I SA/Wa 2983/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wglądu do akt sprawy oddala skargę. Postanowieniem z 1 października 2021 r., nr DAP-WOSRFR-7281-51/2021/KB, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpoznaniu zażalenia K. M., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Śląskiego z 7 lipca 2021 r., nr NWXIIII.7541.172.2019, o odmowie wglądu do akt sprawy. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym; Pismem z 21 sierpnia 2014 r. W. M. złożył do Wojewody Śląskiego wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości S., powiat [...], województwo [...]. Postanowieniem z 2 czerwca 2015 r., nr NWXII.7541.186.2014, Wojewoda Śląski zawiesił przedmiotowe postępowanie na wniosek strony. Decyzją z 7 czerwca 2018 r., nr NWXIII.7541.186.2014, Wojewoda Śląski umorzył wobec W. M. postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości S., powiat [...], województwo [...]. Wnioskiem z 17 maja 2019 r. K. M. wystąpiła do Wojewody Śląskiego o udostępnienie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wszczętej na wniosek W. M., jak również o wskazanie sposobu załatwienia sprawy przedmiotowego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z 3 czerwca 2019 r., nr NWXIII.7541.172.2019, Wojewoda Śląski odmówił K. M. wglądu do akt złożonych w sprawie wszczętej wnioskiem W. M. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości S., powiat [...], województwo [...]. Postanowieniem z 9 października 2019 r., nr DAP-WOSRFR-7281-100/2019/DC, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził uchybienie przez K. M. terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewody z 3 czerwca 2019 r., Wyrokiem z 5 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2674/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 9 października 2019 r. Postanowieniem z 28 stycznia 2021 r., nr DAP-WOSRFR- 7281-85/2020/JL, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił postanowienie Wojewody Śląskiego z 3 czerwca 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Postanowieniem z 7 lipca 2021 r. Wojewoda Śląski odmówił K. M. wglądu do akt sprawy nr NWXIII.7541.186.2014 o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wskazując, że wnioskodawczyni nie była i nie jest stroną w sprawie wszczętej wnioskiem W. M. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła K. M. Postanowieniem z 1 października 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Śląskiego z 7 lipca 2021 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz uchwały NSA z 9 października 2017 r., I OPS 3/17, zgodnie z którą współuczestnikiem postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. może być również osoba, która jest następcą prawnym właściciela przedwojennej nieruchomości, ale jednocześnie znajduje się w kręgu następców prawnych co wnioskodawca. Minister podniósł, że w niniejszej sprawie zarówno K. M. jak też jej poprzednik prawny F. M. lub T. M. nie złożyli wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Z kolei W. M., który był jedyną stroną postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji, nie jest następcą prawnym przedwojennego właściciela nieruchomości. Organ wskazał również na wyrok NSA z 19 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5492/16, zgodnie z którym postępowanie dotyczące wglądu do akt ma charakter incydentalny zależny od postępowania głównego. Minister podniósł, że wnioskodawczyni nie była stroną postępowania administracyjnego (postępowania głównego) zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego z 7 czerwca 2018 r. Ponadto, W. M., który był jedyną stroną powołanej decyzji, nie znajduje się w kręgu następców prawnych przedwojennego właściciela nieruchomości. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożyła K. M. zarzucając mu nieuwzględnienie wniosku o uznanie jej za stronę postępowania zakończonego decyzją Wojewody Śląskiego z 7 czerwca 2018 r., a tym samym naruszenie art. 28 k.p.a. Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji oraz uznanie, że wniosek w sprawie udostępnienia akt ma charakter incydentalny zasługujący na pozytywne rozpatrzenie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że jako jedyna prawowita spadkobierczyni F. M. wnioskiem z 17 maja 2019 r. zwróciła się do Dyrektora Wydziału Nadzoru Właścicielskiego Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego z prośbą o umożliwienie zapoznania się bądź przekazanie danych dotyczących majątku po F. M., którego jest wnuczką oraz przekazanie informacji dot. sposobu załatwienia przedmiotowej sprawy, którą na wniosek osoby nieuprawnionej prowadził od 2014 r. Śląski Urząd Wojewódzki. Powyższe potwierdzają kopie dokumentów załączone do przedmiotowego wniosku. Fakt ten potwierdza również zakończone postępowanie przed Sądem Rejonowym [...] - [...] dotyczące nabycia spadku po jej dziadku F. M., zmarłym 18 października 1981 r., wszczęte na wniosek W. M. z 17 lipca 2014 r., w którym wskazał, niezgodnie ze stanem faktycznym, że jest jedynym spadkobiercą po F. M. (dokumenty zalegają przy sprawie). Skarżąca podniosła również, że nie wie w jaki sposób i kiedy W. M. wszedł w posiadanie informacji i dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które należały do F. M. Nie wyjawił danych dotyczących majątku pozostawionego przez dziadka skarżącej pomimo przesłanej w 2017 r. prośby o wyjawienie danych i przekazanie dokumentów dotyczących tego majątku i jego historii, w posiadaniu których był W. M. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 73 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), dalej zwanej "k.p.a." Zgodnie z powołanym przepisem, strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Z powyższego wynika, że przepisy postępowania administracyjnego prawo wglądu w akta sprawy zastrzegają wyłącznie dla strony. Zasadnicze zatem znaczenie dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia ma ustalenie, czy skarżąca posiada przymiot strony w sprawie zainicjowanej wnioskiem W. M. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości S., powiat [...], województwo [...], i czy w związku z tym przysługuje jej prawo wglądu w akta przedmiotowej sprawy. O tym kto posiada przymiot strony postępowania administracyjnego decyduje art. 28 k.p.a. Stosownie do treści powołanego przepisu stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy natomiast upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że stwierdzenie istnienia interesu prawnego po stronie określonego podmiotu wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Sądy administracyjne wielokrotnie wypowiadały się w zakresie istoty interesu prawnego wskazując, że jego cechami są indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność. Istnienie zaś tego interesu musi znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2035/10, Lex nr 1121192). Co przy tym istotne, ustalenie przez organ kręgu stron postępowania administracyjnego i zapewnienia im udziału w tym postępowaniu jest elementem postępowania głównego toczącego się w sprawie administracyjnej (art. 10 § 1, art. 61 § 4 i art. 81 k.p.a.), a wady postępowania dotyczące tej kwestii mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). W tym miejscu podkreślić trzeba, że istnienie interesu prawnego musi być rozpatrywane z uwzględnieniem regulacji prawnych związanych z konkretnym postępowaniem administracyjnym. Wobec powyższego rozstrzygając złożony przez skarżącą wniosek obowiązkiem organu było wzięcie pod uwagę specyfiki postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, a także treści przepisów z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097), w tym art. 5 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Jak przy tym trafnie dostrzegł organ odwoławczy, na kanwie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. w dniu 9 października 2017 r. zapadła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OPS 3/17, ONSAiWSA 2018/1/2), zgodnie z którą złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez osobę uprawnioną w terminie określonym art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. skutkuje wszczęciem postępowania administracyjnego również w stosunku do wszystkich pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 tej ustawy. W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał zatem, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez współwłaściciela albo jednego ze spadkobierców powoduje wszczęcie postępowania, w rozumieniu art. 61 § 1 k.p.a., nie tylko w sprawie przysługującego tym podmiotom, w fazie realizacji, udziału w prawie do rekompensaty, ale wszczęcie postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty przysługującego wszystkim współwłaścicielom albo wszystkim spadkobiercom. Oznacza to, że współuczestnikiem postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r. może być również osoba, która jest następcą prawnym właściciela przedwojennej nieruchomości - ale jednocześnie znajduje się w tym samym kręgu następców prawnych co wnioskodawca. W niniejszej sprawie nie budzi sporu, że skarżąca, a także jej poprzednicy prawni F. M. lub T. M. nie złożyli wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Taki wniosek złożył jedynie W. M., który jednak, co nie jest w sprawie kwestionowane, nie znajduje się w kręgu następców prawnych przedwojennego właściciela nieruchomości. Z akt administracyjnych wynika, że W. M. był jedyną stroną postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Śląskiego z 7 czerwca 2018 r. Stroną tego postępowania nie była natomiast skarżąca. Jak zaś trafnie stwierdził organ odwoławczy, postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od postępowania głównego. To w postępowaniu głównym organ administracji rozstrzyga sprawę administracyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt po zakończeniu postępowania głównego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania głównego, to także i kręgu stron, na potrzeby postępowania wpadkowego, nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Z podanych wyżej przyczyn podniesione w skardze zarzuty dotyczące braku uprawnienia W. M. do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty za majątek pozostawiony przez poprzednika prawnego skarżącej, wejścia w niewyjaśnionych okolicznościach przez osobę trzecią w posiadanie dokumentów i informacji dotyczących tego majątku, a także złożenia wniosku przez W. M. po ustawowym terminie nie zdołały podważyć prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Reasumując, wobec złożenia wniosku o prawo wglądu do akt sprawy przez osobę, która nie legitymowała się przymiotem strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., prawidłowo organ odmówił udostępnienia tych akt. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 powołanej ustawy.