I SA/Wa 480/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent-stażysta Agnieszka Chustecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2012 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat M. G., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę [...] ([...]) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] ([...]) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] ([...]) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w sprawie przyznania zasiłku stałego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. orzekł o przyznaniu K. P. świadczenia w formie zasiłku stałego w terminie od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 listopada 2010 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, przy czym zasiłek stały ustalono jako różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (477 zł), a dochodem wnioskodawcy ([...] zł). Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem K. P. wniósł odwołanie podnosząc, że zasiłek stały powinien być mu przyznany w kwocie [...] zł, a nie w wysokości [...] zł miesięcznie. Po jego rozpatrzeniu organ odwoławczy stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W kwestionowanej decyzji prawidłowo bowiem ustalono wysokość zasiłku stałego poprzez odjęcie od kryterium dochodowego (477 zł) dochodu K. P. w wysokości [...] zł uzyskanego od matki wnioskodawcy, co wynika z oświadczenia wnioskodawcy złożonego podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] października 2009 r. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji nie miał podstaw do kwestionowania tego oświadczenia w związku z tym, że K. P. własnoręcznie podpisał, że podane w nim informacje są zgodne z prawdą. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K. P. Po jej rozpatrzeniu wyrokiem z 1 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2207/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę wskazując, że organy obu instancji prawidłowo obliczyły wysokość zasiłku stałego, uznając za dochód skarżącego kwotę [...] zł uzyskaną od matki w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Jednocześnie zarzuty podniesione w skardze Sąd uznał za całkowicie niezasadne, bowiem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, by oświadczenie jakie złożył skarżący w dniu [...] października 2009 r. zostało wymuszone przez pracownika ośrodka pomocy społecznej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego złożył K. P. Po jej rozpatrzeniu Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1419/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji, uznając za zasadne powołane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) w związku z art. 7, 77 § 1, art. 107 § 3 kpa i art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wyjaśnić także należy, że zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W szczególności nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowo-administracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1419/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji, uznając za zasadne powołane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie K. P. zarzucił, że zarówno zaskarżone decyzje, jak i wyrok sądu w zakresie ustalenia dochodu strony zostały oparte jedynie na danych zawartych w wywiadzie środowiskowym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wprawdzie wywiad środowiskowy, jako zawierający także oświadczenie strony, stanowi dowód w sprawie, jednak nie można przypisywać mu nadrzędnej roli przy ustalaniu stanu faktycznego. Obowiązujący w postępowaniach w sprawach pomocy społecznej Kodeks postępowania administracyjnego w art. 75 nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zatem kwestionowanie przez skarżącego danych o dochodzie zamieszczonych w wywiadzie już na etapie postępowania odwoławczego powinno spowodować reakcję organu odwoławczego w postaci uzupełnienia postępowania dowodowego. Jeśli skarżący zaprzeczał uzyskaniu od matki kwoty [...] zł, organ ten obowiązany był, wykonując obowiązek nałożony przepisami art. 7 i 77 § 1 kpa przeprowadzić dowód z przesłuchania jej w charakterze świadka, a w razie konieczności - za jej zgodą - ustalić jej sytuację majątkową. Zaniechanie tych czynności i rezygnacja z uzyskania szczegółowych wyjaśnień strony w trybie art. 86 kpa doprowadziły do wydania decyzji w sytuacji, gdy stan faktyczny sprawy nie został należycie wyjaśniony, a więc z naruszeniem zasady określonej w art. 80 kpa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego również ocena dowodów dokonana przez Sąd I instancji budzi uzasadnione wątpliwości, bowiem dołączenie do skargi oświadczenia matki skarżącego o treści stanowiącej zaprzeczenie przyjętego przez organ stanu faktycznego obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonych decyzji w celu przeprowadzenia przez organ procesowych czynności dla sprawdzenia wiarygodności zawartych w nim danych. Bez tych czynności nieuprawnione było - przy braku jakichkolwiek dowodów przeciwnych - przyjęcie, że oświadczenie to matka skarżącego złożyła wyłącznie na użytek sprawy. Zatem wiarygodność oświadczenia, w tym także jego autentyczność mogła być oceniona tylko na podstawie przeprowadzonych czynności procesowych i ewentualnie w konfrontacji z innymi dowodami w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że dopiero w decyzji organ mógł wypowiedzieć się co do wiarygodności tego dowodu z podaniem przyczyn tego stanowiska. Natomiast w odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa materialnego art. 37 § 2 ustawy o pomocy społecznej sąd II instancji stwierdził, że został on sformułowany wadliwie, gdyż nie mogło w tej sprawie chodzić o błędną wykładnię tego przepisu, lecz co najwyżej o jego niewłaściwe zastosowanie. Jednakże wobec tego, że stan faktyczny w sprawie nie został prawidłowo ustalony przedwczesną jest ocena stosowania prawa materialnego. Stąd Naczelny Sąd Administracyjny zarzut ten ocenił jako nieuzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy, związany powołaną wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, uznał, że złożona skarga jest zasadna. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. z 2009 r. Dz. U. Nr 175, poz. 1362, ze zm.). Stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 tej ustawy zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W myśl ust. 2 pkt 1 powołanego przepisu w przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy miedzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Mając na względzie powyższą regulację organy administracji publicznej orzekające w przedmiotowej sprawie przy ustalaniu kwoty dochodu skarżącego zobligowane były do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czego, jak ocenił Naczelny Sąd Administracyjny, nie uczyniły. Jak wynika z akt sprawy zasadniczą kwestią sporną jest fakt wliczenia przez organ I instancji do dochodu skarżącego kwoty [...] zł uzyskanej przez skarżącego od matki, którą to kwotę skarżący wskazał w wywiadzie środowiskowym z dnia [...] października 2009 r. Ustalenie to zostało zaakceptowanie w decyzji przez organ II instancji. Tymczasem z akt przedmiotowej sprawy w żaden sposób nie można jednoznacznie stwierdzić, w jakiej kwocie skarżący uzyskał dochód. Przeciwnie, dochód wyliczony przez organ I instancji i deklarowany przez skarżącego w odwołaniu są rozbieżne i tę kwestię skarżący podnosił i akcentował w złożonym odwołaniu. Dlatego też właśnie organ odwoławczy winien był ponownie rozpatrując sprawę przede wszystkim wyjaśnić tę sprawę, w szczególności, że ma ona wpływ na merytoryczne rozstrzygniecie sprawy. Jak uznał Naczelny Sąd Administracyjny kwestionowanie przez skarżącego danych o dochodzie zamieszczonych w wywiadzie na etapie postępowania odwoławczego powinno spowodować reakcję organu w postaci uzupełnienia postępowania dowodowego. Organ odwoławczy nie uczynił jednak tego oraz nie ocenił należycie dowodów zgromadzonych w postępowaniu ani też nie uzupełnił materiału dowodowego, czym naruszył art. 15 w związku z art. 136 kpa oraz art. 7 i 77 § 1 i 80 kpa. Stwierdzenie takich wad formalnych postępowania administracyjnego, które powodują, że wyjaśnienia wymaga ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy (a przede wszystkim kwoty dochodu K. P. w miesiącu poprzedzającym złożenie przez skarżącego wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego) czyni przedwczesnym dokonanie obecnie przez Sąd merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę ponownie Kolegium weźmie pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko i zalecenia co do dalszego postępowania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte z wyroku z dnia 1 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1419/11, w szczególności prowadząc uzupełniające postępowanie dowodowe (art. 136 kpa) i jednoznacznie ustali rzeczywistą sytuację dochodową skarżącego, co pozwoli na prawidłowe ustalenie wysokości wnioskowanego przez K. P. zasiłku stałego oraz ponowną ocenę zasadności złożonego przez skarżącego odwołania. Mając na uwadze wymogi określone w art. 107 § 3 kpa organ II Instancji przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu ponownie wydanego rozstrzygnięcia. Rozstrzygniecie to będzie odzwierciedlać rację decyzyjną, omawiać dowody, na których oparł się organ, oraz ewentualnie wyjaśnienie, dlaczego innym dowodom organ nie dał wiary. Będzie ono także wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego w świetle zaistniałej w rozpatrywanej sprawie sytuacji faktycznej. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy.