby osoba ta w związku z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia nie była sama pozbawiona środków do życia. Kolegium stwierdziło, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową i organ nie ma możliwości przyznania świadczenia biorąc pod uwagę sytuację wnioskodawcy. Kolegium nie kwestionując faktu, że skarżąca opiekowała się niepełnosprawną matką do dnia jej śmierci orzeka na podstawie obowiązujących przepisów prawa, a te nie pozwalają na pozytywne rozpatrzenie odwołania skarżącej, bowiem w okresie wnioskowanym o świadczenie pielęgnacyjne pobierała rentę przyznaną przez KRUS z tytułu okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła B.Z. zarzucając jej: 1. naruszenie art. 7 k.p.a., polegającego na niepodjęciu wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w celu załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w tym nie uwzględnieniu że skarżąca godzi się na rezygnację z renty celem pobrania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego. 2. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że brzmienie tego przepisu wyraźnie wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z KRUS, podczas gdy zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, iż wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty nie w całości, ale do wysokości tej renty z KRUS. 3. naruszenie art. 17 ust.3 u.ś. r. poprzez przyjęcie że przepis ten, wyklucza przyznanie świadczenia łącznie do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdyż nie wynika to jednoznacznie z przepisu. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przyznanie różnicy pomiędzy pobraną kwotą renty, do wysokości świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną. Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowił art. 17 u.ś.r. Przepis ten w ust. 1 przyjmuje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak stanowi art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Jak zauważył organ odwoławczy, Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, uznał powyżej cytowany art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ uznając, że powyższe orzeczenie pozostaje bez wpływu dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, pominął, iż skarżąca ma orzeczoną okresowo całkowitą niezdolność do pracy, ale wyłącznie w gospodarstwie rolnym. W myśl art. 21 ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2021 r. poz. 266) za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że niezdolność do pracy ubezpieczonego rolnika powinna być oceniana z uwzględnieniem możliwości jej wykonywania w konkretnym gospodarstwie rolnym. Oznacza to, że w przypadku dokonywania oceny stanu zdrowia ubezpieczonego rolnika ubiegającego się o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym konieczne jest wzięcie pod uwagę wielkości gospodarstwa rolnego i jego położenia, struktury owego gospodarstwa, poziomu zmechanizowania, a także specyfiki prowadzonej w tym gospodarstwie produkcji rolniczej (uprawy, hodowla), która będzie z kolei określać rodzaje czynności niezbędnych do tego, aby to konkretne gospodarstwo rolne mogło być prowadzone, w tym czynności o charakterze nadzorczym, jeśli w gospodarstwie ze względu na jego wielkość są zatrudniani pracownicy bądź większa liczba członków rodziny. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 1 lipca 2020 r., sygn. akt I UK 407/18, LEX nr 3153426) Zgodnie zaś z art. 21 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W świetle zaś ust. 7, całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okresową, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskanie zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Rozpoznawana sprawa była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 21 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1650/21 uchylił wydane uprzednio decyzje w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w powołanym wyroku podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z renty (emerytury) od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty (emerytury). W ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie zatem zobowiązany wyjaśnić, czy w niniejszej sprawie warunek ten został spełniony, a także - biorąc pod uwagę, że matka skarżącej zmarła – i w zależności od rezultatu poczynionych ustaleń, rozważyć sposób rozstrzygnięcia tej sprawy. Wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W świetle powyższego należy stwierdzić, że organ I instancji po ustaleniu, że skarżąca w toku postępowania nie wystąpiła o zawieszenie jej prawa do renty prawidłowo odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a Kolegium zasadnie utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Podkreślić bowiem należy, że w powołanym wyroku, a wiążącym zarówno organ jak i Sąd ponownie orzekający, Sąd ten wyraźnie wskazał, że w rozpatrywanej sprawie jedyną możliwością przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, jest okoliczność uprzedniego zawieszenia przez nią prawa do renty, co jak wynika z akt sprawy nie miało miejsca. W tej sytuacji zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.