I SA/Wa 384/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Monika Sawa WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z [...] listopada 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz B. N. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania B. N., decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] listopada 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał przebieg postępowania w sprawie oraz poczynione ustalenia stanu faktycznego - m. in. w zakresie sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby wymagającej opieki. Odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji oparł na dwóch przesłankach. Po pierwsze - na tej, wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podnosząc, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność D. J. istnieje od [...] maja 2020 r. Tym samym niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 lub (opcjonalnie) 25 roku życia. Drugim wskazanym powodem odmowy świadczenia pielęgnacyjnego było brak bezpośredniego związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a zakresem opieki sprawowanej przez B. N. nad matką. Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła skarżąca. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podniosło, że po analizie i ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego uznało, iż w przypadku B. N. zaistniała przesłanka uniemożliwiająca przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. W kwestii zaistnienia wskazanej przez organ I instancji pierwszej przesłanki negatywnej, związanej z datą powstania niepełnosprawności po 18 lub (opcjonalnie) po 25 roku życia, a wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy - Kolegium nie podzieliło stanowiska Wójta Gminy S.. Podstaw braku możliwości przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego należy natomiast upatrywać według organu odwoławczego w niespełnieniu przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 ustawy, tj. tej, związanej z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy podniósł, że częstotliwość (czas) sprawowanej przez skarżącą opieki nad D. J. nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zakres sprawowanej pomocy nad matką nie można określić jako wykluczający możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgromadzony materiał dowodowy przesądza o tym, że opieka jej nad matką nie jest tego rodzaju, żeby wykluczała podjęcie zatrudnienia. Ponadto w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżąca podała, że zrezygnowała z pracy w gospodarstwie, gdyż musi sprawować opiekę nad córkami. Tym samym nie sposób uznać też, aby zachodził bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką. Skargę na decyzję Kolegium wniosła skarżąc, wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: - naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką; - naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6,7,8.9.77 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy, z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Skarżąca zaś sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. odmawiającą skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, wnioskowanego na matkę D. J. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 stawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Skarżąca załączyła do wniosku orzeczenia lekarza orzecznika z dnia [...] czerwca 2020 r. stwierdzające całkowitą niezdolność D. J. do samodzielnej egzystencji od [...] maja 2020 r. Trafnie organ odwoławczy pominął w sprawie art. 17 ust.1b u.ś.r., stanowiący, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przepis ten bowiem wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność została stwierdzona powyższym wyrokiem (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 11 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 298/18, wyrok WSA w Szczecinie z 19 czerwca 2019 r., II SA/Sz 450/19, wyrok WSA w Łodzi z 16 czerwca 2020 r., II SA/Łd 303/20 publik.CBOSA ). Odmowę przyznania świadczenia organ odwoławczy uargumentował jednak tym, iż skoro skarżąca od 2018 r. nie pracuje w gospodarstwie rolnym, to ta okoliczność powinna być związana wyłącznie z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawna matką . Natomiast skarżąca w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczyła, że nie podejmuje zatrudnienia również ze względu na niepełnosprawność córek. Nie została więc spełniona przesłanka związku przyczynowego między sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym a rezygnacją z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) lub z jej niepodjęciem. Ponadto zakres opieki wskazuje, że nie jest on tego rodzaju, który umożliwiałby podjęcie zatrudnienia. Zdaniem Sądu stanowisko takie należy uznać za co najmniej przedwczesne. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca pomaga niepełnosprawnej matce przy przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, utrzymywaniu czystości w mieszkaniu, praniu, realizacji recept. Zdaniem organów, zakres pomocy nie wykracza poza obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym. Tym samym organy uznały, że zakres sprawowanej opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Ponadto skarżąca podała w pierwszej kolejności, że zrezygnowała z zatrudnienia z powodu niepełnosprawności córek. Podkreślić należy jednak, że ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji faktycznej takiej, jak w niniejszej sprawie, wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie podejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgromadzony dotychczas w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że skarżąca niewątpliwie sprawuje opiekę nad matką (vide: oświadczenie D. J., która jest osobą niepełnosprawną, wymagającą dodatkowo pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (vide: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2020 r.) i z tego powodu nie podejmuje zatrudnienia (vide: oświadczenie skarżącej z 2020 r.). Organy nie przedstawiły żadnych dowodów, które by przeczyły powyższemu. Jeżeli organy zamierzały zarzucić skarżącej, że nie jest tak, jak twierdzi, że mianowicie nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, to koniecznym było przeprowadzenie na tą okoliczność postępowania dowodowego, którego wyniki powinny być przedstawione w motywach rozstrzygnięcia organu. Niczego takiego ani organ I, ani II instancji nie zrobił. Za odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia nie może również przemawiać fakt, że sprawuje jednocześnie opiekę nad niepełnosprawnymi córkami, jednak z akt nie można ustalić ani wieku córek, ani stopnia ich niepełnosprawności ani też ewentualnej daty powstania niepełnosprawności. Ponadto należy stwierdzić, że powoływanie się na taki argument jest o tyle chybiony, że jego akceptacja skutkowałaby wyłączeniem osób posiadających dzieci z kręgu podmiotów mogących ubiegać się o świadczenie. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany więc będzie do wyjaśnienia tego, czy skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej rzeczywiście w celu sprawowania opieki nad matką, przy czym jako dowód organ zobowiązany będzie dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 kpa, nie wyłączając przesłuchania strony (art. 86 kpa).Należy też dodać, że okoliczność tę należy każdorazowo odnosić do konkretnych uwarunkowań. Te zaś zmieniają się w miarę upływu czasu. Jak wynika bowiem ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji lekarskiej oraz z relacji skarżącej, stan zdrowia ponad osiemdziesięcioletniej D. J. pogarsza się, co skutkować będzie zapewne konicznością świadczenia opieki w coraz szerszym zakresie.. Reasumując, stwierdzić należy, że organy administracji nie dokonały właściwej oceny materiału dowodowego, bezpodstawnie odmawiając skarżącej wiarygodności jej oświadczeniom o niemożności podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Tym samym naruszyły podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. To z kolei doprowadziło do błędnego wniosku, że skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach orzeczono na podst. art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni zawarte powyżej wskazania, a w szczególności na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w tym oświadczeń skarżącej o sprawowanej opiece nad niepełnosprawną matką, dokona ponownej oceny, czy w sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.