I SA/Wa 520/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Joanna Skiba Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2017 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...]- po rozpatrzeniu odwołania A. W. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] odmawiającej A. W. przyznania świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem K. C. oraz składki na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja powyższa wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: A. W. wnioskiem z dnia [...] listopada 2016 r. (data wpływu do organu) wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem K. C. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Prezydent [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] odmówił A. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki na bratem oraz odmówił jej przyznania świadczenia w formie składki na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne z tego tytułu. W uzasadnieniu powołał się na art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518) wskazując, że A. W. stanowi dla niepełnosprawnego K. C. rodzinę zastępczą. W dniu [...] września 2015 r. Miejski Zespół ds. Orzekania o niepełnoprawności wydał orzeczenie nr [...], którym zaliczył K. C. do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wymagającego stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna w procesie edukacji. Odwołania od tego orzeczenia wniesionego przez A. W. nie uwzględniono. Natomiast na skutek skierowania przez wnioskodawczyni sprawy do Sądu, wyrokiem z dnia [...] października 2016 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] uznał, iż K. C. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd nie zmienił jednak ustalonego stopnia jego niepełnosprawności. Prezydent [...] wyjaśnił, że w powołanym wcześniej art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano dwa rodzaje orzeczeń o niepełnosprawności uprawniających do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego tj. orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenia te wydawane są na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnienia osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. nr 127 poz. 721 ze zm.). Następnie stwierdził, iż orzeczenia te zależne są od wieku osoby niepełnosprawnej – osobom, które ukończyły 16 rok życia wydawane są orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lekkim, umiarkowanym lub znacznym. K. C. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności - a wyrok Sądu tego zapisu nie zmienił ustalając tylko, że wymaga on długotrwałej opieki lub pomocy drugiej osoby w związku z znacznie ograniczoną możliwością egzystencji. Nie został on natomiast zaliczony do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - wobec czego nie jest możliwe przyznanie A. W. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad bratem K. Od powyżej decyzji odwołanie do organu wyższego stopnia wniosła A. W. W odwołaniu podniosła, iż po śmierci matki w roku 2015 została ustanowiona rodziną zastępczą dla brata K. Z powodu jego niepełnosprawności nie może podjąć zatrudnienia, gdyż sprawuje nad nim opiekę i pomaga mu w codziennej egzystencji. Zdaniem skarżącej zapisy w wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] października 2016 r. uzasadniają przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję Prezydenta [...] w mocy. W uzasadnieniu wskazało, że przepisem określającym warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z treści tego przepisu wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce, ojcu, innym osobom na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. Nr 9 poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka jeśli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki and osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności także ze wskazaniami o konieczności pomocy i opieki innej osoby. Następnie podniosło, że K. C. w dacie wydania orzeczenia o niepełnosprawności ([...] września 2015 r.) liczył już 16 lat - wobec czego w dokumencie tym wskazano stopień jego niepełnosprawności, określając go jako umiarkowany i nie wymagający stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wprawdzie ustalenia te zmienił Sąd Rejonowy dla [...] orzekając w wyroku z dnia [...] października 2016 r. sygn. akt [...], iż wymaga on jednak stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jednak nie dokonał zmiany orzeczenia w części określającej stopień niepełnosprawności, określając go jako znaczny. Aby osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest, aby orzeczenie o niepełnosprawności ustalało znaczny stopień niepełnosprawności oraz zawierało wskazania o tym, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Niespełnienie łączne tych dwóch warunków skutkuje odmową uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dodało, iż art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych, że na przeszkodzie do przyznania A. W. świadczenia pielęgnacyjnego o jakie wnioskowała jest ustalenie, iż osoba wymagająca opieki – K. C. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami o konieczności sprawowania nad nim stałej lub długotrwałej opieki przez inną osobę. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem organu A. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniosła, że decyzje organów obu instancji są dla niej krzywdzące i niezrozumiałe. Powołała się ponadto na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazując, iż sądy te przyjmują wykładnię, że dziecko po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli tylko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej opieki lub pomocy, to nie jest konieczne posiadanie orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369). Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, iż jest ona uzasadniona a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wydana została z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. stanowił art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r. poz.1518). Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Biorąc pod uwagę użyty w powyższym przepisie przez ustawodawcę spójnik "albo" uznać należy, iż przewiduje on dwie odrębne sytuacje, w których opiekunowi osoby niepełnosprawnej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Pierwszą z nich jest sytuacja, w której osoba, którą wnioskodawca się opiekuje, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga sytuacja jest natomiast taka, w której osoba niepełnosprawna legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z jednoczesnym wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Przy czym zaznaczyć należy, iż w tym przypadku bez znaczenia jest stopień ustalonej niepełnosprawności. Ustawodawca wskazuje bowiem jedynie na konieczność posiadania orzeczenia o niepełnosprawności bez wskazania jej stopnia. W przedmiotowej sprawie brat skarżącej legitymuje się orzeczeniem z dnia [...] września 2015 r., w którym występującą u niego niepełnosprawność zaliczono do stopnia umiarkowanego. Orzeczenie to zostało następnie utrzymane w mocy orzeczeniem z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], które z kolei mocą wyroku Sądu Rejonowego dla [...] VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] zostało zmienione w ten sposób, że K. C. wymaga stałej opieki lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wymaga stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazania zawarte w tym wyroku wyczerpują znamiona kryterium przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na osobę legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności i łącznie z posiadanym orzeczeniem o niepełnosprawności stanowią podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Błędne jest zatem stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., iż w związku z tym, że Sąd nie dokonał zmiany orzeczenia w części określającej stopień niepełnosprawności określając go jako znaczny, niemożliwe jest przyznanie wnioskowanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego. Raz jeszcze podkreślenia wymaga, iż przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost stanowi, że przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na osobę legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności jest jednoczesne wskazanie, że osoba taka wymaga stałej opieki. W niniejszej sprawie brat skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, zaś wskazania w zakresie sprawowania stałej opieki wynikają wprost z ww. wyroku Sądu Rejonowego. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 października 2008 r. sygn. akt I OSK 1647/07 w którym stwierdził: " Wyrok Sądu Rejonowego zaliczający syna skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, stwierdzający równocześnie konieczność stałej opieki nad synem innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością jego samodzielnej egzystencji, jak również konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, dawał podstawę do zastosowania przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego rodzicom lub opiekunom dziecka z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem, legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalony wyrokiem Sądu Rejonowego stopień niepełnosprawności oraz zawarte w nim wskazania spełniają pierwszy z warunków wymienionych w tym przepisie. Nie jest zatem konieczne posiadanie orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności." Ponownie rozpoznając wniosek A. W. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na brata K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. weźmie pod uwagę stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu i zastosuje przyjętą przez Sąd wykładnię art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.