I SA/Wa 46/13
WyrokWSA w Warszawie2013-08-09
Skład orzekający: Dorota Apostolidis, Elżbieta Lenart, Joanna Skiba
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej na własność Państwa jest możliwe, jeśli ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz podmiotu trzeciego, co stanowi nieodwracalny skutek prawny?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, uznając, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. W związku z tym, organ administracji publicznej nie może stwierdzić nieważności decyzji z 1979 r. w części dotyczącej tej nieruchomości, ponieważ nie jest w stanie usunąć skutków prawnych ustanowienia użytkowania wieczystego. Organ powinien ponownie ocenić decyzję z 1979 r. w tej części, uwzględniając stanowisko sądu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta Miasta z 1979 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej. Skarżące Koło X wniosło o uchylenie decyzji Ministra, argumentując, że na części przejętej nieruchomości ustanowiono na jego rzecz prawo użytkowania wieczystego, co stanowi nieodwracalny skutek prawny. Koło powołało się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego Ministra z dnia [...] czerwca 2012 r. w częściach, w których stwierdzają one nieważność decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] lipca 1979 r. w zakresie działki nr [...] o powierzchni [...]. Sąd stwierdził również, że zaskarżona decyzja w części opisanej w punkcie 1 nie podlega wykonaniu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi X [...] w D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w częściach, w których stwierdzają one nieważność decyzji Prezydenta Miasta D. z dnia [...] lipca 1979 r. nr [...] w zakresie działki nr [...] o powierzchni [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części opisanej w punkcie 1 nie podlega wykonaniu.
Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pkt 1 uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], zaś w pkt 2 stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1979 r., nr [...].
Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 1979 r., [...], wydaną na postawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), orzekł o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej oznaczonej numerami działek [...] oraz [...] o pow. [...] ha, położonej w D., obręb B., stanowiącej własność B. G.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wystąpił B. G.
Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 1979 r., [...].
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że dyspozycja zawarta w ust. 1 art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin wskazywała, że jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełnia warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na jego wniosek w całości lub w części przejęte odpłatnie przez Państwo.
Postępowanie w sprawie przejęcia wchodzących w skład gospodarstwa rolnego nieruchomości na własność Państwa (na podstawie w/w przepisu) było zatem postępowaniem wszczynanym na wniosek zainteresowanego rolnika. Bez takiego wniosku postępowanie w przedmiocie przejęcia nieruchomości nie mogło się toczyć, a przejęcie gospodarstwa dojść do skutku.
Organ podniósł, że B. G., wnosząc o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wskazał, iż nie składał wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego. Jego stanowisko potwierdza fakt, że w dokumentach archiwalnych sprawy brak jest takiego wniosku. Ponadto w decyzji Prezydenta Miasta [...] nie ma jakiejkolwiek wzmianki o tym, iż została ona wydana na wniosek byłego właściciela, ani dokumentu, który potwierdzałby w sposób bezpośredni lub pośredni fakt jego złożenia. Badana zatem decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1979 r. w sposób rażący narusza prawo.
Minister wskazał, że przejęta na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o ww. decyzję nieruchomość rolna była następnie przedmiotem obrotu publicznoprawnego, a późniejsze losy prawne tej nieruchomości nie mogą być oceniane jako skutki prawne orzeczenia Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1979 r. Z tego powodu decyzja ta nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Ustanowione następnie prawo użytkowania wieczystego do omawianej nieruchomości nie wynikało z decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1979 r., nie było wynikiem jej wydania, ani też wynikiem jej wykonania - lecz powstało w oderwaniu od zakresu i skutków omawianej decyzji.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. złożył Prezydent Miasta [...], wskazując, że decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Wnioskujący powołał się również na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pkt 1 uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], a następnie w pkt 2 stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1979 r., nr [...].
W uzasadnieniu orzeczenia organ powołał treść ust. 1 i 3 art. 53 ustawy z dnia 18 lipca 1979 r. i stwierdził, że postępowanie w sprawie przejęcia wchodzących w skład gospodarstwa rolnego nieruchomości na własność Państwa było wszczynane na wniosek zainteresowanego rolnika i bez takiego wniosku postępowanie w przedmiocie przejęcia nieruchomości nie mogło się toczyć, a przejęcie gospodarstwa dojść do skutku.
W dokumentach archiwalnych sprawy brak jest jakiejkolwiek wzmianki o tym, iż zastała ona wydana na wniosek byłego właściciela, brak też jest wniosku, jak również dokumentu, który potwierdzałby w sposób bezpośredni lub pośredni fakt jego złożenia przez B. G. Zaś były właściciel nieruchomości utrzymywał, iż nie składał takiego wniosku.
Organ orzekający w drugiej instancji podniósł ponadto, że w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2012 r. został nieprawidłowo określony krąg stron postępowania, bowiem nie brał w nim udziału aktualny użytkownik wieczysty – X [...] z/s w D., przez co naruszone zostały art. 10 oraz art. 28 kpa.
Z kolei odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazujących, że decyzja z dnia [...] lipca 1979 r. wywołała nieodwracalne skutki prawne, wraz z powołaniem się na rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych organ uznał, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja Prezydenta [...] nie zawierała jakichkolwiek rozstrzygnięć w zakresie dalszych losów prawnych przejętej nieruchomości, zatem późniejsze nabycie przez skarżącego nie może być oceniane jako skutek prawny orzeczenia z dnia [...] lipca 1979 r. Ponadto stwierdzenie nieważności ww. decyzji administracyjnej powoduje jedynie wyeliminowanie wadliwego orzeczenia, a nie jakichkolwiek zmiany w sferze własności przejętej na rzecz Państwa nieruchomości. Za bezzasadne zatem należy uznać twierdzenie skarżącego, dotyczące rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło X [...] zaskarżając ją w części dotyczącej działki [...].
Zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie prawa procesowego, mającego wpływ na jego treść, a konkretnie:
- art. 156 § 2 kpa, poprzez jego niezastosowanie,
- art. 6 i 7 kpa, poprzez jego niezastosowanie,
- art. 107 § 1 kpa, poprzez niepodanie podstawy prawnej stwierdzenia nieważności powołanej wyżej decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1979 r.
Powołując się na powyższe zarzuty, X [...] wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej działki [...], względnie o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu skargi Koło podniosło, że aktem notarialnym Rep. [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2002 r., działka oznaczona numerem geodezyjnym [...] została oddana w użytkowanie wieczyste na jego rzecz wraz z nieodpłatnym przeniesieniem własności zlokalizowanego na niej budynku stanicy łowieckiej. Przedmiotowy budynek został wybudowany w latach 1980-1981 przez X [...] ze środków własnych.
Decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1979 r. wywołała zatem nieodwracalne skutki prawne. Nabycie prawa użytkowania wieczystego działki [...] nastąpiło w dobrej wierze, w czasie gdy właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa, a jego prawo własności ujawnione było i jest w księdze wieczystej.
Skarżące Koło wskazało, że zgodnie z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz. U. z. 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze. zm.) rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych powoduje, że: "w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe".
Ponadto powołało uchwałę Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt III CZP 90/10 (publ. OSNC 2011/7-8/76, www.sn.pl, LEX nr 693990, Biul. SN 2011/2/7), w której jasno stwierdzono, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości i dodała, że jak słusznie zważył Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powołanej wyżej uchwały, w okolicznościach, które uzasadniają zastosowanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, nie stwierdza się w postępowaniu administracyjnym nieważności określonej decyzji administracyjnej, lecz poprzestaje się na stwierdzeniu wydania takiej decyzji z naruszeniem prawa ze względu na wywołanie przez nią nieodwracalnych skutków prawnych (art. 156 § 2 kpa, por. np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., sygn. akt III AZP 4/92, OSNCP 1992, nr 12, poz. 211, uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r., sygn. akt OPS 14/99. ONSA 2000, nr 3, poz. 93 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 1994 r., sygn. akt II SA 250- 251/94, ONSA 1996, nr 1, poz. 22).
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi oraz stwierdził, że skarżące X nie podniosło w niej żadnych nowych zarzutów, lecz ograniczyło się jedynie do ponownego przedstawienia stanu faktycznego sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego orzeczenia, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżony akt także z powodów, które w skardze nie zostały podniesione, a stanowią o wydaniu aktu z naruszeniem prawa.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga jest zasadna - bowiem zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa.
W niniejszej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. w pkt 1 uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] oraz w pkt 2 stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1979 r., nr [...].
W tym miejscu wskazać należy, że kontrolowane w sprawie decyzje zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, że przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym - w tym wypadku ww. decyzji z dnia [...] lipca 1979 r. korzystającej z przymiotu ostateczności.
Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 kpa. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 kpa.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 490/05 (LEX nr 196696) wyraził pogląd, iż: "w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 kpa musi być oczywiste, widoczne gołym okiem, a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań". Przy czym należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym aktu.
Przesłanką stwierdzenia nieważności szczególnie rozważaną na gruncie przedmiotowej sprawy było wydanie aktu z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. orzeczenie NSA z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04 (LEX nr 165717).
Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Z zasady musi to być wada tkwiąca w samej decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1888/10, LEX nr 1069632; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91; wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 28/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).
We wniesionej skardze X kwestiunuje jedynie część decyzji, którą objęto grunt znajdujący się w jego użytkowaniu wieczystym, bowiem - w jego opinii - ustaniowienie tego prawa wywołało nieodwrcalne skutki prawne.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że decyzja Prezydenta Miasta [...] została wydana bez wniosku byłego właściciela. Fakt ten został przez niego potwierdzony. Ponadto w aktach archiwalnych sprawy także nie zachował się, ani wniosek, ani żaden dokument, który potwierdzałby fakt jego złożenia.
W ocenie sądu prawidłowe jest zatem stanowisko organu administracji, że przedmniotowa decyzja dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, w związku z art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140). Zgodnie bowiem z ust. 1 tego przepisu, jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełnia warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na jego wniosek w całości lub w części przejęte odpłatnie przez Państwo. Konieczność złożenia wniosku wynikała także z ust. 3 ww. art. W tej sytuacji wskazać też należy, iż brak wniosku o przejęcie nieruchomości powoduje, że postępowanie zostało przeprowadzone z pominięciem jego obligatoryjnego elementu – tj. stosownego wniosku.
Natomiast oddanie przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste podmiotowi trzeciemu, powoduje konieczność zbadania, czy w sprawie zaszły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa - zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Zgodnie z utrwalonym poglądem piśmiennictwa i judykatury o nieodwracalnym skutku prawnym decyzji w rozumieniu ww. przepisu można mówić, gdy po wydaniu kwestionowanego orzeczenia miały miejsca takie zdarzenia prawne, których skutków organ administracji nie może usunąć mocą własnych orzeczeń, np. doszło do przeniesienia własności rzeczy w drodze umowy cywilnoprawnej.
Nieodwracalność skutku prawnego wywołanego decyzją ma zatem miejsce wtedy, gdy przepisy procesowe nie upoważniają organów administracji do jego cofnięcia lub gdy wykonanie decyzji wywołało takiego rodzaju stan prawny lub faktyczny, że w świetle obowiązujących przepisów prawa nie jest możliwy powrót do stanu pierwotnego (B. Adamiak, glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., sygn. akt III AZP 4/92, opubl. OSP z 1993 r., z. 5, poz. 104). Decyzja wywoła wobec tego skutek prawny nieodwracalny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji. Tym samym skutek prawny decyzji, który może być odwrócony na podstawie norm prawa prywatnego przez sąd, dla organu administracji publicznej - tylko ze względu na zakres jego kompetencji - będzie nieodwracalny. Przy czym nieodwracalne skutki prawne decyzji należy ograniczyć wyłącznie do jej bezpośrednich skutków w sferze prawa (por. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 1995 r., sygn. akt III ARN 8/95 - OSNP 1995, nr 18, poz. 223; uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 28 maja 1992 r., sygn. akt III ARN 4/92 - OSNCP 1992, nr 12, poz. 211, oraz Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz - B. Adamiak i J. Borkowski, Warszawa 2011, str. 620. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 1998 r., sygn. akt IV SA 1050/96, LEX nr 45938; wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r., sygn. akt I SA 1796/00, LEX nr 81755, wyrok NSA z dnia 30 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1700/06, LEX nr 420111, wyrok NSA z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 982/11, wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 497/11 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach https://cbois.nsa.gov.pl/).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawu wskazać należy, iż właściciel nieruchomości, na której ustanowione zostało uprzednio prawo użytkowania wieczystego, nie może dysponować nią na rzecz innych podmiotów. Rozwiązanie umowy użytkowania wieczystego, zgodnie z art. 240 kc, jest bowiem sprawą cywilną i nie podlega rozstrzygnięciu przez organ administracji publicznej.
Jeżeli zatem organ administracji publicznej działając w zakresie swoich kompetencji nie jest w stanie podjąć żadnych działań zmierzających do usunięcia istniejącej przeszkody (w postaci ustanowionego prawa użytkowania wieczystego na rzecz innego podmiotu) - wówczas istniejące już prawo użytkowania wieczystego (do czasu jego wygaśnięcia), stanowi przeszkodę prawną do uznania odwracalności skutków prawnych wydanego orzeczenia, a tym samym do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia.
Taki stan rzeczy jest m.in. następstwem uznania, że porządek prawny obowiązujący w Polsce stanowi system, na który składają się poszczególne przepisy prawa, stanowiąc jego elemeny. Skoro zatem każda obowiązująca regulacja prawna, stanowi element tego systemu, to nie można jego zapisów analizować, rozumieć i stosować w oderwaniu od pozostałych norm.
W wyroku z dnia 12 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1428/08 Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że organy stosujące prawo są obowiązane do dokonywania wykładni tekstu prawnego w taki sposób i z takim skutkiem, aby przyjęty przez nie sposób rozumienia normy prawnej nie prowadził do sprzeczności systemowej.
Zasady wykładni nie ograniczają bowiem organów stosujących prawo do skorzystania wyłącznie z wykładni językowej. W doktrynie i judykaturze przyjęte zostało, że oprócz wykładni językowej zastosowanie mają także wykładnia systemowa oraz funkcjonalna (celowościowa). Przez co nie można nadawać priorytetowego znaczenia wykładni językowej w stosunku do jakieś konkretnej normy, należy bowiem dostrzec konieczność zastosowania w okolicznościach konkretnej sprawy wykładni systemowej.
W niniejszej sprawie grunt gospodarstwa rolnego przejętego przez Państwo decyzją z 1979 r. w części został oddany w użytkowanie wieczyste podmiotowi trzeciemu. Ten szczególny stan faktyczny i prawny, jaki zaistniał w rozpatrywanej sprawie, uniemożliwił zatem uwzględnienie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji i wyeliminowanie jej w tej części z obrotu pranwego – stanowisko zaś organu w tej kwesti przedstawione w zaskarżonych decyzjach jest błędne.
Ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości uznać bowien należy za sprawę cywilą, a organ administracji publicznej nie może naruszyć uprawnień użytkownika wieczystego oraz istoty prawa użytkowania wieczystego, którego konstrukcja uregulowana jest w przepisach art. 232-243 kc oraz w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Wobec tego ustalenia co do braku zajścia nieodwracalnych skutków prawnych przez zaskarżone decyzje w częściach, w których stwierdzają one nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 1979 r., nr [...] w zakresie działki nr [...] o powierzchni [...] m2, nie zostały w niniejszej sprawie poczynione prawidłowo, a zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca również z tego powodu wydane zostały z naruszeniem prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę stanowisko Sądu i ponownie dokona oceny decyzji z dnia [...] lipca 1979 r. w tej części. Biorąc natomiast pod uwagę wymogi określone w art. 107 § 3 kpa organ w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia przedstawi swoje stanowisko, które winno odzwierciedlać rację decyzyjną oraz wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego do sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło