I SA/Wa 499/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie: sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant: referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi R.O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z tytułu urodzenia się dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania R.O., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] o odmowie przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] października 2012 r. odmówił R.O. przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka wskazując, że zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostaje pod opieką lekarską nie później niż od 10 tygodnia ciąży. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że matka dziecka pozostawała pod opieką lekarską od 12 tygodnia ciąży do porodu. W tej sytuacji, zgodnie z art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie nie przysługuje. W odwołaniu od powyższej decyzji R.O. podniósł, że w sprawie małżonki toczy się postępowanie w sprawie nadania statusu uchodźcy i dlatego wobec niej obowiązują inne zasady udzielania bezpłatnych świadczeń z zakresu publicznej opieki zdrowotnej. Odwołujący się zaznaczył, że aby skorzystać ze świadczeń żona musiała pojechać do Biura Organizacji Ośrodków w T. pod W., aby zapisać się do lekarza i zapisała się przed upływem 10 tygodnia ciąży. Jednakże musiała oczekiwać w kolejce na pierwszą wizytę, która ostatecznie miała miejsce po rozpoczęciu 12 tygodnia ciąży. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że lakoniczne, trzyzdaniowe uzasadnienie decyzji organu pierwszej instancji nie spełnia wymogu określonego w art. 107 § 3 kpa. Ponieważ jednak materiał dowodowy nie wymaga dodatkowego uzupełnienia, organ uznał, że wadliwość ta pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy podkreślił, że warunki nabycia prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się dziecka, określa przepis art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z tą regulacją, jednorazowa zapomoga przyznawana jest z tytułu urodzenia się żywego dziecka w wysokości 1000 zł na jedno dziecko (ust. 1); przysługuje ona matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od wysokości dochodów (ust. 2); wniosek o jej wypłatę składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka (ust. 3); zapomoga nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą świadczenie z tytułu urodzenia dziecka, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (ust. 4). Jednocześnie przysługuje ona, z wyłączeniem osób będących prawnymi lub faktycznymi opiekunami dziecka (ust. 7), jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (ust. 5), które to pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną (ust. 6). Organ drugiej instancji podkreślił, że przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, nie zależy od uznania organu, który wydaje decyzję, ale wyłącznie od spełnienia przez osobę ubiegającą się o to uprawnienie, ustawowych materialnoprawnych przesłanek. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określają, w jakim wypadku należy się świadczenie i nie pozostawiają w tym względzie organom jakiegokolwiek swobodnego uznania, ani możliwości przyznania uprawnień w oparciu o inne przesłanki, w tym zasadę współżycia społecznego czy też zasadę słuszności ze względu na trudną sytuację czy też nieświadomość strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zgodziło się zatem z oceną organu pierwszej instancji, że w sprawie brak było podstaw do przyznania świadczenia wobec niespełnienia warunku pozostawiania pod opieką lekarską nie później niż od 10 tygodnia ciąży, tj. warunku wymienionego w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ zaznaczył, że przepisy powołanej ustawy bez wyjątków stosuje się zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. c także do cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z uzyskaniem w RP statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Organ odwoławczy podkreślił, że z zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] października 2012 r., dołączonego do akt sprawy, wynika iż matka dziecka, pozostawała pod opieką lekarską od 12 tygodnia ciąży, czego nie kwestionuje również sam skarżący. W tym stanie rzeczy, wobec niespełnienia obligatoryjnego ustawowego warunku, organ był zobowiązany odmówić przyznania świadczenia. Skargę na powyższa decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł R.O.. Skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucił jej naruszenie art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędne jego zastosowanie, w sytuacji gdy nie obowiązywał on w okresie, w którym matka dziecka miałaby dopełnić obowiązku konsultacji lekarskich oraz naruszenie konstytucyjnej zasady równości w traktowaniu przez władze publiczne, zawartej w art. 32 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie odmienności w dostępie do świadczeń opieki zdrowotnej w przypadku osób ubiegających się w Polsce o ochronę międzynarodową. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że jego małżonka urodziła dziecko w dniu [...] maja 2012 r. Pierwszą wizytę lekarską wyznaczono jej na dzień [...] października 2011 r., tj. według wyliczeń skarżącego - w 8 tygodniu ciąży, według zaś wyliczeń lekarza – w 12 tygodniu. Tym samym nie sposób zgodzić się, że w jakikolwiek sposób wyliczony 10 tydzień ciąży wypadał przed dniem 1 stycznia 2012 r. W dniu 1 stycznia 2012 r. żona skarżącego była już co najmniej w [...] tygodniu ciąży. Tymczasem przepis art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązuje dopiero (z uwagi na wcześniejsze zawieszenie jego obowiązywania) od 1 stycznia 2012 r. W dniu zatem, w którym kończył się 10 tydzień ciąży, zapis ten nie obowiązywał. Zgodnie więc z ogólnie obowiązującą zasadą prawa stanowiącą, że nie może ono działać wstecz, nie można wymagać, aby żona skarżącego musiała spełniać wymagania z art. 15b ust. 5 powołanej ustawy i przedstawić zaświadczenie o podleganiu opiece lekarskiej od 10 tygodnia ciąży. Na poparcie podnoszonych twierdzeń skarżący przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne. Skarżący zaznaczył dodatkowo, że jego żona rozpoczęła działania zmierzające do umówienia wizyty lekarskiej na długo przed wizytą, do której doszło ostatecznie w dniu [...] października 2011 r. Za dzień rozpoczęcia okresu, w którym kobieta podlega opiece medycznej z tytułu ciąży uznać należy – w przypadku żony skarżącego – dzień, w którym rozpoczęła starania o wyznaczenie wizyty lekarskiej w Ośrodku dla Cudzoziemców. Zdaniem skarżącego ponadto zaświadczenie wystawione przez lekarza nie poświadcza stanu faktycznego, gdyż w jego ocenie w dniu pierwszej wizyty lekarskiej jego żona nie mogła być w 12 tygodniu ciąży. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270). W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę dla rozpoznania wniosku strony o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, stanowił przepis art. 15b ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Przepis ten przewiduje, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Zauważyć trzeba, że przepisy ust. 5 i ust. 6 art. 15b ustawy zostały wprowadzone do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., Nr 237, poz. 1654). Zgodnie z art. 18 ustawy nowelizującej powołany obowiązek potwierdzenia opieki medycznej od nie później niż 10 tygodnia ciąży wszedł w życie z dniem 1 listopada 2009 r. Istotna w realiach niniejszej sprawy jest jednak okoliczność, że na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50, poz. 301), odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r., dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Odnosząc powyższe regulacje do materiału dowodowego zgromadzonego w aktach rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że zarówno Prezydent W. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. błędnie uznały, iż w stosunku do żony skarżącego (matki dziecka) nie została spełniona obligatoryjna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, określona w art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w postaci pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Z akt spawy wynika bowiem, że dziecko urodziło się [...] maja 2012 r., a zatem 10 tydzień ciąży przypadał – jak słusznie zauważył skarżący w uzasadnieniu skargi - przed obowiązywaniem zapisu o konieczności legitymowania się zaświadczeniem, o którym mowa w przepisie art. 15b ust. 5. Innymi słowy w czasie określonym przez ten przepis, obowiązek wykazania pozostawania pod opieką lekarską nie później niż od 10 tygodnia ciąży, nie obejmował żony skarżącego. Jeszcze raz należy wskazać, że skoro do dnia 31 grudnia 2011 r. stosowanie art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych było zawieszone, obowiązek ten dotyczył kobiet znajdujących się od dnia 1 stycznia 2012 r. w dziesiątym tygodniu ciąży. Tym samym brak było podstaw prawnych do ubiegania się przez matkę dziecka o zaświadczenie potwierdzające sprawowanie opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, że nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia stosownego zaświadczenia dotyczącego okresu, gdy zaświadczenie takie nie było wymagane do otrzymania stosownego uprawnienia, stanowi naruszenie zasady nie działania prawa wstecz (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Po 563/12, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 19/13, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt IIV SA/GL 418/12). Jeszcze raz należy powtórzyć, że skoro stosowanie przepisu art. 15b ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r., to możliwość jego zastosowania powstała z dniem 1 stycznia 2012 r., czyli w czasie, gdy w odniesieniu do żony skarżącego upłynął już ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży. Tym samym obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu jej nie dotyczy. Brak było zatem podstaw do badania przez organ spełnienia przez żonę skarżącego - matkę dziecka przesłanki określonej w art. 15b ust. 5 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. Rozpoznając ponownie sprawę, organy wezmą pod uwagę wskazane wyżej kwestie i dokonają właściwej wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.