I SA/Wa 2967/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezydent W. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] odmówił przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad córką M. S. W uzasadnieniu organ wskazał, że wymagająca opieki M. S. urodzona w 1994 r. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ przedstawił analizę przepisów regulujących postępowanie w sprawach dotyczących orzekania o niepełnosprawności i podkreślił, że M. S., jako osoba która ukończyła 16 lat, legitymuje się nie orzeczeniem o niepełnosprawności tylko orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Wyrokiem Sądu Rejonowego [...] w/w zaliczona została do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a nie o stopniu znacznym, a więc świadczenie nie może zostać przyznane. Odwołanie od decyzji Prezydenta złożyła J. S. wskazując, że wnioskowane świadczenie przysługuje osobie, która rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie odwołującej obie z córką spełniają te kryteria. Decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. W uzasadnieniu organ powołując się na przepisy (ustawa z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, ustawa o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą, która legitymuje się jednym ze wskazanych w przepisie orzeczeń: orzeczeniem o niepełnosprawności (wraz ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) albo orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności (znacznym). Powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności dla osób do ukończenia przez te osoby szesnastego roku życia wydają orzeczenia o niepełnosprawności (czyli orzeczenie stwierdzające, że niepełnosprawność istnieje) a dla osób, które ukończyły szesnasty rok życia orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku. Natomiast pozostałe osoby, czyli osoby powyżej szesnastego roku życia, zaliczane są do odpowiedniego dla ich stanu zdrowia stopnia niepełnosprawności - lekkiego, umiarkowanego lub znacznego. Zatem orzeczenie o niepełnosprawności dotyczy wyłącznie osób poniżej szesnastego roku życia. Natomiast osoby, które ukończyły szesnaście lat otrzymują orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Wobec czego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną mogą otrzymać (przy spełnieniu innych warunków) te osoby, które opiekują się osobą która nie ukończyła lat szesnastu i legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki łub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast jeżeli osoba wymagająca opieki ukończyła lat szesnaście, to musi ona się legitymować orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym świadczenie przysługuje tylko wtedy, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy Kolegium podniosło, że J. S. wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad córką M. S. ur. [...] 1994 r. M. S. legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie to po rozpatrzeniu wniosku złożonego [...] kwietnia 2010r. wydane zostało w dniu [...] maja 2010 r. na czas określony do [...] sierpnia 2010 r. W dacie tej ([...] sierpnia 2010 r.) orzeczenie o niepełnosprawności utraciło ważność. Kolejne orzeczenie, w rozpatrzeniu wniosku z [....] sierpnia 2010 r., wydane zostało [...] września 2010 r. i było orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. ; Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności uznał, że M. S. jest osobą o lekkim stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to, po utrzymaniu w mocy przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, zostało zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego [...], który wyrokiem z [...] kwietnia 2011 r. sygn. akt [...] zaliczył M. S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od [...] sierpnia 2010 r. do [...] września 2014 r. uznając jednocześnie, iż spełnia ona kryteria korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Tymczasem aby spełnić warunki, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba wymagająca opieki która ukończyła 16 lat musi być zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium wskazało, że decyzja nr [...] nie podlega badaniu w niniejszej sprawie. J. S. nie spełnia warunków wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. córka wnioskodawczyni została zaliczona do osób o umiarkowanym, a nie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym w aktach sprawy znajdują się dwa odpisy wyroku Sądu Rejonowego [...] z [...] kwietnia 2011 r. sygn. akt [...] o różnej treści - pierwszy z dnia [..] maja 2011 r. i drugi z dnia [...] czerwca 2011 r., przedłożony wraz z wnioskiem. W pierwszym z odpisów brak jest orzeczenia o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (takiej klauzuli nie zawierało też pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności z 2010 roku). Jednakże fakt ten nie ma istotnego znaczenia w sprawie, bowiem istotą orzeczenia jest stopień niepełnosprawności, a nie warunki dodatkowe. Decyzja SKO w W. z [..] października 2013 r. stała się przedmiotem skargi J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wskazała, że córka M.S., zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego [...] sygn. akt [...] ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności od dnia [....] sierpnia 2010 r. do dnia [...] września 2014 r. z ustaleniem, że spełnia kryteria do korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Córka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, wymaga opieki skarżącej lub innych osób. Jej upośledzenie powoduje, iż samodzielnie nie porusza się po mieście, nie przygotuje sobie posiłku, nie zrobi zakupów (nie umie liczyć pieniędzy). Organ w zaskarżonej decyzji różnicuje orzeczenie o niepełnosprawności od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, co dla skarżącej nie jest zrozumiałe. Skoro córka wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji to skarżąca powinna otrzymywać świadczenie z powodu faktycznie sprawowanej opieki na d córką. Odebranie skarżącej świadczenia, gdy wcześniej świadczenie to otrzymywała a w sytuacji zarówno skarżącej jak i córki skarżącej nie zaszły żadne zmiany jest krzywdzące i podważające zaufanie obywatela do Państwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, tj. przepisu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), co miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie zostało ustalone, że Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności zaliczył orzeczeniem z dnia [...] września 2010 r. M. S. do osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim, natomiast Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, po rozpatrzeniu odwołania, orzeczeniem z dnia [...] października 2010 r. utrzymał to orzeczenie w mocy. W sprawie jest bezsporne również, że Sąd Rejonowy [...] wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2011 r. sygn. akt [...] zmienił decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] października 2010 r. w ten sposób, że zaliczył M. S. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ustalając jednocześnie, że spełnia ona kryteria korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, konieczności długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera unormowań w zakresie stopni czy rodzajów niepełnosprawności, gdyż kwestia ta stanowi przedmiot regulacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 14, poz. 92 ze zm.), (v. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 767/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z brzmienia art. 4 i art. 4a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej (...) wynikają wprawdzie odrębności w orzekaniu o niepełnosprawności oraz o stopniu niepełnosprawności, jednak żaden z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie odsyła do powyższych przepisów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, że konstrukcja przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasna, nie wymaga stosowania zabiegów interpretacyjnych i odwoływania się do uregulowań zawartych w innych aktach prawnych. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych pod pojęciem dziecka ustawodawca nakazuje rozumieć dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką (art. 3 pkt 4). Definicja ta abstrahuje od wieku dziecka, zatem prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego rozpatrywane musi być w związku z niepełnosprawnością dziecka, niezależnie od tego, czy przekroczyło ono 16 rok życia. Oznacza to, iż przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku dziecka, które ukończyło 16 rok życia, co odnosi się do córki wnioskodawczyni, uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko w przypadku orzeczenia znacznego stopnia niepełnosprawności, ale i w pozostałych przypadkach, pod warunkiem ustalenia wskazań co do konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. O możliwości przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego przesądza okoliczność, że istnieje konieczność stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji (v. wyrok NSA z dnia 17 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1647/07; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 lipca 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 125/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie jest bezsporne, że M. S. wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. sygn. akt [...], zmieniającym orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, zaliczona została do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia [...] sierpnia 2010 r. do dnia [...] września 2014 r. ze wskazaniem, że spełnia ona kryteria korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, konieczności długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle powyższego, stwierdzić należało, że organy obu instancji dokonały w niniejszej sprawie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i w konsekwencji niewłaściwie przyjęły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie legitymowania się przez córkę wnioskodawczyni właściwym orzeczeniem. Dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest bowiem konieczne posiadanie orzeczonego wobec córki wnioskodawczyni znacznego stopnia niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymując w mocy wydaną z naruszeniem prawa materialnego decyzję organu I instancji naruszyło nadto przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267). Ponownie rozpoznając sprawę o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, organ przyjmie, że córka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, co stanowi spełnienie wymienionej wyżej przesłanki ustawowej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy.