I SA/Wa 474/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Bogdan Wolski Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. N. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w W. przy ulicy [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu przed sądem pierwszej i drugiej instancji kwotę 512,40 (pięćset dwanaście 40/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 420 (czterysta dwadzieścia) złotych oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 92,40 (dziewięćdziesiąt dwa 40/100) złotych. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1267/08 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 974/07 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2007 r., po rozpatrzeniu odwołania B. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2005 r. nr [...], którą na podstawie art. 90m ust. 1, art. 90n ust. 1 i art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Nr 281, poz. 2781) odmówiono przyznania stypendium szkolnego S. B. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wniosek B. B. datowany na dzień 30 maja 2005 r. wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu 28 czerwca 2005 r. Wniosek ten dotyczył przyznania za okres I-VI 2005 r. stypendium szkolnego jej córce S. B., wówczas uczennicy gimnazjum, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. Organ odmawiając przyznania stypendium wskazał, że wniosek został złożony po terminie określonym w art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, a strona nie wskazała żadnych okoliczności uzasadniających jego rozpatrzenie w trybie art. 3 ust. 4 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca nie wskazała istotnych przyczyn, które uzasadniałyby i usprawiedliwiałyby fakt wniesienia przez nią wniosku o przyznanie stypendium szkolnego po przewidzianym w ustawie z dnia 16 grudnia 2004 r. terminie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, iż skarżąca uchybiła terminowi do złożenia wniosku, albowiem złożyła go dopiero w dniu 28 czerwca 2005 r. W takiej sytuacji obowiązkiem organu było stosownie do art. 7 k.p.a., mając na względzie słuszny interes wnioskodawczyni, wyjaśnienie przyczyn złożenia wniosku po terminie, a następnie ich ocena w zakresie, czy mogą być uznane za uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podkreślił, że na organach prowadzących postępowanie spoczywają dwa obowiązki: po pierwsze - określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i - po drugie - obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Wskazane obowiązki organu nie przeczą tezie że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. W sytuacji gdy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, wypływający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu administracji ogranicza się do wezwania jej, aby przedstawiła odpowiednie dowody na okoliczność, która warunkuje korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy w stosownym terminie. Wyciąganie zaś dla strony negatywnych skutków w razie nieprzedstawienia przez nią określonych dowodów, jest możliwe po uprzednim zakreśleniu stronie terminu do dostarczenia tych dowodów. Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy wskazał, że niewątpliwie to na wnioskodawczyni spoczywał ciężar przeprowadzenia dowodu na okoliczność, iż wskutek konkretnego uzasadnionego przypadku nie mogła złożyć wniosku o przyznanie stypendium szkolnego w terminie. Nie zwalniało to jednak organu w myśl zasady wyrażonej w art. 7 k.p.a. od obowiązku wezwania wnioskodawczyni do przedłożenia stosownych dowodów. Dopiero nieprzedłożenie żądanych dowodów przez wnioskodawczynię pozwalało na podjecie niekorzystnej dla niej decyzji, bez narażenia się na zarzut naruszenia art. 7, 77 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że organ nie powinien, a co zaakceptował naruszając art. 134 § 1 Sąd pierwszej instancji, poprzestać na stwierdzeniu, iż spóźnione złożenie wniosku jest uzasadnione i bez wezwania, o jakim wyżej mowa, podjąć zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 268). Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny lub po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (J. P. Tarno, dz. cyt. i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2009 r. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji. Mając powyższe na uwadze skarga zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie było prowadzone na podstawie art. 3 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z tymi przepisami wnioski o przyznanie stypendium szkolnego na okres od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 30 czerwca 2005 r. uczniom, uprawnionym do ubiegania się o stypendium szkolne na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty, mogły być składane do dnia 31 stycznia 2005 r. Jedynie w uzasadnionych przypadkach (czyli jako wyjątek od zasady) wniosek o przyznanie stypendium szkolnego mógł być złożony po upływie tego terminu (ust. 4). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2009 r. wskazał, że w rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, iż skarżąca uchybiła terminowi do złożenia wniosku, albowiem złożyła go dopiero w dniu 28 czerwca 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił też, że w takiej sytuacji obowiązkiem organu było, stosownie do art. 7 k.p.a., mając na względzie słuszny interes wnioskodawczyni, wyjaśnienie przyczyn złożenia wniosku po terminie, a następnie ich ocena w zakresie, czy mogą być uznane za uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 3 ust. 4 ustawy. Analizując kwestię, czy w sprawie zaistniały uzasadnione przypadki, które "usprawiedliwiłyby" złożenie wniosku po terminie (art. 3 ust. 4) należy w tej sytuacji rozpatrywać powyższą okoliczność w aspekcie dostatecznego uzasadnienia przez stronę przyczyn, które stały się powodem przekroczenia terminu do złożenia wniosku. Strona chcąc skorzystać ze szczególnego uregulowania zawartego w ust. 4 art. 3 powołanej ustawy jest zatem zobowiązana do przedstawienia organowi powodów, które uniemożliwiły jej zachowanie ustawowego terminu i uzasadniają jednocześnie rozpatrzenie przez organ wniosku złożonego po tym terminie. Niewątpliwie bowiem – jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2009 r. - to na wnioskodawczyni spoczywał ciężar przeprowadzenia dowodu na okoliczność, iż wskutek konkretnego uzasadnionego przypadku nie mogła złożyć wniosku o przyznanie stypendium szkolnego w terminie. Nie zwalniało to jednak organu w myśl zasady wyrażonej w art. 7 k.p.a. od obowiązku wezwania wnioskodawczyni do przedłożenia stosownych dowodów. Dopiero nieprzedłożenie żądanych dowodów przez wnioskodawczynię pozwalało na podjecie niekorzystnej dla niej decyzji, bez narażenia się na zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. Ze względu na to, że w rozpoznawanej sprawie organy wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi nie wyjaśniły, czy zachodzi przypadek, o jakim mowa w art. 3 ust. 4 ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie poddały też ocenie wyniku takich ustaleń, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania stypendium szkolnego S. B. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 cytowanej ustawy.