I OSK 1267/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędzia NSA Anna Lech Sędzia WSA del. Jolanta Rudnicka Protokolant Barbara Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. Ł. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 974/07 w sprawie ze skargi S. Ł. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 974/07 oddalił skargę S. Ł. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2007 r., po rozpatrzeniu odwołania B. Ł. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] października 2005 r., nr [...], którą na podstawie art. 90m ust. 1, art. 90n ust. 1 i art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. Nr 281, poz. 2781) odmówiono przyznania stypendium szkolnego S. Ł. B. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wniosek B. Ł. B. datowany na dzień [...] maja 2005 r. wpłynął do organu pierwszej instancji w dniu [...] czerwca 2005 r. Wniosek ten dotyczył przyznania za okres I-VI 2005 r. stypendium szkolnego jej córce S. B., wówczas uczennicy gimnazjum, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2005 r. organ odmawiając przyznania stypendium wskazał, że wniosek został złożony po terminie określonym w art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, a strona nie wskazała żadnych okoliczności uzasadniających jego rozpatrzenie w trybie art. 3 ust. 4 ustawy. Po rozpatrzeniu odwołania B. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i umorzyło postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu Kolegium uznało, że w momencie orzekania przez organ pierwszej instancji, tj. w dniu [...] października 2005 r. przepisy, na które powołał się organ już nie obowiązywały i nie mogły być podstawą do wydania rozstrzygnięcia, nawet o charakterze formalnym. W tej sytuacji organ winien był wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie, wskutek jego bezprzedmiotowości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 630/06 uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego. Sąd uznał za błędne stanowisko, że ustawa z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych obowiązywała jedynie do dnia 30 czerwca 2005 r. oraz, że organ pierwszej instancji winien był wydać decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie wskutek jego bezprzedmiotowości. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że organ odwoławczy winien ponownie rozpatrzyć sprawę, a w szczególności zasadność złożonego przez skarżącą odwołania i w uzasadnieniu swojego stanowiska ustosunkować się do postawionych w nim zarzutów. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] marca 2007 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] października 2005 r. W uzasadnieniu decyzji organ przytaczając treść art. 3 ust. 2 powołanej ustawy stwierdził, że wniosek B. B. wpłynął do Urzędy Dzielnicy [...] m.st. Warszawy w dniu [...] czerwca 2005 r., a więc po terminie określonym w ustawie z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wnioskodawczyni natomiast nie podała żadnych przyczyn, które mogłyby uzasadniać zastosowanie art. 3 ust. 4 tej ustawy, dopuszczającego możliwość w uzasadnionych przypadkach rozpoznania wniosku złożonego po terminie. Odnosząc się do zarzutu odwołania, że przedmiotowy wniosek został złożony w dniu [...] maja 2005 r. organ odwoławczy uznał, iż różnica między stanowiskiem strony a stanowiskiem organu pierwszej instancji, że datą złożenia wniosku był dzień [...] czerwca 2005 r. nie ma praktycznego skutku w sprawie, ponieważ nawet przyjmując za datę wpłynięcia wniosku dzień [...] maja 2005 r. również należy uznać, iż został on złożony po terminie przewidzianym w powołanym art. 3 ust. 2 ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi S. Ł. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W powołanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 września 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 630/06 uchylił poprzednią decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2006 r. uchylającą decyzję organu pierwszej instancji i umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie. W uzasadnieniu wyroku Sąd zobowiązał organ odwoławczy do ponownego rozpoznania sprawy, a przede wszystkim do rozpatrzenia złożonego przez skarżącą odwołania i ustosunkowania się w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia do postawionych w nim zarzutów. W ocenie Sądu organ odwoławczy zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2006 r. Z analizy akt sprawy wynika bowiem, że ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa i w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez skarżącą prawidłowo ustalił stan sprawy oraz rozpatrzył merytorycznie złożone odwołanie, a motywy, które legły u podstaw odmowy, wyjaśnił wyczerpująco w uzasadnieniu wydanej decyzji. Sąd wskazał, że postępowanie administracyjne prowadzone było na podstawie art. 3 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z treścią tych przepisów wnioski o przyznanie stypendium szkolnego na okres od dnia [...] stycznia 2005 r. do dnia [...] czerwca 2005 r. uczniom, uprawnionym do ubiegania się o stypendium szkolne na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty, mogły być składane do dnia 31 stycznia 2005 r. Jedynie w uzasadnionych przypadkach (czyli jako wyjątek od zasady) wniosek o przyznanie stypendium szkolnego mógł być złożony po upływie tego terminu (ust. 4). Sąd uznał, że skarżąca nie spełniła przesłanki wynikającej z treści art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, a więc nie złożyła wniosku o przyznanie stypendium szkolnego w przewidzianym terminie. Nie ma wątpliwości, że sporządzony w dniu [...] maja 2005 r. wniosek o przyznanie stypendium szkolnego, który następnie wpłynął do organu w dniu [...] czerwca 2005 r. został złożony po terminie przewidzianym w art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, czyli po dniu 31 stycznia 2005 r. Analizując zatem kwestię, czy w sprawie zaistniały uzasadnione przypadki, które "usprawiedliwiłyby" złożenie wniosku po terminie (art. 3 ust. 4) Sąd stanął na stanowisku, że należy w tej sytuacji rozpatrywać powyższą okoliczność w aspekcie dostatecznego uzasadnienia przez stronę przyczyn, które stały się powodem przekroczenia terminu do złożenia wniosku. Wobec braku ustawowego zdefiniowania pojęcia "uzasadnionych przypadków" w przepisach ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. a także ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, zdaniem Sądu należy w tej sprawie przyjąć pewien obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, który pozwoliłby na wiarygodną (nie wynikająca wyłącznie ze swobodnego uznania organu) ocenę zasadności rozpatrzenia przez organ administracyjny wniosku złożonego po upływie ustawowego terminu. Strona chcąc skorzystać ze szczególnego uregulowania zawartego w ust. 4 art. 3 powołanej ustawy jest zatem zobowiązana do przedstawienia organowi powodów, które uniemożliwiły jej zachowanie ustawowego terminu i uzasadniają jednocześnie rozpatrzenie przez organ wniosku złożonego po tym terminie. Z akt sprawy, w tym skargi wniesionej do Sądu wynika, że skarżąca w trakcie całego postępowania administracyjnego (także po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z dnia 29 września 2006 r.) nie wskazała istotnych przyczyn, które uzasadniałyby i usprawiedliwiałyby fakt wniesienia przez nią wniosku o przyznanie stypendium szkolnego po przewidzianym w ustawie z dnia 16 grudnia 2004 r. terminie. W żaden zatem sposób nie uprawdopodobniła, że w sprawie wystąpiły takie okoliczności faktyczne, które rzeczywiście uniemożliwiły jej złożenie wniosku w terminie, a jednocześnie usprawiedliwiały jego rozpatrzenie przez organ po tym terminie. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła S. Ł. B., zaskarżając go w całości. Skarżąca zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 4 ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z dnia 16 grudnia 2004 r. przez jego niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie, polegające na uznaniu, że na podstawie wskazanego przepisu strona zobowiązana jest wykazać fakt, iż zachodzi uzasadniony przypadek, w którym możliwe jest przyznanie stronie stypendium szkolnego w wypadku złożenia wniosku o to stypendium również po 31 stycznia 2005 r., w szczególności zaś na uznaniu, iż brak wykazania przez stronę, że zachodzi uzasadniony przypadek uzasadnia odmowę przyznania stypendium szkolnego nawet w sytuacji, gdy organ nie wezwał strony do złożenia wyjaśnień dotyczących kwestii występowania uzasadnionego przypadku. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 P.p.s.a., polegające na: 1) usankcjonowaniu sytuacji, w której pomimo dyspozycji art. 7 i 77 K.p.a., organy administracji nie zbadały, czy zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 3 ust. 4 powołanej ustawy, a jedynie poprzestały na braku wyjaśnień skarżącej w tym zakresie, uznając to za wystarczającą podstawę do odmowy przyznania stypendium szkolnego, 2) niezbadaniu, czy zasadne i zgodne z prawem, a w szczególności z art. 9 K.p.a. było zachowanie organów administracji, polegające na zaniechaniu wezwania skarżącej do złożenia wyjaśnień w przedmiocie tego, czy zachodzi uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie skarżącej stypendium szkolnego, pomimo złożenia przez nią wniosku o przyznanie tego stypendium po 31 stycznia 2005 r. oraz przyjęciu, że odmowę przyznania przedmiotowego stypendium uzasadnia już sam tylko brak wykazania przez skarżącą, iż zachodzi uzasadniony przypadek, 3) niezbadaniu, czy w aktach sprawy zostały zgromadzone wszystkie materiały konieczne do jej prawidłowego rozstrzygnięcia, co doprowadziło do sytuacji, w której rozstrzygnięcie to zapadło bez uwzględnienia pisma z dnia [...] kwietnia 2005 r. (kopia pisma załączona do skargi), którym przedłużony został termin, o którym mowa w art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, jak również, które to pismo stanowi dowód na to, w jaki sposób organ pierwszej instancji wykonywał dyspozycję ww. przepisu w wypadkach innych wniosków złożonych po 31 stycznia 2005 r. i umożliwia ocenę, czy organy rozstrzygnęły sprawę z wniosku skarżącej o przyznanie stypendium szkolnego z zachowaniem zasady równości wobec prawa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że art. 3 ust. 4 ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych z dnia 16 grudnia 2004 r., nie zawiera normy nakazującej przedstawienie przez nią powodów, które uniemożliwiły jej zachowanie terminu ustawowego do złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego i uzasadniają jednocześnie rozpatrzenie przez organ wniosku złożonego po tym terminie. W szczególności, brak w tym przepisie normy, która nakazywałaby skarżącej wprost wykonanie takiego obowiązku. O jego istnieniu skarżąca powinna w myśl art. 9 K.p.a. zostać co najmniej pouczona lub wezwana do jego wykonania, bowiem brak jest podstaw do przyjęcia, iż w zakresie przyznawania stypendium szkolnego, o którym mowa w art. 3 powołanej ustawy organ jest z takiego obowiązku zwolniony, co uszło uwadze WSA. W ocenie skarżącej naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. wyraża się przede wszystkim w tym, że Sąd nie zwrócił uwagi na fakt, iż pomimo dyspozycji art. 7 i 77 K.p.a. organy administracji nie zbadały, czy zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 3 ust. 4 powołanej ustawy, a jedynie poprzestały na braku wyjaśnień w tym zakresie ze strony skarżącej. Brak wyjaśnień ze strony skarżącej organy utożsamiły z brakiem uzasadnionej przyczyny niezachowania przez skarżącą terminu wskazanego w art. 3 ust. 2 powołanej ustawy i uznały to za wystarczającą podstawę do odmowy przyznania jej stypendium szkolnego. W ocenie skarżącej Sąd nie zbadał, czy zasadne i zgodne z prawem było zachowanie organów polegające na zaniechaniu wezwania skarżącej do złożenia wyjaśnień w przedmiocie tego, czy zachodzi uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie skarżącej stypendium szkolnego, pomimo złożenia przez nią wniosku o przyznanie tego stypendium po 31 stycznia 2005 r. Ponadto Sąd nie orzekał na podstawie akt, które zawierałyby wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy dokumenty. Rozstrzygnięcie to zapadło bowiem bez uwzględnienia pisma z dnia [...] kwietnia 2005 r., którego kopia załączona została do skargi, a w którym Zastępca Prezydenta m.st. Warszawy, z uwagi na treść art. 3 ust. 4 powołanej ustawy przedłużył termin do składania wniosków o przyznanie stypendium szkolnego do dnia 31 maja 2005 r. Czyni to zatem koniecznym zbadanie, kiedy przedmiotowy wniosek został rzeczywiście złożony, co w sprawie wydaje się kwestią sporną, choćby ze względu na treść pisma Gimnazjum [...] z dnia [...] października 2005 r. oraz kwestionowanie złożenia wniosku w dniu [...] czerwca 2005 r. przez przedstawicielkę ustawową skarżącej, w szczególności w odwołaniu do Kolegium z dnia [...] października 2005 r. Istotny wpływ, jaki ww. naruszenie mogło mieć na wynik sprawy, wyraża się w tym, że sprawa została rozstrzygnięta przez organy administracji oraz przez WSA bez uwzględnienia treści pisma z dnia [...] kwietnia 2005 r., która wskazuje na to, iż odmowa przyznania skarżącej stypendium naukowego nastąpiła z naruszeniem zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W konkluzji skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz przyznanie kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę nieważność postępowania. Stwierdzenie, iż w sprawie nie występują okoliczności skutkujące nieważnością postępowania pozwalało Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu zająć się oceną podstaw skargi kasacyjnej. W ramach podstawy określonej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. skarżąca zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 K.p.a. wyrażające się w zaakceptowaniu przez Sąd zaskarżonej decyzji, pomimo iż podjęta została bez wyjaśnienia czy spóźnione złożenie przez skarżącą wniosku o przyznanie stypendium szkolnego nie nastąpiło wskutek uzasadnionego przypadku. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 26 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. Nr 281, poz. 2781) uczniowie, którym do dnia 31 grudnia 2004 r. przyznano świadczenia pomocy materialnej, zachowują te świadczenia w dotychczasowej wysokości do końca okresu, na jaki zostały przyznane (ust. 1). Wnioski o przyznanie stypendium szkolnego na okres od dnia 1 stycznia 2005 r. do dnia 30 czerwca 2005 r. uczniom uprawnionym do ubiegania się o stypendium szkolne na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1 niniejszej ustawy, mogą być składane do dnia 31 stycznia 2005 r. (ust. 2). Stypendium szkolne przyznane na wniosek, o którym mowa w ust. 2, może być udzielone za okres od dnia 1 stycznia 2005 r. (ust. 3). W uzasadnionych przypadkach, wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 2. (ust. 4). W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, iż skarżąca uchybiła terminowi do złożenia wniosku, albowiem złożyła go dopiero w dniu [...] czerwca 2005 r. Należy zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że w takiej sytuacji obowiązkiem organu było stosownie do art. 7 K.p.a., mając na względzie słuszny interes wnioskodawczyni, wyjaśnienie przyczyn złożenia wniosku po terminie, a następnie ich ocena w zakresie, czy mogą być uznane za uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy. W wyroku z dnia 28 sierpnia 2007 r. I OSK 1801/06, Lex nr 372667, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził m.in. pogląd, że na organach prowadzących postępowanie spoczywają dwa obowiązki: po pierwsze – określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i – po drugie – obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Wskazane obowiązki organu nie przeczą tezie że w postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. W sytuacji gdy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, wypływający z zasady prawdy obiektywnej obowiązek organu administracji ogranicza się do wezwania jej, aby przedstawiła odpowiednie dowody na okoliczność, która warunkuje korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy w stosownym terminie. Z kolei w wyroku z dnia 1 sierpnia 2007 r. I OSK 1516/06, Lex nr 360142, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wyciąganie dla strony negatywnych skutków w razie nieprzedstawienia przez nią określonych dowodów, jest możliwe po uprzednim zakreśleniu stronie terminu do dostarczenia tych dowodów. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości przychyla się do wyrażonych wcześniej poglądów prawnych. Niewątpliwie to na wnioskodawczyni spoczywał ciężar przeprowadzenia dowodu na okoliczność, iż wskutek konkretnego uzasadnionego przypadku nie mogła złożyć wniosku o przyznanie stypendium szkolnego w terminie. Nie zwalniało to jednak organu w myśl zasady wyrażonej w art. 7 K.p.a. od obowiązku wezwania wnioskodawczyni do przedłożenia stosownych dowodów. Dopiero nieprzedłożenie żądanych dowodów przez wnioskodawczynię pozwalało na podjecie niekorzystnej dla niej decyzji, bez narażenia się na zarzut naruszenia art. 7, 77 K.p.a. Organ nie powinien, a co zaakceptował naruszając art. 134 § 1 Sąd I instancji, poprzestać na stwierdzeniu, iż spóźnione złożenie wniosku jest uzasadnione i bez wezwania, o jakim wyżej mowa, podjąć zaskarżoną decyzję. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przepisów postępowania jest trafny. Ponieważ w sprawie organy wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi nie wyjaśniły, czy zachodzi przypadek, o jakim mowa w art. 3 ust. 4 ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o podatku dochodowym od osób fizycznych, nie poddały też ocenie wyniku takich ustaleń, zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia ww. przepisu poprzez jego błędna wykładnię są przedwczesne i dlatego nie mogły być przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.