I SA/Wa 3270/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1994 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz M. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. B. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1994 r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] kwietnia 1962 r. nr [...] mocą której przejęto na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwo rolne o pow. [...] ha położone w K. należące do Z. B. uchylił wskazaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1994 r. w całości i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1962 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] kwietnia 1962 r. nr [...]. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Decyzją nr [....] z dnia [...] kwietnia 1962 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w Z. przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomość rolną stanowiącą działkę gruntu nr [...] o pow. [...] ha, położoną w K. Organ wojewódzki ustalił, że przejęcie gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa nastąpiło w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym /Dz.U. nr 14 poz. 78 z 1959 r. oraz § 1-5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych /Dz.U. nr 39 poz. 198/. Zdaniem organu nadzorczego rozstrzygnięcie sprawy przez organ I instancji uznać należało za słuszne i zgodne z obowiązującymi przepisami, gdyż przejęta na Skarb Państwa nieruchomość rolna została przez byłą właścicielkę opuszczona w 1945 r. i nie była przez nią zagospodarowana ani też wydzierżawiona innym użytkownikom do czasu jej przejęcia na Skarb Państwa. Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1994 r. nr [...] odwołał się Z. B., syn Z. B., byłej właścicielki gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w K. wnosząc o zwrot gospodarstwa, gdyż jego zdaniem nie było ono opuszczone, stąd wydane decyzje były niesłuszne i krzywdzące. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. B. uchylił wskazaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1994 r. w całości i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1962 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] kwietnia 1962 r. nr [...]. Rozpatrując sprawę ponownie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zwrócił uwagę, ze decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1994 r. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej, decyzją ostateczną Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1962 r., której istnienia organ stopnia wojewódzkiego nie uwzględnił w tym postępowaniu. Organ przypomniał, że Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] lipca 1962 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] kwietnia 1962 r. o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa z urzędu, jako opuszczonego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w oparciu o akta sprawy ustalił, że nieruchomość położona w K. została od 1945 r opuszczona przez właścicielkę Z. B., która zamieszkała w S. pow. [...]. W trosce o zagospodarowanie wymienionej nieruchomości Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w B. oddało ją w zagospodarowanie Spółdzielni produkcyjnej "[...]", a po likwidacji tejże oddano w zagospodarowanie indywidualnym rolnikom na podstawie umów zawartych do dnia [...] października 1961 r. Na skutek interwencji Z. B. użytkownicy gruntów opuścili gospodarstwo na jeden rok przed terminem, mimo to Z. B. nie weszła w posiadanie nieruchomości i nie zagospodarowała gruntów. Zdaniem organu znajdujący się w aktach protokół Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] kwietnia 1962 r. potwierdza bezspornie, że gospodarstwo to leżało przez rok odłogiem. Skoro właścicielka nie interesowała się gospodarstwem, jak również nie uregulowała kwestii ewentualnego wydzierżawienia gruntów miejscowym rolnikom stosownie do przepisów powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., nieruchomość, ta podlegała przejęciu na własność Państwa. Z tych względów organ nadzoru stwierdził, że gospodarstwo nosiło cechy opuszczenia i brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1962 r. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. B. spadkobierczyni po Z. B. Skarżąca w uzasadnieni skargi podniosła, że jej babcia Z. B., do momentu pozbawienia jej praw do gospodarstwa cały czas się nim zajmowała. To ona oddała przedmiotowe gospodarstwo w dzierżawę spółdzielni, co też miało odzwierciedlenie w decyzji Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej. Zdaniem skarżącej babcia zgodziła się na oddanie ziemi w dzierżawę spółdzielni produkcyjnej "[...]", gdyż dbała o całe gospodarstwo. Nie było jej winą iż w tamtym czasie to Prezydium wydawało decyzje o oddaniu w dzierżawę nieruchomości. Skarżąca wskazała, ze gdy [...] października 1961 r. ziemie jej babci Z. B. zostały oddane w zagospodarowanie indywidualnym rolnikom, którzy nie dbali o gospodarstwo, babcia protestowała, a wręcz przegoniła ich z gospodarstwa, co wskazuje, ze zachowywała się jak właściciel i dbała o swoje ziemie. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o uznanie skargi za zasadną W uzasadnieniu podniósł, ze decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 r. zawierała błędne pouczenie o przysługującym środku odwoławczym, a mianowicie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a błędne pouczenie nie może szkodzić stronie która zastosowała się do pouczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 litera a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a." Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, ze zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Jak stwierdził NSA, nadrzędnym obowiązkiem sądu administracyjnego jest - przez wydanie orzeczenia - stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt (lub czynność) organu administracji publicznej niezgodny z prawem (zob. wyrok z dnia 11 stycznia 2007 r., I OSK 275/06, LEX nr 293171). Kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzje oraz decyzję dnia [...] czerwca 1994 r. w omówionym zakresie, czyli określonym przepisami ustaw wyżej powołanych, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które należało wziąć pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści. W ocenie Sądu, postanowienia te dotknięte są wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., a to uzasadniało stwierdzenie ich nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Otóż przepis art. 19 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek kontroli swojej właściwości z urzędu, a więc przed wszczęciem postępowania i przestrzegania jej w każdym stadium postępowania. Naruszenie przepisów o właściwości objęte jest sankcją nieważności, ustanowioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W świetle tego przepisu, jako podstawę stwierdzenia nieważności decyzji traktuje się naruszenie właściwości rzeczowej, instancyjnej oraz miejscowej, a więc wszystkich jej rodzajów. Trzeba też podkreślić, że przepisy o właściwości mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, organ więc z urzędu - jak wcześniej wyjaśniono - musi przestrzegać swojej właściwości. Organ niewłaściwy nie jest prawnie legitymowany do rozstrzygania o prawach i obowiązkach stron. Właściwość rzeczowa wynika z przepisów materialnoprawnych oraz tych przepisów ustrojowych, które dotyczą kompetencji organów administracji publicznej. Zatem, jak słusznie podniesiono w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2008 r., IV SA/Wa 2455/07, LEX 479295, bez względu na trafność rozstrzygnięcia, jeżeli doszło do naruszenia przepisów o właściwości, decyzja jest nieważna. Sąd, w składzie orzekającym w sprawie niniejszej podziela to stanowisko, a które jest konsekwentnie prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. W sprawie niniejszej spadkobierca Z. B. jej syn Z. B. wystąpił z wnioskiem o zwrot nieruchomości o powierzchni [...], położonej w K., przejętej przez Państwo od jego matki. Wniosek ten prawidłowo został zakwalifikowany jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji orzekających o przejęciu na rzecz Państwa przedmiotowej nieruchomości. W przedmiotowej sprawie decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 1962 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w Z. przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomość rolną stanowiącą działkę gruntu nr [...] o pow. [...] ha, położoną w K. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 1962 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...] kwietnia 1962 r. o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa z urzędu, jako opuszczonego. W przedmiotowej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest organem wyższego stopnia w stosunku do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Oznacza to, ze Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien dwukrotnie orzekać w niniejszej sprawie. W świetle powyższego wskazana decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1994 r. została podjęta przez organ niewłaściwy w sprawie. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając jako organ drugiej instancji uchylił wskazaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1994 r. nie dostrzegając, ze przedmiotowa decyzja jest dotknięta kwalifikowaną wadą. Skoro obie decyzje dotknięte są wadą wymieniona w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd zobligowany był do ich usunięcia z obrotu prawnego. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 200 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.