I SA/Wa 2742/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2020 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta [...] i Gminy Miasta [...] na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2018 r. nr [...]; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2018 r. nr [...]. Decyzja Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Decyzją z dnia [...] września 2018 r. Minister Inwestycji i Rozwoju uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r., uchylającą decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2010 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1973r. nr [...] o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości położonej w [...], zapisanej katastralnie jako parcela nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] m2 , stanowiącej własność B. P., P. K. oraz L. P. i umarzającą postępowanie przed Ministrem Infrastruktury. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Prezydent Miasta [...], reprezentujący Gminę Miasta [...] oraz wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej. Ponownie rozpatrując sprawę Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju przytoczył treść art. 154 kpa i zgodził się z oceną Ministra Inwestycji i Rozwoju zawartą w decyzji z [...] września 2018 r., że w wyniku wydania ostatecznej decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r. żadna ze stron nie nabyła prawa, a za uchyleniem decyzji przemawia słuszny interes strony, bowiem decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r. jest sprzeczna z utrwaloną linią orzecznicza w zakresie właściwości organów. Ponieważ w późniejszych rozstrzygnięciach sporów o właściwość zaistniałych między wojewodami a Ministrem, Prezes Rady Ministrów wskazuje Ministra jako organ właściwy w sprawach oceny legalności decyzji wywłaszczeniowych i odszkodowawczych wydawanych przez prezydia wojewódzkich rad narodowych na podstawie ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zasadnym było wszczęcie postępowania w trybie art. 154 kpa. Reasumując organ wskazał, że za uchyleniem w trybie art. 154 §1 kpa decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r. przemawia interes społeczny, a także słuszny interes strony, skoro wojewoda nie jest właściwy do orzekania, a na przeszkodzie rozpatrzenia sprawy przez Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju stoi decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] marca 2011 r. Na decyzję Ministra Finansów , Inwestycji i Rozwoju skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Prezydent Miasta [...], reprezentujący Gminę Miasta [...] oraz wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. W piśmie z dnia [...] października 2020 r. Urząd stanu Cywilnego w [...] przesłał odpis aktu zgonu uczestnika postępowania A. P., zmarłego [...] kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały w skardze podniesione, ale miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi opisanymi w art. 156 § 1 k.p.a., prowadzącymi do jego nieważności. Tego rodzaju wadą obciążana jest zaś zaskarżona decyzja Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] października 2019 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2018 r. Ze znajdującego się w aktach odpisu aktu zgonu (k. 65 akt sądowych) w sposób bezsporny wynika, że A. P. – będący jednym z wnioskodawców postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] listopada 1973 r. - zmarł [...] kwietnia 2011 r. a więc przed wydaniem przez Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju decyzji z dnia [...] października 2019 r. oraz poprzedzającej ją decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2018 r. Oznacza to, że powyższe rozstrzygnięcia, których adresatem był także wyżej wymieniony A. P., zostały skierowane do osoby, która jako nieżyjąca nie mogła mieć w tym postępowaniu statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera przepisów, które wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej. Jednak zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, podzielany w pełni przez skład orzekający w sprawie, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99; z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33, z dnia 11 marca 2008 r., sygn.. akt I OSK 1959/06, czy też z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1429/08, publik. CBOSA). Ażeby można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć nie tylko organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia, ale również strona (strony), o prawach której organ ów orzeka w danym postępowaniu. Zdolność bycia stroną postępowania administracyjnego wiązać zaś należy (poza posiadaniem przez jednostkę interesu prawnego w sprawie) z przynależną jej zdolnością prawną. Tą z kolei, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia (art. 8 k.c.). Kończy się ona natomiast z chwilą śmierci. Przymiot strony przysługujący osobie fizycznej wygasa zatem wraz z jej śmiercią, a to oznacza, że nie tylko nie można wszcząć postępowania ani wydać w stosunku do osoby zmarłej decyzji, ale także, decyzja ta nie może, z powodu braku możliwości fizycznego jej doręczenia, wywołać odpowiednich skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1187/11, publik. CBOSA). Należy zatem zauważyć, że radca prawny R. S. nie mógł odbierać pism procesowych w imieniu A. P., gdyż z oczywistych względów nie można być pełnomocnikiem osoby nieżyjącej. Tymczasem organ kierował zaskarżoną decyzję jak i decyzje poprzedzającą - jak wynika z wykazu stron - do niego również jako pełnomocnika A. P.. Wskazać przy tym trzeba, że na ocenę zaistnienia powyższej wady procesowej nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz, czy jego ewentualna niewiedza była zawiniona, czy też nie (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 140/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2406/10, publik. CBOSA). Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie wśród osób, w stosunku do których skierowana została zaskarżona decyzja, znalazła się osoba nieżyjąca, rozstrzygnięcie to uznać należy za obarczone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co czyni koniecznym stwierdzenie nieważności tej decyzji oraz decyzji poprzedzającej jako obarczonej tą sama wadą na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a oraz art. 135 p.p.s.a. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skargi, gdyż przed rozstrzygnięciem sprawy w sposób nieobciążony wadą nieważności byłoby to przedwczesne. Rozpoznanie w trybie uproszczonym miało miejsce na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach znajduje oparcie w art. 206 p.p.s.a. gdyż uwzględnienie skargi nastąpiło nie z przyczyn wskazanych w skardze, ale z powodu śmierci strony, o którym to fakcie organ nie został poinformowany. Rozpatrując ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia i właściwie określi strony postępowania, którym zapewni udział w postępowaniu i do których skieruje podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.