I SA/Wa 2889/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Miron Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania M. K., decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] odmawiającą M. K., M. J. i M. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - w miejscowości [...]. Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 15 października 1990 r. R. K., jako jeden ze spadkobierców A. K., wystąpił do Urzędu Miasta i Gminy [...] o przyznanie ekwiwalentu za mienie nieruchome pozostawione przez A. K. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - w miejscowości [...]. Ze złożonego do akt sprawy wypisu aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia [...] listopada 1937 r., Nr Rep. [...] wynika, że A. K. kupiła od J. S. część parceli położonej w miejscowości [...], przy ulicy [...], pod liczbą [...], o powierzchni [...] m2, wraz z posadowionym na niej [...]. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., sygn. akt [...] spadek po R. K. nabyli: żona M. K. oraz dzieci – M. J. i M. K. po 1/3 części. Pismami z dnia: 10 października 2011 r., 30 maja 2012 r., 28 września 2012 r. i 11 lutego 2013 r. Wojewoda [...] wezwał ww. do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty lub zeznania świadków dotyczące prawa własności nieruchomości pozostawionej w miejscowości [...]. W pismach tych organ poinformował, że przedłożony akt notarialny umowy sprzedaży nie może stanowić dowodu na pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż nie odzwierciedla on stanu prawnego mienia zabużańskiego na dzień opuszczenia przez A.K. [...] II Rzeczypospolitej. Pismem z dnia 8 maja 2012 r. M. K. przekazała organowi wojewódzkiemu m.in.: pismo [...]. Z pism tych wynika, że w zasobach archiwalnych nie odnaleziono dokumentów potwierdzających pozostawienie przez A. K. nieruchomości na byłym terytorium państwa polskiego. Pismem z dnia 16 czerwca 2012 r. M. K. przesłała Wojewodzie [...] m.in., przekazaną jej za pośrednictwem Konsulatu Generalnego RP [...], odpowiedź z Archiwum [...] wraz z dołączonym do niej aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1937 r. - znajdującym się już w aktach sprawy. Pismami z dnia 31 grudnia 2012 r. i z dnia 15 maja 2013 r. strona poinformowała organ I instancji, że nie posiada innych dokumentów świadczących o prawie własności mienia zabużańskiego niż te przedłożone do akt sprawy, jak również nie ma możliwości potwierdzenia faktu pozostawienia nieruchomości przez A. K. zeznaniami świadków - ze względu na brak osób mogących złożyć takie zeznania. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Wojewoda [...] odmówił M. K., M. J. i M. K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - w miejscowości [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wojewódzki stwierdził, że odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty uzasadniona jest nieudowodnieniem przez strony, że A. K. dysponowała prawem własności mienia zabużańskiego w momencie repatriacji do Polski. Organ wyjaśnił, że w trakcie prowadzonego postępowania nie udało się pozyskać dowodów świadczących o posiadaniu przez A. K. prawa własności nieruchomości pozostawionej w miejscowości [...] w momencie powrotu do kraju w 1946 r., a dokument w postaci aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia [...] listopada 1937 r., Nr Rep. [...] nie może być uznany za dowód w sprawie, gdyż nie odzwierciedla stanu prawnego nieruchomości na dzień jej pozostawienia. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. K. Minister Skarbu Państwa, po rozpoznaniu odwołania, podzielił stanowisko organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zakres podmiotowy ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest uregulowany w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - dalej "ustawa zabużańska", zgodnie z którym prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Stosownie natomiast do art. 3 ust. 2 tej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Według natomiast art. 6 ust. 1 pkt 1 do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Dowody świadczące o prawie własności nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Polski wskazane zostały w art. 6 ust. 4-5 ww. ustawy. Zdaniem Ministra, z przytoczonych przepisów wynika, że w celu potwierdzenia prawa do rekompensaty strona musi udowodnić fakt dysponowania przez siebie lub swojego spadkodawcę prawem własności nieruchomości zabużańskiej wraz z podaniem jej rodzaju i powierzchni. W przedmiotowej sprawie przedłożony dokument, tj. wypis aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia [...] listopada 1937 r. potwierdza, iż A. K. była w 1937 r. właścicielką parceli i domu położonych w miejscowości [...] na byłym terytorium Polski. Jednakże (jak stwierdził organ), czynności podejmowane w trakcie prowadzonego postępowania nie doprowadziły do odnalezienia dowodów świadczących o posiadaniu przez A. K. prawa własności nieruchomości zabużańskiej w dacie repatriacji do Polski w 1946 r. W celu potwierdzenia prawa do rekompensaty należy natomiast udowodnić dysponowanie prawem własności mienia zabużańskiego w momencie repatriacji. W prowadzonym postępowaniu nie przedstawiono dowodów świadczących, że A. K. była właścicielką nieruchomości pozostawionych w miejscowości [...] w dacie powrotu do Polski, a zatem - decyzja Wojewody odmawiająca potwierdzenia prawa do rekompensaty została wydana zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym. Skargę na powyższą decyzję Ministra, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożyła M. K. reprezentowana przez radcę prawnego R. K. Skarżąca wniosła o zmianę, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu skargi M. K. wskazała, że z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, iż spełnia warunki do otrzymania rekompensaty. W budynku położonym na nabytej nieruchomości przy ul. [...] w [...] A. K. mieszkała wraz z mężem i dziećmi do zakończenia II wojny światowej, a następnie w wyniku wypędzenia w 1945 r. wyjechała wraz z rodziną na terytorium położone w ówczesnej RP (w granicach ustalonych w 1945 r.). Najpierw osiedliła się w mieście [...] (obecne województwo [...]), a następnie w 1946 r. wyjechała wraz z rodziną do [...] w województwie [...], gdzie mieszkała do śmierci. Powyższy fakt został potwierdzony dokumentami meldunkowi i archiwalnymi z Archiwum Państwowego w [...]. Z dokumentów tych wyraźnie wynika, że A.K. przyjechała z [...], gdzie mieszkała i była zameldowana wraz z rodziną w budynku przy ul. [...]. Przy czym, o pozostawieniu przez A. K. nieruchomości (budynku mieszkalnego z działką) przy ul. [...] świadczą dokumenty notarialne i sądowe z 1937 r. Ponadto, fakt ten został także potwierdzony aktualnie przez Archiwum Województwa [...] - akt notarialny, którym została objęta umowa nabycia nieruchomości zabudowanej, położnej w [...] przy ul. [...], sporządzony przez notariusza W. K. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i materiału dowodowego zebranego w postępowaniu administracyjnym, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy zabużańskiej. Stosownie do art. 5 ust. 1 potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Jednocześnie ustawa ta w art. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w nim wymienionych. Poza tym - co wynika z treści art. 1 ust. 2 - przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone po 1 września 1939 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 1 ustawy zabużańskiej zakreśla zatem jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, natomiast w art. 2 ustawodawca zawarł przesłanki, jakie łącznie musi spełniać właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Zgodnie z treścią art. 2 ustawy zabużańskiej prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które spełniają łącznie następujące przesłanki – były w dniu 1 września 1939 r. obywatelami polskimi, zamieszkiwały w tym dniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuściły je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy i posiadają obywatelstwo polskie. Wymogi z art. 2 ustawy zabużańskiej (spełnione łącznie) dają więc właścicielowi pozostawionego mienia lub jego następcom prawnym prawo do uzyskania rekompensaty. Jednak ani ww. przepis, ani żaden inny, nie stawiają wymogu, aby właściciel pozostawionego mienia musiał legitymować się tytułem własności do tego mienia w dniu przyjazdu do Polski z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy (jak stwierdziły organy administracji). Przepis ten wskazuje dwie daty: 1 września 1939 r. i datę ubiegania się o rekompensatę, ale z nimi wiąże tylko warunek posiadania obywatelstwa polskiego, a z tą pierwszą także zamieszkiwania na terytorium Polski. Dowody jakie należy dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty wskazuje art. 6 ust. 1 ustawy zabużańskiej. Dowody te są potrzebne do wykazania okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, a zatem tylko co do pozostawienia mienia, jego rodzaju i wielkości. Uzyskanie prawa do rekompensaty wymaga więc udowodnienia posiadania nieruchomości i jej utraty w związku z wypędzeniem lub opuszczeniem, a nie wykazania posiadania tytułu własności w dacie przybycia do Polski. Wobec czego, odmowa przyznania prawa do rekompensaty z tego powodu, że osoba nie była właścicielem nieruchomości w dacie przyjazdu do Polski narusza art. 2 ustawy zabużańskiej, gdyż jest to przyczyna nie wynikająca z powołanych przepisów, a zatem pozaustawowa (zob. wyrok NSA z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 30/12, wyrok NSA z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 662/11). W konsekwencji, w ocenie Sądu, brak jest podstaw prawnych do uznania za prawidłowe stanowisko, zgodnie z którym warunkiem sine qua non przyznania prawa do przedmiotowej rekompensaty jest fakt legitymowania się prawem własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na moment opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponadto, odnosząc się do poczynionych przez organy ustaleń w materii przysługującego A. K. prawa własności opisanej nieruchomości zauważyć należy, że organy nie wyjaśniły wyczerpująco przedmiotowej kwestii. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty meldunkowe, karty osobowe oraz ankieta z lat 50-dziestych, których badania i oceny organy nie dokonały. Przypomnieć natomiast należy, że zgodnie z art. 6 ust. 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości, rodzaju i powierzchni, mogą być "w szczególności" urzędowe opisy mienia, dokumenty urzędowe, w tym sądownie pozyskane z archiwów. Należy przy tym pamiętać, iż wymieniony w art. 6 ust. 4 katalog dowodów nie jest katalogiem zamkniętym, na co zwracały wielokrotnie uwagę sądy administracyjne (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 października 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 5/11, wyrok NSA z dnia 20 września 2012 r., sygn. akt. I OSK 423/12). I tak, z kart osobowych A. K. nr [...] i F. K. (męża) nr [...], wystawionych w dniu [...]marca 1951 r. wynika, że do dnia 1 września 1939 r. oraz w czasie okupacji ww. zamieszkiwali w [...], ul. [...], a obecnie (na datę wystawienia karty) - [...]. Ponadto, z karty osobowej F. K. z dnia [...] grudnia 1950 r., nr [...]wynika, że do 1 września 1939 r. zamieszkiwał w [...], ul. [...], w czasie okupacji w [...], a w dacie wystawienia karty - w [...]. Powyższe okoliczności faktyczne potwierdzają również informacje zawarte w zgłoszeniu zamieszkania z dnia [...] marca 1951 r. ([...]) w [...], z których wynika, że poprzednie miejsce zamieszkania A. K. i F.K. to [...], ul. [...]. Także z tzw. ankiety A. K. do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w [...] z dnia [...] maja 1952 r., nr [...]wynika, iż do 1939 r.( jak i w czasie okupacji) mieszkała pod adresem [...], ul. [...]pow. [...], woj. [...]. Sąd zauważa, że z materiału dokumentacyjnego sprawy nie wynika, aby A. K. nieruchomość zakupioną w 1937 r., położoną w [...] przy ul. [...] (akt notarialny z dnia [...] listopada 1937 r.) sprzedała i ewentualnie od nabywcy wraz z mężem wynajmowała. A zatem, zasadnym jest aby przyjąć, że mieszkała w domu stanowiącym jej własność, położonym przy ul. [...] w [...]. W tym stanie rzeczy wydane w sprawie decyzje uznać należy za naruszające zasady określone w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej, tj. zasady prawdy obiektywnej, wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przy czym, zgodnie z treścią art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. Należy również podzielić stanowisko skarżącej, że organy obu instancji dokonały zupełnie dowolnej analizy akt sprawy. Oznacza to, że odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty w przedmiotowej sprawie została wydana nie tylko z naruszeniem art. 2 ustawy zabużańskiej, ale również z naruszeniem przepisów prawa procesowego. Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewoda [...] rozważy wskazane wyżej okoliczności, przeprowadzi postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych k.p.a. z uwzględnieniem przepisu art. 1, 2 i 6 ust. 4 ustawy zabużańskiej oraz dokona ponownej analizy treści art. 2 ustawy zabużańskiej stosując przy tym wykładnię gramatyczną tego przepisu. Wydane rozstrzygnięcie organ uzasadni, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 1