I SA/Wa 265/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. Z. i M. Z. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 649/17 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 5000 (pięć tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz skarżących J. Z. i M. Z. sumę pieniężną w kwocie po 1000 (jeden tysiąc) złotych na rzecz każdego z nich; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących J. Z. i M. Z. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 649/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z 12 kwietnia 2017 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] pochodzącą z tabeli likwidacyjnej wsi [...], w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem, oraz stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec braku podejmowania działań i rozstrzygnięcia w sprawie, J. Z. i M. Z. (dalej jako "skarżący") pismem z 21 grudnia 2020 r. wezwali organ do wykonania wyroku z 19 czerwca 2018 r., a następnie pismem z 28 grudnia 2020 r. wnieśli skargę na niewykonanie wyroku Sądu żądając w niej: wymierzenia Prezydentowi [...] grzywny w wysokości stosownej do bezczynności organu przy rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie biorąc pod uwagę kwoty przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku 2018 r. ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w dniu 19 lutego 2019 r.; przyznania od organu na rzecz każdego ze skarżących na podstawie art. 154 § 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) dalej: "p.p.s.a." sumy pieniężnej w kwocie 2.000 złotych oraz zasądzenia na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że wyrokiem z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt I SAB/Wa 649/17 Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Wskazali, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem zostały zwrócone do organu 28 sierpnia 2018 r., a zatem termin na wykonanie wyroku upłynął 28 października 2018 r. Skarżący wskazali, że pismem z 21 grudnia 2020 r. wezwali Prezydenta [...] do wykonania wyroku Sądu z 19 czerwca 2018 r. Pomimo wezwania Prezydent nie wydał decyzji w sprawie oraz nie podjął żadnych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Uzasadniając wniosek o wymierzenie sumy pieniężnej skarżący podnieśli, że w sprawie zostały spełnione obie przesłanki zasądzenia tej sumy wskazane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 marca 2018 r. (I SA/Wa 1540/17). Prezydent [...] pozostaje nadal w wyjątkowo rażącej zwłoce, bowiem nie wykonał wyroku Sądu z 19 czerwca 2018 r. od dwudziestu ośmiu miesięcy. Zaznaczyli, że jako przyczynę opieszałości w prowadzeniu postępowania organ wskazuje na konieczność zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie oraz przygotowania operatu szacunkowego, mimo, że w sprawach tych nie zbiera żadnego dodatkowego materiału dowodowego oraz nie zleca sporządzenia operatu szacunkowego. Skarżący dodali, że zasadne jest przyznanie na rzecz każdego z nich sumy pieniężnej, ze względu na to, iż od ponad dwóch lat oczekują na rozpoznanie wniosku o odszkodowanie. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie wskazując, że pismem z 18 marca 2019 r. zwrócił się do pełnomocnika stron o udowodnienie własności nieruchomości w dniu 21 listopada 1945 r., ponieważ dokument ten jest niezbędny do udowodnienia praw wnioskodawców do występowania w sprawie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Ponadto organ wskazał, że wyrokiem z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1506/19 Sąd uznał skargę na niewykonanie wyroku z 19 czerwca 2018 r. za zasadną i wymierzył organowi grzywnę w wysokości 2.000 złotych Organ podniósł również, że opóźnienia w rozpatrywaniu skarg są spowodowane między innymi bardzo dużą ilością wpływającej do Biura Spraw Dekretowych korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zaznaczył, że waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku tych postępowań, nie pozwalają na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. O kolejności rozpatrzenia spraw nie może zaś decydować tylko aktywność procesowa strony i ilość składanych skarg. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny ocenia zatem wydany akt zarówno pod względem jego zgodności z prawem materialnym, jak i zgodności z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W przypadku skargi o wymierzenie organowi grzywny z powodu jego bezczynności Sąd dokonuje oceny jej zasadności według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania orzeczenia sądowego. Stosownie do art. 154 § 1 i 6 p.p.s.a., w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa powyżej, sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 154 § 2 p.p.s.a.). Uwzględniając skargę sąd, w myśl art. 154 § 7 p.p.s.a., może ponadto przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Z treści powyższego przepisu wynikają dwie przesłanki, które muszą zostać spełnione łącznie, aby sąd mógł wymierzyć organowi administracji publicznej grzywnę. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniający skargę (wydanym na podstawie art. 149 p.p.s.a.) i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie zaś, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania prawomocnego wyroku. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 czerwca 2018 r. , sygn. akt I SAB/Wa 649/17 zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku z 12 kwietnia 2017 r. o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, w terminie dwóch miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy został doręczony organowi w dniu 5 września 2018 r. ( zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 59 verte akt sądowych w sprawie I SAB/Wa 649/17) i od tej daty rozpoczął bieg termin wyznaczony wyrokiem, w jakim sprawa powinna być rozpoznana. W konsekwencji termin ten upłynął 5 listopada 2018 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1506/19 wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 2.000 złotych oraz stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Pomimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, ukarania organu grzywną jak również dwukrotnego wezwania przez skarżących organu do wykonania prawomocnego wyroku pismem z 13 czerwca 2019 r. i 21 grudnia 2020 r., Prezydent [...] nie rozpoznał wniosku o odszkodowanie i nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie. W niniejszej sprawie zostały zatem spełnione przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 154 § 1 p.p.s.a. i wymierzenie organowi grzywny. Biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu na załatwienie sprawy, Sąd uznał, że grzywna w wysokości 5.000 zł jest adekwatną sankcją za niewykonanie wyroku. Wymierzona kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a., spełniając funkcję represyjno – dyscyplinującą. Przy tym Sąd uwzględnił to, że grzywna może być wymierzana wielokrotnie. Jednocześnie, rozpoznając sprawę, stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Po analizie akt sprawy Sąd stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność miała charakter rażącego naruszenia prawa. Tak tę zwłokę oceniono już w uprzednio wydanych orzeczeniach, a od tego czasu uległa ona jedynie zwiększeniu. Podkreślić należy, że niewykonywanie wyroków sądów i to niezależnie od tego, czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być w żadnym razie tolerowane lub akceptowane. W szczególności nie można zaakceptować czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że "pod pojęciem rażącego naruszenia prawa rozumie się sytuację, w której bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że naruszono prawo, a więc sytuację, w której naruszenie jest oczywiste. Przy czym jest to naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3043/18). W niniejszej sprawie oceniając charakter bezczynności Prezydenta [...] Sąd wziął pod uwagę czas przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu do załatwienia sprawy, zapadły uprzednio w sprawie wyrok w przedmiocie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organu, a w rezultacie nierespektowanie kilku orzeczeń sądu. Za zasadny Sąd uznał również zawarty w skardze wniosek skarżących o przyznanie na ich rzecz od organu sumy pieniężnej, aczkolwiek w innej od oczekiwanej przez nich wysokości, co skutkowało przyznaniem skarżącym sumy w kwocie po 1.000 zł. Określając wymiar sumy pieniężnej Sąd uwzględnił okres zwłoki w wykonaniu wspomnianego wyroku w przedmiocie bezczynności organu. Wskazać należy, że ten środek prawny nie ma charakteru stricte odszkodowawczego, ale stanowi swojego rodzaju zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Mając zatem na uwadze kompensacyjną, a nie odszkodowawczą, funkcję tego środka prawnego, Sąd uznał za wystarczający jego wymiar w kwocie po 1.000 zł. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 154 § 1 i 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych (punkt 4 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jt. Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 120 p.p.s.a.