I SA/Wa 2960/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Monika Sawa po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z [...] czerwca 2021 r., nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] października 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania K. R. od decyzji Prezydenta [...] z [...] czerwca 2021 r., nr [...] o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Prezydent [...] decyzją z [...] czerwca 2021 r. odmówił przyznania K. R. świadczenia wychowawczego na dzieci: L. R., B. R. i V. R. na okres zasiłkowy 2021/2022. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) świadczenie przysługuje matce albo ojcu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Prezydent ustalił, że miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ojca zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z [...] czerwca 2020 r., sygn. [...] zatwierdzającym ugodę sądową z [...] maja 2020 r. Zdaniem organu postanowienie to nie orzeka o opiece naprzemiennej nad dziećmi. Prezydent zwrócił się o przeprowadzenie wywiadów środowiskowych w miejscach zamieszkania matki i ojca. Oświadczenia obojga rodziców różniły się co do zakresu opieki nad dziećmi oraz kosztów ich utrzymania, jednakże podczas wywiadu środowiskowego u ojca obecne były dzieci, które potwierdziły stan faktyczny przedstawiony przez ojca i wspólne z nim zamieszkiwanie. W konsekwencji organ stwierdził, iż brak jest podstaw do przyznania świadczenia matce dzieci. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła K. R. Zarzuciła, że zgodnie z ugodą sądową opieka nad dziećmi sprawowana jest po połowie, zatem skarżącej winna być przyznana co najmniej połowa świadczenia, zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. W myśl art. 5 ust. 2a ustawy w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Zgodnie z orzecznictwem, aby można było mówić o opiece naprzemiennej, konieczne jest orzeczenie sądu orzekające taką opiekę (wyroki WSA w Warszawie sygn. akt: I SA/Wa 1357/16; I SA/Wa 1576/16). Samo uregulowanie kontaktów z dziećmi, nawet w sposób bardzo precyzyjny, nie stanowi jeszcze przesłanki do stwierdzenia, że opieka naprzemienna w danej sprawie istnieje. Kolegium wskazując na orzecznictwo podało, że ustawodawca jako zasadę przyjął zaliczanie dziecka w skład jednej rodziny. Natomiast wyjątkowo dopuścił uznanie dziecka za jednoczesnego członka dwóch rodzin, jednakże uzależnił to od podlegania przez nie opiece naprzemiennej rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub w rozłączeniu rodziców, która to opieka ma zostać ustanowiona orzeczeniem sądu. Skoro zatem przewidziana w art. 2 pkt 16 in fine ustawy zasada zaliczania dziecka w skład dwóch rodzin stanowi wyjątek od ogólnej reguły pozostawania przez nie członkiem jednej rodziny, musi być ona stosowana ściśle. Brak orzeczenia sądu ustalającego opiekę naprzemienną, wyklucza możliwość samodzielnego ustalania faktu jej występowania przez organ administracji publicznej (wyrok WSA w Warszawie z 19 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 923/17). Kolegium powołało szereg wyroków NSA dotyczących opieki naprzemiennej, wskazując, że z ukształtowanej i jednolitej linii orzeczniczej tego Sądu wynika, że o pozostawaniu dziecka pod opieką naprzemienną stanowi orzeczenie sądu i kwestia ta nie może podlegać ocenie ani interpretacji organów administracji. Takie orzeczenie nie zostało jednak przedłożone. W niniejszej sprawie miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ojca. Zgodnie z ustaleniami organu I instancji przeprowadzone wywiady środowiskowe potwierdziły, że ojciec dzieci sprawuje nad nimi faktyczną opiekę. Ojciec dzieci oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trójką dzieci, rodzina zajmuje lokal składający się z 5 pokoi, każde z dzieci ma samodzielny pokój. Najstarsza córka nie kontaktuje się z matką, średnia nocuje u matki dwa razy w tygodniu, syn spędza z matką kilka godzin w tygodniu i nie nocuje u matki. Podczas wywiadu u ojca obecna była najstarsza córka i syn, którzy potwierdzili słowa ojca. W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2021 r. złożyła K. R. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. art. 5 § 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niezastosowanie i uznanie przez organ, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek sprawowania opieki naprzemiennej - przy czym organ nie uwzględnił faktu rzeczywistego sprawowania opieki nad dziećmi przez oboje rodziców i treści ugody sądowej z [...] maja 2020 r. ustalającej kontakty pomiędzy skarżącą a dziećmi, która to ugoda de facto taką opiekę ustanawia oraz informacji zawartych w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m. [...]; 2. art. 7, 77 § 1, 80 kpa, poprzez wydanie decyzji na podstawie nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego z pominięciem zakresu przyczyniania się każdego z rodziców do utrzymania dzieci i sposobu roztaczania pieczy nad nimi oraz nieuwzględnienie oświadczeń skarżącej i córki B. R. złożonych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] m. [...]. Na podstawie powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 1 lutego 2022 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne, o czym pełnomocnik skarżącej i organ zostali powiadomieni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a wspomnianej ustawy. Z kolei w myśl art. 5 ust. 2a ustawy w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Przy czym podnieść należy, że opieka naprzemienna wymaga porównywalnego, a nie równego podziału obowiązków opiekuńczych pomiędzy rodziców. Podział świadczenia wychowawczego jest wyjątkiem od zasady przyznania tego świadczenia wyłącznie matce lub wyłącznie ojcu, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje. Taki podział świadczenia uzależniony jest, jak wynika to z treści art. 5 ust. 2a ustawy od istnienia orzeczenia sądowego ustanawiającego opiekę naprzemienną, przy czym orzeczenie to z uwagi na brak uregulowania opieki naprzemiennej w polskim systemie prawa rodzinnego, nie musi posługiwać się tym wyrażeniem i wystarczające jest, aby mocą tego orzeczenia opieka została przyznana obojgu rodzicom i miała być wykonywana przez każdego z rodziców. Natomiast, jak to wynika z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych wykonywanie opieki naprzemiennej ma miejsce jedynie wtedy, gdy rodzice dziecka zamieszkują osobno, dziecko przebywa u każdego z nich naprzemiennie, w porównywalnych okresach i fakt istnienia takiej opieki wynika z orzeczenia sądu. Jednakże błędne jest stanowisko, że tylko wówczas dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Kwestię tę trzeba oceniać z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Należy uwzględniać wyłącznie orzeczenia czy ugody, które określają reguły sprawowania opieki nad dziećmi przez rodziców żyjących w rozłączeniu, bo generalnie one tylko stanowią o opiece naprzemiennej. Dowodem w zakresie zaistnienia opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego bądź protokołu rozprawy z utrwaloną w nim ugodą, zawartą przed sądem opiekuńczym czy ugodą zawartą w postępowaniu mediacyjnym. W sytuacji, gdy nie zawierają one stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tam zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie. W niniejszej sprawie w aktach administracyjnych (załączonych do akt sądowych o sygn. I SA/Wa 2340/21 ze skargi skarżącej) złożone zostało postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] - [...] [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] czerwca 2020 r., sygn. akt [...] stwierdzające wykonalność ugody zawartej przed tym Sądem z [...] maja 2020 r. pomiędzy skarżącą a S. R. Ugoda ta określa wprawdzie kontakty i miejsce zamieszkania, jednakże analiza tego dokumentu, z którego wynika, że matka przebywa z dziećmi po kilka dni w tygodniu, część wakacji, ferii, przerw świątecznych i świąt wskazuje, że obydwoje rodzice opiekują się dziećmi. Jednakże dopiero dokładna analiza tej ugody pozwoli na stwierdzenie, czy skarżąca sprawuje opiekę naprzemienną nad dziećmi, co uprawniałoby ją do połowy świadczenia wychowawczego. Dla oceny opieki nad dziećmi nie ma natomiast znaczenia ustalenie miejsca zamieszkania dzieci z ojcem, czy też matką, gdyż zgodnie z art. 28 k.c. można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Organy nie dokonały oceny ugody, która to ocena może mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast uzasadnienie decyzji organu II instancji koncentruje się w głównej mierze na powołaniu orzecznictwa dotyczącego opieki naprzemiennej i przytoczenia ustaleń organu I instancji. Organ nie dokonał samodzielnej oceny wszystkich dowodów, poprzestając na przytoczeniu oświadczeń ojca dzieci, a pomijając całkowicie stanowisko matki przedstawione podczas wywiadu przeprowadzonego z nią [...] lutego 2021 r. i oświadczenia złożonego tego dnia przez skarżącą. Umknęło uwadze Kolegium, że organ odwoławczy zobowiązany jest ponownie rozpoznać sprawę w jej całokształcie, a nie tylko dokonać oceny rozstrzygnięcia organu I instancji. Ze wszystkich powyższych przyczyn uznać należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 6, 7, 75 § 1, 77 § 1 i 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, z przyczyn wyżej omówionych. Dlatego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.