I SA/Wa 532/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Jolanta Dargas Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania K. P., decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: P. P., P. P. i E. P. - z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. Decyzję wydano w oparciu o następujący stan sprawy: K. P. - matka małoletnich: P. P., P. P. i E. P. - w dniu 30 października 2009 r. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w P. wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego Po rozpoznaniu tego wniosku Dyrektor Gminnego Ośrodku Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Wójta Gminy P. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] odmówił przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: P. P., P. P. i E. P. na okres świadczeniowy 2009/10, czyli od dnia 1.10.2009 r. do dnia 30.09.2010 r. - z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. W uzasadnieniu podał, że Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z dnia [...].09.2009 r. (Sygn. akt [...]) przyznał świadczenia alimentacyjne od ojca dzieci – K. P. - na rzecz P. P. w wysokości po [...] zł miesięcznie oraz na rzecz P. i E. P. w wysokości po 300 zł miesięcznie. Egzekucja alimentów jest bezskuteczna, co wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia [...].08.2009r. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W niniejszej sprawie dochód rodziny za 2008 rok ustalono na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego oraz oświadczenia o dochodzie członków rodziny nie podlegającym opodatkowaniu (dochód z gospodarstwa rolnego z [...] ha - [...] zł i kwota otrzymana od komornika sądowego tytułem alimentów [...] zł) i wyniósł on [...] zł miesięcznie w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Zatem przekracza on kryterium dochodowe wynoszące 725 zł miesięcznie - co powoduje odmowę przyznania świadczeń alimentacyjnych na P., P. i E. P. na okres świadczeniowy 2009/10. Odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. złożyła K. P. Wniosła w nim o uchylenie decyzji organu I instancji jako niezgodnej z prawem. Swoje stanowisko uzasadniła tym, że przekroczenie dochodu jest spowodowane wliczeniem do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego z którego jej rodzina nie utrzymuje się. Z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha (przeliczeniowych [...] ha), którego jest współwłaścicielką, został ustalony dochód w kwocie [...] zł. Wyjaśniła, że gospodarstwa rolnego położonego we wsi D. gmina P. nie uprawia, nie użytkuje i nie uzyskuje dochodu od ponad 10 lat. W chwili obecnej na polu rosną dzikie krzaki i zarośla. Nie posiada ona sprzętu rolniczego, bowiem w 2004 roku jej były mąż K. P. sprzedał brony, pługi i ciągnik rolniczy. Odwołująca uważa, że krzywdzące jest automatyczne ustalenie wysokości dochodu bez uwzględnienia okoliczności konkretnej sprawy i zbadania faktycznych źródeł dochodu. Dodała, że pojęcie "utrzymuje się" oznacza "zaspokoić swoje potrzeby życiowe, wyżywić się". Również zawartego w art. 9 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pojęcia "utrzymuje się z gospodarstwa rolnego" - nie można utożsamiać wyłącznie z faktem posiadania gospodarstwa rolnego. Tymczasem za każdym razem, kiedy zwracała się do GOPS w P. o pomoc, doliczano jej dochód z gospodarstwa rolnego. Podała również, iż rodzina utrzymuje się z jej dochodu, jaki uzyskuje będąc zatrudniona na umowę o pracę. Córka D. P. w 2008 roku uzyskiwała dochód z Powiatowego Urzędu Pracy - będąc na stażu do końca 2008 roku - zaś obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, że zasady pomocy Państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów oraz zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 9 ust. 1-11 ustawy - świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia. Przy czym świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.). Przy czym do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się także obszary rolne oddane w dzierżawę – z wyjątkiem ściśle określonych sytuacji. Jeżeli zaś rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje dochody pozarolnicze - dochody te sumuje się. Z cytowanych przepisów wynika domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy faktycznie pracuje się w tym gospodarstwie, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie (w dzierżawę lub w użytkowanie). Zatem sam fakt nie użytkowania gruntów rolnych o pow. [...] ha przeliczeniowych - nie pozwala na przyjęcie, iż rodzina nie uzyskuje dochodu z tego gospodarstwa. Kolegium dodało, że w rozumieniu ww. ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, tj. w dzierżawę lub użytkowanie. Przepis art. 9 ust. 7 ustawy nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej, lecz zawiera założenie, iż kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na zakres przedmiotowej sprawy, Kolegium uznało, iż organ I instancji zasadnie dokonał ustalenia, że posiadane przez K. P. gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego stanowi źródło uzyskania dochodu, które stanowi podstawę do doliczenia go do faktycznego dochodu rodziny uzyskanego w 2008 r. Okoliczność, że K. P. jest tylko współwłaścicielką tego gospodarstwa, nie daje podstawy do odliczenia ½ dochodu z niego uzyskiwanego od faktycznego dochodu rodziny – gdyż w świetle przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wraz z rozwiązaniem małżeństwa przez rozwód nie następuje automatyczne ustanie wspólności majątkowej, musi zostać dokonany podziału majątku dorobkowego małżonków – co w niniejszej sprawie nie zostało dokonane. Z treści zaświadczenia Wójta Gminy P. dnia [...].09.2009 r. wynika, że gospodarstwo rolne o pow. [...] ha użytków rolnych stanowiących [...] ha przeliczeniowych w 2008 r. figurowało i nadal figuruje na K. P. i K. P. – wobec czego każda z tych osób dysponuje w równym stopniu gospodarstwem jako niepodzielną całością. Pod pojęciem dochodu należy rozumieć przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne. Ze zgromadzonej w przedmiotowej sprawie dokumentacji wynika, że na dochód rodziny osób uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w roku 2008 składały się dochody: - [...] zł. - z posiadanego z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowego, - [...] zł - kwota wyegzekwowanych w 2008 r. przez komornika sądowego alimentów od dłużnika alimentacyjnego; - [...] zł - dochód netto osiągnięty przez K. P., - [...] zł - dochód netto osiągnięty przez D. P. Zatem łączny dochód rodziny w 2008 r. wyniósł kwotę [...] zł i po podzieleniu go przez liczbę 12 miesięcy w roku oraz liczbę osób w rodzinie, daje miesięczny dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł. Przekroczył zatem ustawowe kryterium dochodowe o kwotę [...] zł - tym samym po stronie osób uprawnionych nie powstało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nawet gdyby uznać utratę dochodu przez D. P., to i tak dochód miesięczny na osobę w rodzinie, z uwzględnieniem tej utraty, wyniósłby kwotę [...] zł i przekraczałby nadal ustawowe kryterium. Kolegium stwierdziło, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w nie przewiduje uregulowań, które pozwalałyby na odstępstwo od warunku dotyczącego wysokości dochodu kwalifikującego do wnioskowanego świadczenia. W związku z tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Skargę na w/w decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła K. P. – podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i podnoszone zarzuty. W dalszym ciągu nie zgadza się z poglądem organów, iż sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego stanowi podstawę do zaliczenia do dochodu rodziny także dochodu z tego gospodarstwa – niezależnie od tego, czy jest ono faktycznie uprawiane i czy przynosi jakieś pożytki. Wnosiła również o zastosowanie art. 5 ust 3 ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, gdyż przekroczenie dochodu nie jest wyższe niż kwota najniższego zasiłku ( zasiłek wynosi 48 zł zaś dochód jest przekroczony o kwotę [...] zł.) W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Stwierdziło też, iż powoływany w skardze do Sądu przez K. P. przepis art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajduje zastosowania w przypadku ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie - jednak z innej przyczyny niż wskazane w skardze. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] listopada 2009 r. odmawiającą przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych - z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. Organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie uznały - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko i argumentację - że dochodem rodziny skarżącej są również dochody z gospodarstwa rolnego ustalone w oparciu o przeciętny dochód z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego, ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Natomiast fakt, czy skarżąca osiąga jakiekolwiek przychody z tego gospodarstwa rolnego nie ma w niniejszej sprawie żadnego znaczenia. Takie stanowisko Sądu i organów orzekających w sprawie jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego sposobu ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przy świadczeniach z pomocy społecznej – vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28grudnia 2000 r. sygn. akt I SA 1406/00 LEX nr 79344: "Przepisy ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej dokładnie określają sposób, w jaki organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o świadczenia. Dochód z gospodarstwa rolnego wyliczony jest jako wartość dochodu odpowiadająca dochodowi z 1 ha przeliczeniowego ogłoszona przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej, niezależnie od faktycznej dochodowości danego gospodarstwa, przyjęty w ustawie zapis nie pozwala na jakiekolwiek odstępstwo od tej zasady (art. 2a pkt 2 i art. 35a ustawy)". Sąd podzielił także stanowisko organów, że w przypadku ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego - tak jak w niniejszej sprawie - nie znajduje zastosowania art. 5 ust 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz.992 ze zm.) umożliwiający przyznanie zaliczki alimentacyjnej w przypadku, gdy przekroczenie dochodu nie jest wyższe niż kwota najniższego zasiłku w danym okresie, gdyż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznawane są na podstawie innej ustawy - z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Natomiast Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że organy I i II instancji nieprawidłowo ustaliły dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego – poprzez przyjęcie do wyliczeń dochodu z całego gospodarstwa. W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, że przedmiotowe gospodarstwo rolne wchodziło w skład małżeńskiej wspólności majątkowej małżonków K. i K. P.. Następnie został orzeczony rozwód małżonków, który spowodował ustanie majątkowej wspólności ustawowej i powstanie współwłasności w częściach ułamkowych – przy czym istnieje domniemanie, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W związku z tym obecnie - wobec nie dokonania podziału majątku dorobkowego – K. P. ma udział w wysokości ½ tego gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu fakt - że jest tylko właścicielką udziału w wysokości ½ tego gospodarstwa - daje podstawy do odliczenia ½ dochodu z niego uzyskiwanego od faktycznego dochodu rodziny. Ponieważ organy orzekające w sprawie przyjęły do wyliczenia dochodu rodziny dochód z całego gospodarstwa rolnego – dlatego też Sąd uchylił obie decyzje. Rozpoznając ponownie sprawę organy ustalą wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie – uwzględniając tylko połowę dochodu z gospodarstwa rolnego. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.