I SA/Wa 341/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Dorota Apostolidis, sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant specjalista Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi K.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) decyzją z [...] grudnia 2018 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [..] listopada 2018 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało na następujące okoliczności sprawy. Prezydenta Miasta [...] decyzją z [...] listopada 2018 r. odmówił K.C. świadczenia wychowawczego wnioskowanego na córkę Z. C. Organ I instancji stwierdził, że rodzina K. C. składa się z dwóch osób. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł ([...] zł : 2 os.). Kwota [...] zł przewyższa kryterium dochodowe, które wynosi 800 zł. W związku z tym należało odmówić wnioskodawczyni prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – Z. C. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła K. C. kwestionując sposób ustalenia sytuacji dochodowej jej rodziny. Poinformowała, że od [...] października 2018 r. jest na zasiłku macierzyńskim, którego kwota wynosi 80% wynagrodzenia. Jest to dochód, z którego będzie się utrzymywać przez 52 tygodnie. Uznała zarazem swoje dotychczasowe wynagrodzenie za pracę jako dochód utracony, a zasiłek macierzyński jako dochód uzyskany. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (wskazaną na wstępie decyzją z [...] grudnia 2018 r.) SKO wskazało, że podaniem z [...] listopada 2018 r. K. C. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2018/2019, na swoją córkę Z. C. urodzoną [...] października 2018 r. Definicję dochodu członka rodziny podaje art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem "Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny – oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3a. Definicję dochodu kształtują też przepisy o świadczeniach rodzinnych, do których w tym zakresie odsyła art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. K. C. w roku poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. 2017, osiągnęła wyłącznie dochód, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, ze zm.), tj.: dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Pod uwagę należy więc wziąć dochody K. C. osiągnięte w roku 2017 z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej pn. [...]. Z weryfikacji danych o dochodach i składkach na ubezpieczenie zdrowotne w systemie informatycznym Ministerstwa Finansów i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że jej dochód osiągnięty w roku 2017, pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i należny podatek wyniósł – 0 zł. Jednak w sytuacji jej rodziny zaistniała okoliczność uzyskania dochodu, w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Definicję uzyskania tego rodzaju dochodu podaje art. 2 pkt 20 lit. c), który stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o uzyskaniu dochodu – oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z umowy o pracę z [...] lutego 2018 r. zawartej z [...] wynika, że K. C. z dniem [...] lutego 2018 r. podjęła pracę na czas określony do [...] sierpnia 2019 r. Uzyskanie przez K. C. dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. 2017, skutkuje koniecznością jego doliczenia do dochodu rodziny, od którego zależy prawo do świadczenia wychowawczego, zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepis ten, stanowi bowiem, że "W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego." Dochodem, o który należy powiększyć dochód K. C., a tym samym doliczyć do dochodu jej rodziny, według zasad wynikających z cytowanych przepisów, jest dochód uzyskany przez nią w miesiącu następującym po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. marcu 2018 r., w kwocie [...] zł (zaświadczenie pracodawcy z [...] października 2018 r.). Dochody z tytułu stosunku pracy uzyskuje również w okresie, na jaki ustalane jest jej prawo do świadczenia wychowawczego. Nie ma przy tym podstaw do uznania dochodu z podjętej przez K. C. z dniem [...] lutego 2018 r. pracy w firmie [...] za dochód utracony, z powodu uzyskania prawa do zasiłku macierzyńskiego. Przedstawione okoliczności sprawy nie stanowią utraty zatrudnienia z tytułu wykonywanej pracy, jak i jego uzyskania, spowodowanego uzyskaniem prawa do zasiłku macierzyńskiego, w rozumieniu art. 2 pkt 19 i 20 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. "Ilekroć w ustawie jest mowa o: 19) utracie dochodu - oznacza to utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) wykreśleniem z rejestru pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 oraz z 2018 r. poz. 650 i 858) lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778, z późn. zm.), f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, h) utratą świadczenia rodzicielskiego, i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, j) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668); 20) uzyskaniu dochodu - oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane: a) zakończeniem urlopu wychowawczego, b) uzyskaniem zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 16b ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników lub art. 36aa ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, f) uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego, h) uzyskaniem zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, i) uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 209 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce." Z cytowanych przepisów wynika, że aby można było uznać za dochód utracony uzyskiwany przez K. C. dochód z jej pracy w firmie [...], musiałoby dojść do utraty przez nią pracy (zatrudnienia) w tej firmie, z czym nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. K. C. nadal pozostaje w zatrudnieniu (stosunek pracy nie został rozwiązany), które zgodnie z umową o pracę ma trwać do [...] sierpnia 2019 r. Powodem dla uznania tego dochodu za utracony nie jest również uzyskanie przez K. C. prawa do zasiłku macierzyńskiego, uzyskanego w ramach tego zatrudnienia, gdyż nie przewiduje tego cytowany art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Podobnie uzyskanie prawa do zasiłku macierzyńskiego w ramach trwającego stosunku pracy nie stanowi uzyskania dochodu w rozumieniu cytowanego art. 2 pkt 20 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W tym przepisie jest jedynie mowa o uzyskaniu: f) (...) zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, (....), h) zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, z czym jak wyjaśniono wcześniej nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Z przywołanych przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci o dochodzie (art. 2 pkt 1 i pkt 2) jego utracie i uzyskaniu (art. 2 pkt 19 i pkt 20) wynika, że okresy zatrudnienia i trwającego w jego ramach zasiłku macierzyńskiego, należy traktować jako jeden okres uzyskiwania dochodu, a sam dochód z tego tytułu, choć podlega wahaniom pod względem wysokości, jest dochodem pochodzącym z tego samego źródła i musi być uznawany za łączny dochód członka rodziny. Uzyskiwanie mniejszego dochodu z tytułu zatrudnienia, w związku z pobieraniem w jego trakcie zasiłku macierzyńskiego w roku 2018, będzie miało wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w przyszłym okresie świadczeniowym (2019/2020). W tym stanie rzeczy dochód (przeciętny miesięczny) rodziny K. C., stanowiący obecnie podstawę ustalania prawa do świadczenia wychowawczego, wynosi 0,00 zł (dochód z 2017 r.) + [...] zł (dochód uzyskany w marcu 2018 r.) = [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie – [...] zł. Obliczony w ten sposób dochód przewyższa kwotę kryterium dochodowego, uprawniającego wnioskodawczynię do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze, w tym przypadku jedyne, dziecko w rodzinie, znajdujące się w wieku poniżej 18. roku życia (art. 2 pkt 14 ustawy). Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci "Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł." W rodzinie nie występuje niepełnosprawność dziecka, która miałaby wpływ na zwiększenie kryterium dochodowego rodziny do kwoty [...] zł (art. 5 ust. 4). Ustawodawca nie czyni przy tym żadnych wyjątków od przedstawionej zasady. Nie ma znaczenia także wysokość przekroczenia kryterium dochodowego, jak również uzasadnione potrzeby bytowe związane z wychowaniem dzieci. Stąd też nie ma podstaw do przyznania K. C. świadczenia wychowawczego na jej dziecko. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła K. C. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W uzasadnieniu podniosła m. in., że co prawda w rozumieniu kodeksu pracy nie straciła zatrudnienia, ale na dzień składania wniosku i do końca okresu świadczeniowego pracy świadczyć nie będzie, bo pozostaje na zasiłku macierzyńskim z dochodem [...] zł, czyli na osobę [...] zł. Zasiłek macierzyński to 80% wynagrodzenia, a więc nie jest to kwota [...] zł, a sytuacja dochodowa zmieniła się ze względu na urodzenie dziecka. Organy obydwu instancji w ogóle nie wzięły tego pod uwagę, czym naruszyły wskazane wyżej przepisy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu. Odmowę przyznania świadczenia wychowawczego organ umotywował przekroczeniem kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z tym przepisem "Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł." Organ uznał przy tym, że uzyskanie prawa do zasiłku macierzyńskiego, w miejsce wynagrodzenia za pracę, nie jest utratą dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 19 lit. c ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, że "W języku polskim słowo "utrata" rozumiane jest jako strata, zanik, ubytek, "fakt, że ktoś (rzadziej coś) został pozbawiony kogoś lub czegoś" (zob. B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Tom 2, Warszawa 1999, s. 487). W odniesieniu do pojęcia dochodu trzeba zatem przyjąć, że o "utracie dochodu" należy mówić w sytuacji jego "straty, zaniku, ubytku", a zatem zarówno w sytuacji, gdy określona osoba przestała uzyskiwać jakikolwiek dochód, jak i w sytuacji, gdy jej dotychczasowy dochód uległ częściowemu zmniejszeniu. Zdarzenia wymienione w katalogu określonym w punktach a-j przepisu art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci to zatem zdarzenia wpływające w ten właśnie sposób na dochody określonej osoby. Tak też należy wykładać istotne w realiach niniejszej sprawy przesłanki "utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" jako zdarzeń powodujących utratę dochodu. Skoro "utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" czyli "strata, zanik, ubytek" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest zdarzeniem powodującym, że określona osoba przestaje uzyskiwać jakikolwiek dochód, bądź też powodującym, że jej dotychczasowy dochód ulega częściowemu zmniejszeniu, to nie sposób wiązać tego pojęcia wyłącznie z całkowitym ustaniem prawnego stosunku zatrudnienia. W pojęciu tym będą mieściły się wszelkie zmiany związane z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową określonej osoby wpływające na zmniejszenie jej dochodów. Powyższe rozumienie omawianych przepisów - wynikające z ich wykładni językowej i systemowej wewnętrznej - znajduje również potwierdzenie w wykładni celowościowej. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci: "Ustawa określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia", a według jej art. 4 ust. 1: "Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych". Nie powinno budzić wątpliwości, że przepisy określające przesłanki warunkujące uzyskanie prawa do świadczenia wychowawczego powinny być wykładane w sposób pozwalający realizować ustawowy cel tego świadczenia, tj. częściowe zaspokajanie potrzeb finansowych związanych z wychowaniem i opieką dziecka, a zatem zaspokajanie tych potrzeb w zakresie adekwatnym do aktualnej sytuacji finansowej osoby ubiegającej się o tego rodzaju świadczenie. Aktualna sytuacja finansowa determinowana jest nie tylko nawiązaniem lub rozwiązaniem stosunku pracy bądź podjęciem lub zakończeniem zatrudnienia w inny sposób, lecz również wszelkimi zmianami związanymi z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową określonej osoby wpływającymi na zmniejszenie jej dochodów" (zob. wyrok NSA z 6 czerwca 2018 r., I OSK 378/18, LEX nr 2525351). Pogląd taki już wcześniej wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 5 października 2017 r., I OSK 817/17 (LEX nr 2400794) i z 19 stycznia 2018 r., I OSK 1728/17 (LEX nr 2438474). W tym ostatnim wyroku przyjęto ponadto, że ustawodawca w zasadzie nie określił treści zwrotu "utrata dochodu", a jedynie wskazał na zdarzenia, które należy wiązać z utratą dochodu. Konieczne jest więc w takiej sytuacji uzupełnienie wykładni językowej również wykładnią celowościową, zgodnie z tym, co przytoczono wyżej. Podzielając to stanowisko przyjąć należy, że w niniejszej sprawie organy dokonały błędnej wykładni art. 2 pkt 19 lit. c) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w zakresie rozumienia dochodu utraconego. Wynagrodzenie za pracę, które zostało zastąpione wypłacanym przez inny podmiot zasiłkiem macierzyńskim, należało potraktować jako dochód utracony. W takiej sytuacji zasiłek macierzyński jest dochodem uzyskanym, w rozumieniu art. 2 pkt 20 lit. f) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, mimo że stosunek pracy nie ustał. Przez utratę zatrudnienia, o jakim mowa w tym ostatnim przepisie, należy więc rozumieć utratę dochodów ze stosunku pracy. Przy uwzględnieniu takiej wykładni organy będą zatem musiały ponownie rozstrzygnąć sprawę w przedmiocie świadczenia wychowawczego dla skarżącej za okres 2018/2019. Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w wyroku.