II SA/Ol 19/13

Dnia 31 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant referent-stażysta Anna Zofia Głażewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2013 roku sprawy ze skargi ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zapomogi z tytułu urodzenia dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W dniu "[...]" B. K. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w "[...]" wniosek o ustalenie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka wnioskowanym na D. Ł. B., urodzonego w dniu "[...]". Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia "[...]" Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" odmówił przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – D. B. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił m.in. art. 2 pkt 4, art. 3 pkt 11, art. 15b, art. 20 ust. 3, art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992, ze zm.) zwanej dalej: u.ś.r., rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130 poz. 903). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż art. 15 b ust. 5 u.ś.r. stanowi, że zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Tymczasem B. K. pozostawała pod opieką położnej środowiskowej od 17 tygodnia ciąży, zgodnie z zaświadczeniem złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji B. K. podniosła, że od połowy "[...]" próbowała się zapisać na wizytę do lekarza publicznej opieki zdrowotnej na terenie "[...]" w ramach NFZ ale nie została przyjęta z powodu wyczerpania już limitu rejestracji. Dopiero na początku stycznia udało jej się zarejestrować na wizytę w dniu "[...]". Jest osobą bezrobotną, razem z konkubentem wychowuje czworo dzieci, rodzina utrzymuje się z zasiłku rodzinnego oraz korzysta z pomocy społecznej. W tej sytuacji nie było jej stać na prywatną wizytę u lekarza. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w części będącej przedmiotem odwołania. W uzasadnieniu organ stwierdził m.in., że od dnia 1 stycznia 2012 r. należy bezwzględnie stosować przepis art. 15b ust. 5 i 6 u.ś.r., w myśl którego zapomoga z tytułu urodzenia dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczna nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia wystawionego przez położną wynika natomiast, że B. K. pozostawała pod opieką medyczną od 17 tygodnia ciąży do porodu. Także B. K. w odwołaniu przyznała, że z powodu braku miejsc nie mogła się zarejestrować w odpowiednim terminie do lekarza. Zatem nie zostały spełnione warunki umożliwiające przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Dziecko urodziło się "[...]", czyli w okresie obowiązywania przepisów art. 15b ust. 6 i 7 u.ś.r. Wyjaśniono również, że treść ust. 5 i 6 art. 15b u.ś.r. została dodana z dniem 1 stycznia 2009 r. przez art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654), która w art. 18 przewidywała, iż obowiązek potwierdzenia opieki medycznej nad kobietą w ciąży winien być pierwotnie stosowany od dnia 1 listopada 2009 r. Jednakże na skutek przepisów ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 50, poz. 301), wejście w życie tego obowiązku przesunięto od dnia 1 stycznia 2012 r. Na tą decyzję B. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie podnosząc, że nie z jej winy nie został spełniony warunek określony w art. 15b ust. 5 i 6 u.ś.r. Od połowy listopada 2011 r. próbowała zarejestrować się do lekarza publicznej służby zdrowia, ale nie została przyjęta na wizytę z powodu braku miejsc. Udało jej się zarejestrować dopiero na "[...]". Skarżąca podniosła również, że 10 tydzień jej ciąży przypadał przed dniem 1 stycznia 2012 r., a zatem zanim zaczął obowiązywać wynikający z art. 15b ust. 5 i 6 u.ś.r. warunek pozostawania matki pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję w zakresie odmowy przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, wobec czego stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Jednym z takich świadczeń jest jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka w wysokości 1000 zł - art. 15b ust. 1 u.ś.r. W myśl art. 15 b ust. 5 i 6 u.ś.r. zapomoga przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przepisy wydane na podstawie art. 9 ust. 8 stosuje się odpowiednio. Przepisy ust. 5 i 6 art. 15b u.ś.r.. zostały wprowadzone do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654). W myśl art. 18 ustawy nowelizującej powołany obowiązek potwierdzenia opieki medycznej od nie później niż 10 tygodnia ciąży wszedł w życie z dniem 1 listopada 2009 r. Jednakże na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50, poz. 301) odroczono obowiązek stosowania przepisu art. 15b u.ś.r. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 ustawy o zmianie u.ś.r. dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 u.ś.r., do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w świetle wskazanych wyżej przepisów prowadzi do wniosku, że organy orzekające w sprawie przyznania skarżącej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka błędnie uznały, iż nie została spełniona obligatoryjna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, określona w art. 15b ust. 5 u.ś.r. w postaci pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Obowiązek wykazania pozostawania pod tą opieką w określonym przez ten przepis czasie nie obejmował bowiem skarżącej. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone w prawomocnym orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 397/12, według którego, "stosownie do art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obowiązkiem lekarzy jest wydawanie zaświadczeń w stosunku do kobiet, które z dniem 1 stycznia 2012 r. znajdą się w 10 tygodniu ciąży, zaś obowiązkiem kobiety jest zabieganie o stosowną dokumentację medyczną, która z dniem porodu może stanowić podstawę do wykazania pozostawania pod opieką od 10 tygodnia ciąży. Należy podkreślić, iż obowiązek ten dotyczy kobiet znajdujących się od dnia 1 stycznia 2012 r. w dziesiątym tygodniu ciąży, bowiem do dnia 31 grudnia 2011 r. stosowanie art. 15b ust. 5 u.ś.r. było zawieszone. Tym samym w stosunku do kobiet, które urodziły żywe dzieci, ale nie mogły ubiegać się o założenie medycznej dokumentacji ciążowej od 10 tygodnia ciąży, gdyż w dniu 1 stycznia 2012 r. upłynął już względem nich ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży, nie można wymagać przedstawienia zaświadczenia określonego w art. 15b ust. 5 u.ś.r." (dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe stanowisko Sądu zostało wyrażone w odniesieniu do świadczenia określonego w art. 15b u.ś.r. (jak w niniejszej sprawie). Przez obowiązek potwierdzenia opieki medycznej należy rozumieć obowiązek lekarzy do wydawania zaświadczeń, uprawnienie zainteresowanych do składania żądań o wydanie zaświadczenia oraz obowiązek organów do wymagania stosownych zaświadczeń (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 208/10, publ.: www.orzeczenia.nsa.dov.pl). Tymczasem, z uwagi na treść art. 3 ustawy o zmianie u.ś.r., do dnia 31 grudnia 2011 r. brak było podstawy prawnej do ubiegania się przez ciężarną o potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży. Zdaniem Sądu, odmienna interpretacja treści art. 15b u.ś.r. oraz art. 3 ustawy o zmianie u.ś.r. prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady lex retro non agit. Skoro bowiem przepis art. 15b ust. 5 u.ś.r. nie obowiązywał w czasie, gdy skarżąca była w 10 tygodniu ciąży, a w czasie tym dla uzyskania jednorazowego dodatku do świadczenia rodzinnego wystarczyło przedłożenie zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży, to nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia stosownego zaświadczenia dotyczącego okresu, gdy zaświadczenie takie nie było wymagane do otrzymania stosownego uprawnienia, stanowi naruszenie zasady nie działania prawa wstecz (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Po 563/12, publ.: www.orzeczenia.nsa.dov.pl). Należy zatem zauważyć, że skoro stosowanie przepisu art. 15b ust. 5 u.ś.r. zostało zawieszone do dnia 31 grudnia 2011 r., to możliwość jego zastosowania powstała z dniem 1 stycznia 2012 r., czyli w czasie, gdy w odniesieniu do skarżącej upłynął już ostatni dzień dziesiątego tygodnia ciąży (skarżąca w styczniu 2012 r. była już w 17 tygodniu ciąży - zaświadczenie położnej z dnia 30 lipca 2012 r. znajdujące się w aktach administracyjnych). Tym samym obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu nie dotyczy skarżącej. Brak było zatem podstaw do badania przez organ spełnienia przez skarżącą przesłanki określonej w art. 15b ust. 5 i 6 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r. Rozpoznając ponownie sprawę, organy wezmą pod uwagę powyższe wskazania Sądu i dokonają właściwej wykładni przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o wykonalności oparto na przepisie art. 152 p.p.s.a.