I SA/Wa 2914/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2014 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] ([...]) na podstawie art. 7 ust. 2 i art. 5 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), dalej kpa, odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty M. P. z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w [...] pow. [...], woj. [...] obecnie [....], której właścicielem była K. C. Organ wymienił dokumenty złożone przez wnioskodawczynię w odpowiedzi na kilkukrotne wezwania do uzupełnienia wniosku. Wskazał, że wnioskodawczyni i R. W. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...], sygn. akt I Ns [...] są spadkobiercami K. C. Organ wyjaśnił, że w efekcie zwrócenia się do Archiwum Akt Nowych w [...], Archiwum Państwowego w [...], Archiwum Narodowego w [...] jak i Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we [...] o przesłanie dokumentów dotyczących mienia pozostawionego przez K. C. z d. W. w B., jednie z Archiwum Akt Nowych w [...] uzyskał uwierzytelnioną kserokopię strony "Wykazu repatriantów którzy przechodzili przez Punkt Etapowy w [...] za maj 1946 r.", w którym pod pozycją [...] figuruje K. C. Powołując się na art. 2, art. 11 ust. 5 oraz art. 6 cyt. ustawy organ stwierdził, że nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających pozostawienie ww. nieruchomości, jak i nie uzyskano dokumentów urzędowych i oświadczeń świadków spełniających wymogi ustawowe. Nie można zatem ustalić jaki był stan nieruchomości w chwili opuszczania byłego terytorium Polski przez K. C. w [...]. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] [[...]], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania M. P. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko o braku dokumentów potwierdzających pozostawienie ww. nieruchomości poza obecnymi granicami RP i przysługiwania w tej dacie prawa własności oraz niemożliwości uzyskania oświadczeń świadków wymienionych w art. 6 ust. 5 cyt. ustawy. Organ stwierdził, że złożony do akt kontrakt kupna-sprzedaży z dnia [...] i plan sytuacyjny z [...] nie pozwalają ustalić stanu nieruchomości na dzień jej opuszczenia, a więc nie mogą stanowić dowodu na tą okoliczność. Skargę na powyższą decyzję złożyła M. P. Skarżąca wskazując na Kartę Rozpoznawczą (Kennkarte), z której wynika, że [...] K. C. przebywała już w [...] pow. [...] oraz na legitymację PKP podbitą przez OKP z 1945 r., zarzuciła błędne ustalenie daty opuszczenia przez K. C. kresów wschodnich na maj 1946 r. na podstawie informacji z Archiwum Akt Nowych w [...]. Podała, że w pismach opisała nieruchomość, wskazała sąsiadów z [...] i wykazała, że nie może dołączyć zeznań świadków, ponieważ ma 92 lata, a świadkowie, którzy mogli złożyć takie zeznania już nie żyją. Dodała, że będąc w [...] w [...] widziała swój dom. Zdaniem skarżącej w archiwum poszukiwano osoby o danych K. C. z domu S., córka P. ur. w [...][...] zamiast K.C. z domu [...] urodzona [...] w [...] córka F. i P. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Poddaną kontroli Sądu decyzją Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] odmawiającą potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K.C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...], pow. [...], województwo [...], obecnie [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W art. 1 tej ustawy prawodawca określił zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie czterech umów wymienionych w ust. 1. Stosownie zaś do ust. 2 cytowanego artykułu, przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 2 cyt. ustawy wskazuje, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z nich skutkuje utratą prawa do rekompensaty, w świetle art. 7 ust. 2 cyt. ustawy. W rozpatrywanej sprawie organ odmówił przyznania skarżącej prawa do rekompensaty wskazując na brak dokumentacji potwierdzającej tytuł własności K. C. do pozostawionej nieruchomości w dacie opuszczenia byłego terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Poszukiwania wymaganej dokumentacji w Archiwach w [...],[...],[...], oraz we [...] nie przyniosły bowiem żadnych rezultatów. Natomiast złożone przez skarżącą dokumenty: kontrakt kupna – sprzedaży i plan sytuacyjny pochodzą z [...] i [...], a więc nie odnoszą się do momentu pozostawienia mienia. Sama skarżąca oświadczyła przy tym, że nie ma możliwości przedstawienia zeznań świadków mogących potwierdzić ten fakt, wymienionych w art. 6 ust. 1 ww. ustawy. Stanowisko organów należy ocenić za co najmniej przedwczesne. Rację ma organ odwoławczy wskazując, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Słusznie również wskazuje, że art. 6 cyt. ustawy przewiduje jakie dowody należy dołączyć do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty świadczące o rodzaju i powierzchni nieruchomości i wymienia w ust. 4 dokumenty, które są takimi dowodami (urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki [...], Republiki [...], Federacji [...],[...] lub innych państw). W przypadku braku takich dokumentów ust. 5 wskazuje na możliwość przedstawienia oświadczeń dwóch świadków, złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej oraz nie są osobami bliskimi – w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami – właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z powołanych przepisów wynika zatem, że ustawodawca przyznaje pierwszeństwo dokumentom urzędowym, a w przypadku ich braku oświadczeniom świadków, złożonym pod określonymi rygorami. Niemniej art. 6 w ust. 4 ww. ustawy nie wymienia dowodów w sposób enumeratywny, skoro stwierdza, że mogą to być w szczególności dokumenty w nim wskazane, jak i w przypadku oświadczeń świadków w ust. 5. Z podanych regulacji nie wynika zatem, że ustawodawca posłużył się zamkniętym katalogiem dowodów, a to oznacza, że nie wykluczył możliwości przeprowadzenia innych dowodów niż w nich wymienione, a przewidzianych w k.p.a. Dowody te mają jedynie pierwszeństwo przed innymi i mogą okazać się wystarczające do wykazania przesłanek do przyznania prawa do rekompensaty. W konsekwencji brak dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 i 5 cyt. ustawy nie zwalnia organu od przestrzegania zasady wynikającej z art. 7 k.p.a., a więc podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Z art. 75 § 1 k.p.a. zaś wynika, że wyjaśnieniu stanu faktycznego może służyć wszystko, a więc inne dowody, opinie biegłych, oględziny, jak i przesłuchanie strony. Zgodnie z art. 80 k.p.a. wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie zarówno z osobna, jak i w powiązaniu ze sobą. Z zasady tej wynika konieczność wyjaśnienia wszystkich rozbieżności. Należy mieć również na uwadze, że w myśl art. 86 k.p.a. w przypadku wyczerpania środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ może przesłuchać stronę. Jednak podkreślić należy, że dowód taki ma charakter posiłkowy i znajduje zastosowanie wówczas, gdy po zgromadzeniu dokumentacji przez organ pozostały nie wyjaśnione okoliczności istotne dla sprawy, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Dopiero po wyczerpaniu wszystkich dowodów można mówić o zebraniu materiału dowodowego i dokonać oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, czy też udowodnić jej nie można. Stanowisko to z reguły przyjmowane jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA: z dnia 28 czerwca 2012r., sygn. akt I OSK 919/11 oraz z dnia 20 września 2012r., sygn. akt I OSK 423/12 - publ.: centralna baza orzeczeń nsa.). Podobne stanowisko zajmował Trybunał Konstytucyjny wskazując m.in., że "trudności (w poświadczeniu stanu praw majątkowych tzw. Zabużan) te są następstwem upływu 60 lat od czasu ich przesiedlenia z terytoriów objętych w 1944 r. granicami byłych Białoruskiej SRR, Litewskiej SRR i Ukraińskiej SRR, zniszczeń dokumentacji w okresie działań wojennych oraz niskiej dostępności dokumentacji (prawnej i geodezyjnej) w miejscach pozostawienia nieruchomości stanowiących tzw. mienie zabużańskie. Dodatkowe utrudnienia wynikają z niedokonania wiarygodnych szacunków wartości ubezpieczeniowej pozostawionego mienia zabużańskiego oraz z niedostatecznej troski o dokumentowanie praw majątkowych przesiedlanych obywateli polskich po stronie odpowiednich instytucji publicznych byłych Białoruskiej SRR, Litewskiej SRR i Ukraińskiej SRR (w realiach ustrojowych niekorzystnych dla własności prywatnej). W tym stanie rzeczy konieczne staje się sięganie po inne - niż nader fragmentaryczna i niekompletna dokumentacja - środki dowodowe, w tym - w szerszym niż typowy zakresie - po zeznania świadków, składane pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania." (por. wyrok TK z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. K 2/04). Wprawdzie na gruncie stanów faktycznych dotyczących pozostawionego mienia włączonego do kołchozu, niemniej znajdującego zastosowanie również w takich sprawach jak rozpatrywana Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że "nieuzasadnione różnicowanie Zabużan potęgują ponadto istotne trudności dowodowe, jakie wiążą się z koniecznością wykazywania tytułu własności nieruchomości w chwili repatriacji. W szczególności bowiem to, czy osoba powracająca do Polski dysponowała urzędowym opisem mienia albo zaświadczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, było często kwestią przypadku, a ponadto, ocena stopnia precyzji prawnej (np. w zakresie istnienia określonego typu prawa do rzeczy - w rozumieniu ustawodawstwa radzieckiego), jak również wiarygodności tych dokumentów, nie powinna abstrahować od czasu i okoliczności, w jakich były one sporządzane. Nie wszyscy też obywatele poddawali się formalnym procedurom ewakuacyjnym, lecz część z nich powracała do kraju w inny sposób, również niezgodnie z prawem".(por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 16 grudnia 2013r., I OPS 11/13, LEX nr 1404014 Brak dowodów wskazanych w art. 6 ust. 4 i 5 cyt. ustawy nie wyklucza zatem automatycznie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postępowanie we wskazanym wyżej zakresie nie zostało przeprowadzone w niniejszej sprawie. W szczególności nie przeprowadzono dowodów z przesłuchania samej skarżącej, jak i nie podjęto prób ustalenia i przesłuchania wskazanych w jej pismach świadków pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. W piśmie z dnia [...] skarżąca wskazywała, że po wybudowaniu domu na zakupionej nieruchomości przy ul. [...] w [...] jej sąsiadami była rodzina B. przesiedlona później do Polski oraz [...] rodzina B. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że zeznanie świadka, jako oświadczenie wiedzy odtwarzające określone fakty, winno podlegać ocenie w kontekście okoliczności danej sprawy oraz pozostałych, zgromadzonych w niej dowodów. W tej zaś sprawie skarżąca na potwierdzenie posiadania przez K.C. tytułu własności opisanej nieruchomości przedłożyła dokument w postaci kontraktu kupna – sprzedaży i plan sytuacyjny pochodzące odpowiednio z [...] i [...] Kontrakt kupna – sprzedaży opatrzony jest – wymaganą wówczas – adnotacją o wpisaniu do księgi gruntowej dla gminy [...] dokonaną w Urzędzie ksiąg gruntowych Sądu grodzkiego w [...] uchwałą z dnia [...] na karcie a pod opisaną pozycją. Wobec powyższego uznać należy, że dokonana przez organy ocena jest niepełna i jako taka nie była wystarczająca do wydania decyzji negatywnej w przedmiocie ustalenia prawa skarżącej do rekompensaty za opisaną nieruchomość, bowiem postępowanie przeprowadzono z naruszeniem w szczególności art. 7, 77 § 1 80 i 75 i 86 § 1 k.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów będzie zatem przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem stanowiska Sądu. W zgromadzonym materialne dowodowym nie znajdują natomiast potwierdzenia zarzuty skargi dotyczące błędnego poszukiwania w archiwach zamiast danych dotyczących K.C. z domu [...] ur. [...] w [...], córki F. i P.- danych dotyczących K. C. z domu [...], córka [...] ur. w [...][...]. Nie było również sporne w niniejszej sprawie, że K.C. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okolicznościach wymienionych w art. 1 cyt. ustawy, zatem bez wpływu na jej wynik pozostaje, czy repatriacja miała miejsce w [...], czy też w [...]. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a oraz art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.