I SA/Wa 2675/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. W. Sp. z o.o. [...] Sp.k. z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi I. W. Sp. z o.o. [...] Sp.k. z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W związku ze skargą na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o odmowie zawieszenia postępowania, skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku podała, że obecnie spółka nie prowadzi żadnej działalności. Po zakończeniu postępowania spółka poddana będzie likwidacji. Wskazano także, że wysokość kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych spółki wynosi [...] zł, zaś w bilansie za ubiegły rok wykazano stratę w wysokości [...] zł. Na wskazanym we wniosku rachunku bankowym strony na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku zgromadzono środki w wysokości [...] zł. Strona wniosła jednocześnie o ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego G. K. prowadzącego Kancelarię Radcy Prawnego w [...]. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od w/w postanowienia skarżąca wskazała, że spółka I. W. Sp. z o.o. [...] Sp.k. z siedzibą w [...] nie posiada żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania. Zaznaczyła, że jej jedyny rachunek bankowy jest zajęty do kwoty [...] zł z tytułu niezapłaconego podatku VAT. Strona ponownie wniosła o ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego G. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o prawo pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 p.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, LEX nr 784373). Ponadto, wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji, zwolnienie strony z ponoszenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że wniosek spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Jakkolwiek część dokumentacji istotnie świadczy o tym, że sytuacja spółki jest trudna, głównie ze względu na skalę wykazanego w niej zadłużenia, to już pozostałe oświadczenia wydają się wątpliwe. I tak, przedłożony rachunek bankowy zajęty z tytułu niezapłaconego podatku VAT nie potwierdza zawartych we wniosku oświadczeń, że spółka nie prowadzi żadnej działalności. Wobec spółki nie zostało też wszczęte postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Tymczasem, jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). W niniejszej sprawie, zgodnie z Krajowym Rejestrem Sądowym, przedmiotem działalności skarżącej jest m.in. obrót i zarządzanie nieruchomościami, nabywanie i zbywanie nieruchomości, wycena i szacowanie nieruchomości, usługi geodezyjne, budowa budynków i budowli na nabytych przez spółkę gruntach, wynajem budynków, lokali, garaży, dzierżawa gruntów, powiernictwo inwestycyjne, usługi deweloperskie, wynajem samochodów, usługi szkoleniowe i reklamowe. Są to zatem działalności umożliwiające pozyskanie przez spółkę 100 zł na pokrycie kosztów związanych z wpisem sądowym. Nie bez znaczenia jest również fakt, że z uprzednio dołączonego do wniosku rachunku wynikało, że spółka dysponowała środkami pozwalającymi jej opłacić koszty sądowe, lecz najprawdopodobniej przeznaczyła je na inne cele, i to w czasie, kiedy toczyło się już postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Przedsiębiorca powinien zaś uwzględniać koszty postępowania sądowego w pierwszej kolejności w ramach kosztów prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, i to traktując jej priorytetowo z uwagi na ich publicznoprawny charakter. Nie może zatem preferować innych wydatków, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu również wniosek o ustanowienie radcy prawnego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wbrew oświadczeniom złożonym w sprawie, brak jest podstaw prawnych do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego na mocy orzeczenia sądowego. W postępowaniu tym skarżąca spółka reprezentowana może być przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie r.pr. G. K., umocowanego do działania w charakterze prokurenta samoistnego spółki, co wynika z danych z Krajowego Rejestru Sądowego. Zgodnie z art. 1091 k.c. prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającemu obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców, obejmującym umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Przyjmuje się w związku z tym, że prokura jest szczególnym rodzajem pełnomocnictwa procesowego, zastępującym pełnomocnictwo procesowe i mającym szerzy od niego zakres (M. Romańska (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2011, s. 284), którego zasady wykładni reguluje art. 40 p.p.s.a. Mając zatem powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.