I SA/Wa 432/23
WyrokWSA w Warszawie2023-05-10
Skład orzekający: Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Dorota Kozub-Marciniak, Łukasz Trochym
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podjęła lub zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, jeśli zakres i rodzaj czynności opiekuńczych nie wyklucza możliwości podjęcia przez tę osobę zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy?Ratio decidendi
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli zakres i rodzaj czynności opiekuńczych nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie uniemożliwia osobie ubiegającej się o świadczenie podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej. Kluczowe jest wykazanie związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki, a nie tylko wykonywanie codziennych czynności domowych.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie przesłanki powstania niepełnosprawności u męża przed ukończeniem 18. roku życia oraz na brak wystarczającego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a koniecznością sprawowania opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, uznając, że czynności opiekuńcze Skarżącej nie są na tyle czasochłonne, aby uniemożliwiały podjęcie zatrudnienia. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając błędną wykładnię przepisów.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej również jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania A. R. (dalej jako "Skarżąca"), reprezentowanej przez adwokata, decyzją z 19 grudnia 2022 r., nr KOA/4527/Sr/22, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej również jako "Burmistrz/organ I instancji") z 14 września 2022 r., nr DŚ.5211.35.2022.AS, odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy.
Pismem z 11 lipca 2022 r. Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem – R. R., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Do wniosku dołączono orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 11 kwietnia 2022 r., nr [...] stwierdzające, że R. R. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (niepełnosprawność istnieje od [...]-go roku życia). Z orzeczenia tego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od [...] lutego 2022 r.
Decyzją z 14 września 2022 r. Burmistrz Miasta [...] odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem R. R. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał jako podstawę prawną decyzji odmownej przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że skoro niepełnosprawność u R.R. istnieje od [...]-ego roku życia, to niepełnosprawność u ww. osoby powstała po ukończeniu [...] roku życia, co nie spełnia warunków określonych w w/w przepisie.
Organ I instancji wskazał również, że w dniu 25 lipca 2022r, pracownik socjalny przeprowadził w miejscu zamieszkania Skarżącej, rodzinny wywiad środowiskowy podczas którego ustalono, że Skarżąca sprawuje bezpośrednią opiekę nad mężem. Jak dalej zauważył Burmistrz, podczas wywiadu Skarżąca złożyła oświadczenie własne, z którego wynika, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia męża zrezygnowała w dniu 4 lipca 2022 r. z pracy. Powyższe ustalenie organ I instancji skonfrontował następnie z dostarczonym przez Skarżącą świadectwem pracy, potwierdzającym, że w okresie od 30 stycznia 2020 r. do 4 lipca 2022 r. Skarżąca była zatrudniona na 1/3 a następnie na 1/4 etatu w gabinecie stomatologicznym. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło zaś na mocy porozumienia stron. Na tej podstawie Burmistrz uznał, że trudno jest w sposób jednoznaczny wskazać, że powodem zaprzestania przez Skarżąca zatrudnienia w 2022 roku była konieczność sprawowania przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem. W związku z czym organ I instancji doszedł do wniosku, że Skarżąca nie udowodniła w sposób dostateczny związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienie a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.
Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, reprezentowanego przez adwokata, wniesionego od powyższej decyzji organu I instancji, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że decyzja odmowna organu I instancji jest prawidłowa z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką, a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej. Kolegium wskazało bowiem, że faktycznie mąż Skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak nie można dać wiary twierdzeniom Skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad mężem. Jak wyjaśniło Kolegium, mąż Skarżącej choruje na nadciśnienie tętnicze oraz na nerki. Nie jest jednak osobą leżącą. Kolegium wskazało, że jak wynika z materiału zgromadzonego w sprawie, w tym przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 25 lipca 2022 r., Skarżąca zajmuje się niepełnosprawnym mężem, pomaga w codziennych czynnościach życiowych m.in.: podaje posiłki, podaje leki, robi zakupy, sprząta. Niewątpliwe Skarżąca opiekuje się mężem, jednak czynności wskazywane przez nią, zdaniem Kolegium, stanowią w dużej mierze czynności zwykłego dnia codziennego. Zatem prowadzenie gospodarstwa domowego, na które składają się ww. czynności, w tym sprzątanie, robienie zakupów czy przynoszenie posiłków, nie stanowi w ocenie organu czynności tak bardzo czasochłonnych, które zupełnie wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, podobnie jak i czynności związane z samą tylko opieką nad mężem, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania, a zwłaszcza uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Jak podniosło następnie Kolegium, nie świadczą one też o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc również codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Wobec tego Kolegium skonkludowało, że w istocie stanowią one codzienną rutynę tych osób. Same czynności opiekuńcze nie zajmują Skarżącej stale tyle czasu, aby w ogóle wykluczały aktywność zawodową. Ich rozmiar i zakres nie wymusza bowiem na Skarżącej całkowite niepodejmowanie pracy. Dlatego też Kolegium przyjęło, że z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie Skarżąca wykonuje opiekując się mężem nie jest prawdą, że Skarżąca nie może podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium wniosła Skarżąca, reprezentowana przez adwokata. Zarzucił jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono dodatkową argumentacje na poparcie postawionych zarzutów.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła również o przyznanie kosztów postępowania na rzecz Skarżącej oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, nie żądając przy tym przeprowadzenia rozprawy w tej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Dokonując kontroli legalności zarówno zaskarżonej decyzji Kolegium, jak i decyzji organu I instancji, z uwzględnieniem powyższych kryteriów Sąd stwierdza, że pomimo częściowo błędnych uzasadnień, decyzje organów odpowiadają prawu.
Podstawę materialną zaskarżonych decyzji organów obu instancji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, wnioskowanego na niepełnosprawnego męża – R.R.
Pierwszym z powodów odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było uznanie przez organy, że ustalona data powstania niepełnosprawności u męża Skarżącej – R. R. przekreśla spełnienie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w wieku nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zdaniem Sądu, powyższy pogląd organów jest błędny.
Wyjaśnić bowiem należy, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 ugruntowała się linia orzecznicza, którą Sąd orzekający w pełni aprobuje, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (np. wyrok WSA w Krakowie z 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1156/18; z 25 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 812/18, wyrok WSA w Gdańsku z 28 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 309/18). Zasadniczej zmianie uległ zatem zakres stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnośnie regulacji nim objętej, ponieważ zakwestionowana norma prawna została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego – z punktu widzenia zasady równości – ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Norma prawna uznawana za niekonstytucyjną stanowi zaś wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 967, LEX nr 2404154 oraz wyrok WSA w Kielcach z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 633/17, LEX nr 2404119).
Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, stanowisko zaprezentowane w niniejszej sprawie przez Kolegium oraz organ I instancji w zakresie rozumienia art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest całkowicie błędne. Tym samym organy naruszyły powyższy przepis prawa materialnego poprzez dokonanie jego wadliwej wykładni skutkiem czego niewłaściwie go zastosowały wywodząc z tego tytułu jeden z powodów odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla Skarżącej. Wobec przedstawionego przez Trybunał sposobu wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., data powstania niepełnosprawności u R. R., nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu.
Drugim z kolei powodem odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było uznanie przez organy orzekające w sprawie, że zakres oraz rodzaj czynności podejmowanych przez Skarżącą w ramach opieki nad niepełnosprawnym mężem nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. W opinii organów, brak jest przy tym związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką, a nie podejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższy pogląd organów.
W rozpoznawanej sprawie, istota sporu sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy na przeszkodzie przyznaniu Skarżącej przedmiotowego świadczenia stoi dyspozycja przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., mianowicie czy istnieje niemożność podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez Skarżącą w związku ze wspomnianą opieką.
Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, którą Sąd aprobuje, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Nadto, warunku "stałej lub długotrwałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 728/20). Określenia "stała lub długoterminowa" wskazują, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie (wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. I OSK 2201/15, Lex 2240790). Podkreślić zatem należy, że ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji faktycznej takiej, jak w niniejszej sprawie, wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w taki sposób, że opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji podopiecznego, co wynika z faktu, że podopieczny nie jest w stanie normalnie bez opiekuna funkcjonować. Uwzględniając powyższe, podzielić należy zatem stanowisko, że osoba sprawująca opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności nie musi wykonywać czynności opiekuńczych przez 24 godziny na dobę. Ważne bowiem jest aby opiekun pozostawał w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować.
Sąd wyjaśnia również, że organy administracji nie mają kompetencji do weryfikowania określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wymogu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nad osobą niepełnosprawną w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Chodzi tutaj konkretnie o sytuację, w której organ administracji podważałby ustalenia właściwej komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności zawarte w takim orzeczeniu. Nie zmienia to jednak faktu, że organy mogą i powinny dokonać jednoznacznych ustaleń w zakresie tego, czy opiekun osoby niepełnosprawnej rzeczywiście zapewnia "stałą lub długoterminową" opiekę osobie, która tego wymaga. Nie chodzi tutaj bowiem o kwestionowanie samej treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czego jak wskazano powyżej organy czynić nie mogą, lecz o ustalenie czy to co opiekun robi dla osoby niepełnosprawnej faktycznie uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Mówiąc innymi słowami, należy ustalić stopień w jakim opiekun poświęca się dla takiej osoby kosztem własnego życia zawodowego. Zdaniem Sądu, ustalenia dokonane w niniejszej sprawie przez organy zmierzały właśnie w takim kierunku.
Ponieważ celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu, musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22).
W ocenie Sądu, wyniki postępowania wyjaśniającego przeczą twierdzeniom Skarżącej jakoby opiekowała się niepełnosprawnym mężem w sposób, jaki wynika z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem Sądu, prawidłowo organy uznały, że w realiach niniejszej sprawy nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) przez Skarżącą, a przedmiotową opieką.
Zgromadzony dotychczas w sprawie materiał dowodowy potwierdził bowiem, że częstotliwość oraz zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zauważyć przy tym należy, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (vide: protokół wywiadu środowiskowego z 25 lipca 2022 r. – w aktach sprawy), R.R. porusza się samodzielnie, samodzielnie korzysta z toalety oraz ubiera się sam,
również posiłki spożywa samodzielnie. Choć R.R. ma problemy zdrowotne z nerkami (z tego powodu jest dializowany trzy razy w tygodniu), nie jest jednak osobą na stałe leżącą, wymagającą karmienia czy pampersowania. Co prawda Skarżąca pomaga mężowi przy niektórych czynnościach dnia codziennego (w robieniu zakupów, sprzątaniu, gotowaniu, wychodzeniu na spacer), jednakże z zakresu wykonywanych przez Skarżącą czynności wynika generalny wniosek, że są one wykonywane przez Skarżącą w zależności od aktualnych potrzeb męża oraz nie odbiegają od zwykłych czynności jakie wykonuje się w ramach prowadzenia gospodarstwa domowego (Skarżąca wykonywałaby je również wtedy gdyby mąż nie był chory). Nie są one przy tym na tyle absorbujące dla Skarżącej ażeby Skarżąca nie mogła podjąć jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Także w zakresie dokonanej oceny co do nieznacznego rozmiaru zaangażowania Skarżącej w pomoc przy załatwianiu spraw urzędowych czy wizyt lekarskich, zdaniem Sądu, nie sposób doszukać się dowolności ze strony Kolegium. W ocenie Sądu, trudno zatem uznać powyższe działania jako przykład ponadprzeciętnej aktywności Skarżącej, uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia.
Sąd wyraźnie chce podkreślić, że nie neguje, że z orzeczenia wynika obiektywna okoliczność, że R. R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Niemniej jednak dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie i rozstrzygnięcie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
W przypadku Skarżącej ustalenia poczynione przez organy w niniejszej sprawie przeczą tezie, że Skarżąca nie jest w stanie pogodzić opieki nad mężem z wykonywaniem pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż to wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze lub dodatkowe źródło dochodu. Z taką sytuacją, zdaniem Sądu, nie mamy do czynienia w tym przypadku. Zakres czynności wykonywanych przez Skarżącą, jak też ich wymiar czasowy, nie pozostawia zatem żadnych wątpliwości, że Skarżąca nie sprawuje stałej i długotrwałej opieki nad R. R., tak jak wymaga tego dyspozycja art. 17 ust. 1 u.ś.r. Tym samym zdaniem Sądu, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a koniecznością opieki nad mężem. To z kolei doprowadziło organ do słusznego wniosku, że Skarżący nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd nie znalazł przy tym podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego. W konsekwencji należy więc uznać, że podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu jest prawidłowa, znajduje potwierdzenie w materialne dowodowym zebranym w sprawie oraz w przepisach prawa powszechnie obowiązującego.
Stwierdzić należy więc, że organy pomimo częściowo wadliwego uzasadnienia swoich decyzji (w zakresie rozumienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r.), dokonały jednak właściwej oceny całokształtu materiału dowodowego, nie naruszając tym samym podstawowych zasad postępowania określonych w art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., a rozstrzygnięcia przez nie wydane odpowiadają prawu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło